Co to jest ageuzja? Ageuzja to zaburzenie polegające na całkowitej utracie smaku. Objaw ageuzji może wskazywać zarówno na miejscowe zakażenie, jak i choroby neurologiczne, genetyczne i metaboliczne.
Ageuzja – jakie mogą być przyczyny zaburzenia?
Smak jest jednym ze zmysłów, który umożliwia interpretację i analizę spożywanego pokarmu oraz jego zawartości. Na co dzień nie doceniamy wartości tego zmysłu – tymczasem ta chemosensoryczna zdolność ostrzega przed spożyciem zepsutych produktów i toksycznych substancji; wpływa na bilans energetyczny – poprzez kształtowanie odruchów pokarmowych, dzięki którym sięgamy po konkretną żywność.
Co ciekawe, zmysł smaku jest silnie związany ze zmysłem węchu – na wrażenia smakowe składają się zarówno bodźce węchu, jak i smaku (zaburzenie smaku można odczuć np. podczas kataru czy anginy).
Ageuzja na drodze smakowej
Dzięki rozmieszczonym na całej powierzchni języka kubkom smakowym jesteśmy w stanie rozpoznać pięć rodzajów smaku:
- smak słodki;
- smak kwaśny;
- smak gorzki;
- smak słony;
- smak umami – smak kwasu glutaminowego, który jest składnikiem pokarmów wysokobiałkowych (szczególnie mięsa).
W jaki sposób informacja o smaku przesyłana jest do mózgu? Odpowiada za to kilka nerwów czaszkowych – rzadko dochodzi do ageuzji, czyli całkowitej utraty smaku. Może być wynikiem przyjmowania niektórych leków lub występować jako objaw choroby.
Warto wiedzieć, że osłabienie smaku to często efekt palenia papierosów lub naturalnego starzenia się organizmu.
Ageuzja – poważne zaburzenie smaku
Ageuzja to nie jedyne zaburzenie smaku. Oprócz ageuzji występują jeszcze trzy inne zaburzenia.
- Dysgeuzja/parageuzja – zaburzenie smaku polegające na niewłaściwym rozpoznawaniu smaku; dysgeuzja objawia się np. odczuwaniem smaku składników lub przypraw, których nie ma w spożywanej potrawie lub nieodczuwaniu smaku niektórych składników;
- Hipogeuzja – wyraźne pogorszenie odczuwania smaku; nie występuje całkowita utrata zmysłu smaku, tylko jej poważne upośledzenie – zmniejszenie wrażliwości smakowej; przyczyną hipogeuzji może być niedobór niektórych witamin i minerałów (np. niedobór cynku; niedobór witaminy PP), cukrzyca, niedoczynność tarczycy, nadciśnienie tętnicze; objawy hipogeuzji mogą sprawić, że osoba chora zaczyna usilnie doprawiać spożywane dania, tak aby poczuć ich smak, co może prowadzić do nadużywania m.in. cukru i soli w diecie – w przypadku diabetyków i osób z nadciśnieniem może to być bardzo niebezpieczne;
- Hipergeuzja – przeciwieństwo hipogeuzji, zaburzenie polegające na wzmożeniu zmysłu smaku; przyczyną takiego stanu może być m.in. niedoczynność kory nadnerczy i przysadki mózgowej;
Ageuzja od leków
Lista leków, które na liście działań niepożądanych mają wpisane zaburzenia smaku, jest długa. Wśród leków, które mogą prowadzić do ageuzji, znajdują się m.in.:
- inhibitory konwertazy angiotensyny;
- metronidazol;
- niektóre leki przeciwpadaczkowe.
W przypadku ageuzji w wywiadzie lekarskim należy wymienić wszystkie przyjmowane leki.
Ageuzja – jako objaw choroby
Na jakie choroby może wskazywać ageuzja?
- stwardnienie rozsiane (ageuzja w wyniku procesu uszkodzeń jąder nerwów czaszkowych);
- choroby zapalne i naczyniowe mózgu (demielinizacyjne zmiany w mózgu);
- choroba Alzheimera (ageuzja z powodu zaników kory mózgowej);
- udar mózgu (jeśli dojdzie do uszkodzeń ośrodków korowych zmysłu smaku, może to skutkować ageuzją);
- rodzinna ataksja;
- dziedziczony zespół Kallmana;
- polineuropatia cukrzycowa;
- polineuropatia z powodu niedoboru witaminy B12;
- neuropatie od zaburzeń endokrynologicznych (np. w chorobie Addisona, niedoczynności tarczycy, chorobie Cushinga);
- uszkodzenie nerwu twarzowego (porażenie Bella);
- borelioza (neuroborelioza);
- Covid-19.
Ageuzja – do jakiego iść lekarza?
Jeśli występują zaburzenia smaku, wskazana jest wizyta u internisty, laryngologa oraz neurologa. W niektórych przypadkach metodą pozwalającą ocenić stopień uszkodzenia smaku jest elektrogustometria (badanie z użyciem stopniowanego prądu elektrycznego pozwala ocenić, czy odczuwany jest smak metaliczny).
Ageuzja – leczenie utraty smaku
Jak leczyć ageuzję? W leczeniu utraty smaku stosowane są metody, które mają na celu wyeliminowanie przyczyny tego stanu oraz poprawę jakości życia chorych. Jeśli ageuzja występuje od zaburzenia miejscowego (np. infekcje, afty, zapalenia, grzybica), należy leczyć miejscowo stan wywołujący utratę lub zaburzenie smaku. Jeśli ageuzja wynika z przyjmowania konkretnego leku – lekarz może spróbować dobrać zamiennik.
W przypadku nieodwracalnych uszkodzeń nerwów odpowiadających za zmysł smaku ważna jest edukacja pacjenta – pomóc może odpowiednio długie żucie pokarmu oraz odbieranie części bodźców węchem. Ważną poradą w przypadku ageuzji jest konieczność zwracania uwagi na daty ważności produktów – aby nie doszło do zatrucia pokarmowego. Nie opracowano skutecznej metody farmakologicznego leczenia ageuzji (czasami stosowanymi lekami są sole cynku, witamina A, glukonian cynku – wciąż trwają badania nad skuteczną terapią).
Autor: Jacek Krajl
