Badanie HSG – wskazania, przygotowanie, przebieg badania

Badanie HSG – co to za badanie?

Histerosalpingografia (HSG) to badanie rentgenowskie macicy i jajowodów, pozwalające ocenić budowę i kształt jamy macicy, drożność jajowodów oraz stan błony śluzowej macicy. Sprowadza się do wykonania kilku zdjęć rentgenowskich po podaniu pacjentce środka kontrastowego, które pozwalają na obserwację przepływu kontrastu i struktur narządów reprodukcyjnych.

Badanie drożności jajowodów jest stosowane głównie w kontekście diagnozowania przyczyn niepłodności u kobiet oraz oceny zdrowia układu rozrodczego. Pozwala wykryć ewentualne nieprawidłowości takie jak przegrody macicy czy polipy.Umożliwia ponadto ocenę przepuszczalności jajowodów. Jeśli jajowody są prawidłowo przepuszczalne, kontrast swobodnie przez nie przepływa. W przypadku przeszkód w jajowodach lub innych nieprawidłowości badanie może ujawnić te problemy.

Badanie HSG jest stosunkowo bezpieczne i przeważnie trwa tylko kilka minut. Mimo że może wiązać się z krótkotrwałym bólem lub dyskomfortem, to jednak dostarcza istotnych informacji w kontekście zdrowia reprodukcyjnego kobiety. Jest to często pierwszy krok w kierunku wyjaśniania przyczyn niepłodności. Wyniki badania HSG mogą pomóc lekarzowi w planowaniu dalszego postępowania w leczeniu niepłodności lub innych problemów związanych z układem rozrodczym.

Badanie HSG – interpretacja wyniku badania

Badanie HSG pozwala ocenić kształt macicy, a także kształt i drożność jajowodów. Oprócz tego umożliwia rozpoznanie różnych zmian w budowie macicy, np. guzów czy wykrycie wszelkich nieprawidłowości jak zrosty, polipy lub mięśniaki podśluzówkowe.

Wynik badania drożności jajowodów jednak trudno interpretować samodzielnie. Po jego otrzymaniu zaleca się więc konsultację z lekarzem, który po zapoznaniu się z nim zaleci dalsze postępowanie.

Potencjalne przyczyny niedrożnych jajowodów

Istnieje wiele przyczyn niedrożności jajowodów. Należą do nich m.in.:

• zmniejszenie lub zamknięcie światła jajowodów czopami śluzowymi,
• zrosty wywołane stanem zapalnym,
• zakażenia i choroby przenoszone drogą płciową,
• zabiegi operacyjne w obrębie jamy brzusznej (np. operacja na jajowodach),
• zapalenie wyrostka,
• infekcje dróg rodnych,
• endometrioza.

Podejrzenie występowania każdego z tych stanów przez lekarza może skłonić go do skierowania pacjentki na badanie HSG.

Badanie HSG – wskazania do wykonania badania

Podstawowym wskazaniem do wykonania badania HSG jest szukanie przyczyn niepłodności u kobiety. Lekarz zleca je najczęściej wtedy, gdy ma podejrzenie, że jajowody z jakiegoś powodu są niedrożne lub szyjka macicy jest niewydolna.

Badanie HSG – przeciwwskazania

Badania HSG nie można robić po 10. dniu cyklu menstruacyjnego. Możliwe jest do przeprowadzenia wyłącznie do 10. dnia cyklu i dopiero po zakończeniu krwawienia. Nie wolno przeprowadzić tej procedury, jeśli występuje nawet najmniejsze krwawienie z pochwy.

Przeciwwskazaniem do badania HSG jest uczulenie na środek cieniujący. Nie może mu się poddać ponadto kobieta, która jest w ciąży.

Badanie HSG – przygotowanie do badania

Badanie drożności jajowodów wymaga specjalnego przygotowania. W ramach przygotowania do HSG najważniejsze jest wykonanie różnych badań, zwłaszcza takich jak:

• podstawowa morfologia,
• badania na krzepliwość krwi,
• cytologia,
• posiew z kanału pochwy i szyjki macicy,
• badanie wykrywające zarażenie chlamydią,
• test na nosicielstwo wirusa HIV,
• badania pod kątem chorób wenerycznych,
• badania w kierunku żółtaczki.

Skierowania na potrzebne badania wypisze lekarz ginekolog kierujący na HSG.

Na badanie histerosalpingografii powinno się zabrać dowód osobisty, komplet wyników badań, historię choroby, koszulę nocną/sukienkę oraz obuwie zamienne (np. kapcie lub klapki).

Badanie HSG – przebieg badania

Badanie HSG najczęściej wykonuje się po wcześniejszym podaniu środka przeciwbólowego. Jeśli zajdzie taka konieczność, stosuje się znieczulenie ogólne.

Przebieg badania drożności jajowodów wygląda następująco:

1. Pacjentka zostaje poproszona o położenie się na stole lub fotelu ginekologicznym i włożenie nóg w specjalne podpory.
2. Lekarz wprowadza do pochwy wziernika i przeprowadza dezynfekcję, następnie przez szyjkę macicy wprowadza cewnik do jamy macicy. Później wypełnia balonik uszczelniający, który znajduje się na końcu cewnika, co pozwoli zapobiec jego przesuwaniu podczas badania.
3. Przez cewnik lekarz wprowadza kontrast i w tym samym czasie robione są zdjęcia RTG lub przeprowadzana jest kontrola z wykorzystaniem USG. Specjalista na bieżąco dokonuje oceny przepływu płynu przez jamę macicy i jajowody. Jeśli płyn bez problemu przepływa do jamy brzusznej, to znak, że jajowody są drożne. Gdy występują zaburzenia przepływu środka kontrastującego, najprawdopodobniej są jakieś nieprawidłowości.
4. Po badaniu lekarz usuwa cewnik i pacjentka może wrócić do domu.

Cała procedura diagnostyczna trwa ok. 10-15 minut.

Badanie HSG – skutki uboczne i powikłania

Badanie HSG to dość bezpieczna procedura, ale mimo wszystko może wiązać się z pewnymi niepożądanymi objawami.

W trakcie badania może przede wszystkim wystąpić krótkotrwały ból lub dyskomfort, szczególnie w chwili wprowadzenia cewnika do macicy i podawania kontrastu. To uczucie zazwyczaj ustępuje po zakończeniu procedury. Inne skutki uboczne to skurcze macicy. Po badaniu może też wystąpić niewielkie krwawienie z dróg rodnych.

W bardzo rzadkich przypadkach może wystąpić reakcja alergiczna na używany kontrast. Powikłaniem po badaniu może być też zapalenie przydatków czy infekcja pochwy. Gdy pacjentka zaobserwuje u siebie jakieś nieprawidłowości lub coś ją zaniepokoi, powinna skonsultować się w tej sprawie ze swoim lekarzem.

Należy pamiętać, że ryzyko wystąpienia skutków ubocznych podczas badania histerosalpingografii jest niskie, a jego korzyści przeważają nad potencjalnymi skutkami ubocznymi.

Bibliografia:

1. Starczewski A., Rola badań drożności i operacji jajowodów w dobie technik rozrodu wspomaganego, Medycyna praktyczna dla pacjentów, 2015 (witryna internetowa:https://www.mp.pl/ginekologia/wytyczne/inne/120203,rola-badan-droznosci-i-operacji-jajowodow-w-dobie-technik-rozrodu-wspomaganego).
2. Bręborowicz G., Położnictwo i ginekologia, 2020.
3. Łukaszuk K. i in., Diagnostyka i leczenie niepłodności — rekomendacje Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu i Embriologii (PTMRiE) oraz Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGP), Ginekologia i Perinatologia Praktyczna, tom 3, nr 3, 2018, 112–140.