Opryszczka na ustach, choroba zakaźna wywołana przez wirusy HSV1 i HSV2, to najczęstsza postać nawrotowa opryszczki. Inne nazwy zakażenia opryszczkowego to: febra, skwarka, zimno na ustach, opryszczka pospolita, opryszczka zwykła.
Zwykle opryszczka wargowa ma stosunkowo łagodny przebieg – bez objawów ogólnych, takich jak gorączka czy bóle mięśni. Zakażenie wirusem opryszczki jest powszechne, a nawracaniu sprzyja osłabienie odporności i stres.
Opryszczka wargowa objawia się skupiskami krost i owrzodzeń – zazwyczaj występują owrzodzenia, bolesne pęcherze na ustach, w kącikach ust. Dodatkowo może wystąpić opryszczkowe zapalenie jamy ustnej (opryszczka na języku, nadżerki).
Wirus opryszczki – HSV-1 i HSV-2
Opryszczkę wywołują wirusy opryszczki: wirus opryszczki typu 1. (HSV-1) i wirus opryszczki typu 2. (HSV-2). Wirus HSV to skrót od Herpes simplex virus, czyli: wirus opryszczki zwykłej. Wirusy te spokrewnione są z wirusem półpaśca i ospy wietrznej. Varicella zoster, czyli wirus wywołujący półpaśca i ospę wietrzną, należy do tej samej grupy co wirus opryszczki wargowej.
Przyczyną opryszczki na ustach najczęściej jest wirus opryszczki typu 1. (HSV-1), który może powodować opryszczkę w jamie ustnej i nosie lub opryszczkę narządów płciowych. Wirus opryszczki typu 2. (HSV-2) powoduje przede wszystkim opryszczkę narządów płciowych. Szacuje się, że ponad 90 proc. dorosłych to nosiciele wirusa opryszczki HSV-1, zaś wirus HSV-2 występuje u ok. 10 proc.
Czytaj także: Opryszczka oka – objawy, zdjęcia, przyczyny i leczenie. Ile trwa opryszczka na oku?
Wirus opryszczki wargowej – zarażenie
Czy opryszczka wargowa jest zaraźliwa? Tak – zaraźliwy jest przede wszystkim płyn surowiczy z pęcherzyków. Wirus opryszczki typu 1. (HSV-1) występuje w ślinie, a do zakażenia opryszczką może dojść zarówno po bezpośrednim kontakcie ze zmienionymi miejscami na błonach śluzowych (np. pocałunek), jak i poprzez korzystanie z osobą zarażoną opryszczką ze wspólnych naczyń czy ręczników (dużo rzadziej – wirus opryszczki ginie po wyschnięciu oraz w temperaturze pokojowej).
Po zarażeniu wirus opryszczki przenika przez błonę śluzową do komórek naczyń krwionośnych, powodując stan zapalny. W miejscu powstania martwicy śródbłonka może pojawić się wysięk i płyn surowiczy. Wirus opryszczki namnaża się w pęcherzykach w ciągu 5–6 dni. Po kilku dniach układ odpornościowy reaguje na obecność wirusa opryszczki – pęcherzyki z płynem surowiczym najczęściej pękają, zmiany zaczynają się goić.
Zakażenie opryszczką może przebiegać bezobjawowo – najczęściej zakażenie HSV-1 ma miejsce w dzieciństwie, wirus opryszczki pozostaje od tego momentu w uśpieniu, okresowo może wywoływać opryszczkę wargową (szczególnie gdy organizm jest osłabiony).
Pierwotne zakażenie wirusem opryszczki zwykle ma najostrzejszy przebieg – nawroty opryszczki przebiegają łagodniej, a ich częstotliwość u każdego może być inna.
Opryszczka wargowa – przyczyny. Co sprzyja nawrotowi opryszczki na ustach?
Przyczyną opryszczki wargowej jest wirus opryszczki HSV1. Do wystąpienia opryszczki i aktywacji wirusa przyczynia się jednak szereg czynników:
- osłabienie odporności organizmu;
- przeziębienie, grypa;
- choroby zakaźne;
- gorączka;
- stres;
- miesiączka;
- urazy w okolicach ust;
- przemarznięcie, wyziębienie organizmu;
- zabiegi dentystyczne (np. usunięcie zęba);
- niedożywienie, anemia;
- wysoka temperatura;
- długa ekspozycja na słońce (promieniowanie UV);
- solarium.
Opryszczka wargowa – pierwsze objawy
Objawy opryszczki na ustach:
- pieczenie w okolicy ust;
- napięta skóra wokół warg;
- swędzenie;
- mrowienie, świąd;
- zaczerwienienie na ustach;
- ból w okolicy ust;
- małe grudki na ustach;
- swędzące pęcherzyki i krosty na ustach;
- bolesne owrzodzenia na ustach;
- nadżerki;
- strupy.
Objawy opryszczki wargowej pojawiają się przede wszystkim na skórze i błonach śluzowych w okolicy ust.
Jak wygląda opryszczka wargowa?
Opryszczka wargowa – fazy
- Pierwszą fazą i pierwszymi objawami opryszczki wargowej może być swędzenie i pieczenie skóry okolicy ust. Zauważyć można też zaczerwienienie skóry wokół ust.
- Kolejną fazą opryszczki jest pojawienie się niewielkich grudek wokół ust – mrowienie i świąd mogą stać się na tym etapie dokuczliwe, dodatkowo może pojawić się ból w okolicy ust. Krosty na ustach są bolesne – zwykle skupione w jednym miejscu, np. w kąciku ust.
- W trzeciej fazie opryszczki wokół ust lub na ustach pojawiają się pęcherzyki wypełnione płynem surowiczym.
- W czwartej fazie rozwoju opryszczki, po ok. 7–10 dniach od momentu wystąpienia pierwszych objawów, pęcherzyki pękają. To etap o najwyższym ryzyku przenoszenia wirusa opryszczki wargowej. Z pęcherzyków uwalnia się płyn surowiczy.
- W piątej fazie opryszczki w miejscu pękniętych pęcherzyków pojawiają się nadżerki.
- Szósta faza opryszczki to czas gojenia się zmian – na nadżerkach wokół ust i na ustach tworzą się strupy. Po kilku dniach strupy samoistnie odpadają.
Przebijanie pęcherzyków w opryszczce nie przyspiesza przebiegu choroby. W płynie surowiczym stężenie wirusów opryszczki jest bardzo wysokie – w czasie takich zabiegów może dojść do przeniesienia wirusa w inne miejsce; po kilku dniach od takiego „zabiegu” mogą wystąpić: opryszczka w rogówce, opryszczka w nosie, opryszczka w jamie ustnej.
Uwaga! Jeśli w okolicy ust występują strupy po opryszczce – nie zdrapuj ich, w ten sposób możesz tylko wydłużyć czas gojenia i wywołać zakażenie opryszczką w innym miejscu.
Opryszczka wargowa – leczenie
Pozbycie się wirusa opryszczki nie jest możliwe. W leczeniu opryszczki wargowej stosuje się działające na objawy maści na opryszczkę – maści z antybiotykami oraz tabletki (leki przeciwwirusowe na opryszczkę). W przypadku dokuczliwego bólu w przebiegu opryszczki na ustach lekarz może zalecić stosowanie leków przeciwbólowych lub miejscowo znieczulających (np. lidokaina).
Jeśli nawroty opryszczki wargowej są częste, lekarz może zalecić terapię przeciwdziałającą opryszczce (stosowane są wówczas leki antywirusowe).
Opryszczka na ustach a miesiączka
Zmiany hormonalne w przebiegu miesiączki mogą aktywować wirus opryszczki – wiele kobiet cierpi z powodu cyklicznych nawrotów opryszczki przed każdą miesiączką. Układ odpornościowy pracuje wówczas nieco inaczej niż na co dzień. Szczególnie na kilka dni przed wystąpieniem menstruacji należy zwrócić uwagę na odpowiednią higienę (jeśli pojawią się pierwsze grudki, nie dotykaj ich, chyba że musisz nanieść maść; wtedy dokładnie myj ręce przed i po zabiegu).
Opryszczka wargowa w ciąży
Opryszczka na ustach w ciąży nie jest tak groźna jak opryszczka narządów płciowych. W ciąży ryzyko wystąpienia opryszczki wargowej, czyli aktywacji wirusa opryszczki, jest większe – w ciąży występują zarówno zmiany hormonalne, jak i spadek odporności. Objawy opryszczki wargowej w ciąży mogą więc być sygnałem, że organizm jest osłabiony. Nieco bardziej niebezpieczne jest pierwotne wystąpienie opryszczki – jeśli opryszczka wargowa wcześniej nie występowała, a pojawiła się dopiero w ciąży, może stanowić niewielkie ryzyko dla przebiegu ciąży. W leczeniu opryszczki w ciąży stosuje się leczenie tabletkami i maściami oraz witaminą B.
Zmiany opryszczkowe w ciąży należy skonsultować z lekarzem – ginekologiem lub lekarzem rodzinnym.
Opryszczka wargowa u dziecka
- Zarażenie wirusem opryszczki HSV-1 zwykle ma miejsce w dzieciństwie – między 6. miesiącem a 5. rokiem życia (często im młodsze dziecko, tym bardziej nasilone objawy opryszczki).
- Pojawienie się opryszczki na ustach dziecka może świadczyć o spadku odporności, przegrzaniu organizmu, infekcji bakteryjnej, chorobie zakaźnej.
- Trzeba uważać, aby dziecko nie rozdrapywało zmian opryszczkowych, ponieważ może to powodować rozprzestrzenianie się choroby.
- U dzieci do 5. roku życia z opryszczką wargową może współistnieć opryszczkowe zapalenie jamy ustnej i dziąseł.
- Objawy zapalenia opryszczkowego to gorączka, zaczerwienione, opuchnięte dziąsła, ślinotok, nieprzyjemny zapach z ust.
- Każdy objaw opryszczki u dziecka warto skonsultować z lekarzem.
Czy opryszczka wargowa może przenieść się na narządy płciowe?
Przyczyną opryszczki narządów płciowych jest zwykle wirus HSV-2, a nie HSV-1, który przyczynia się do powstania opryszczki na ustach. Samozakażenie, czyli przeniesienie opryszczki w inne miejsce ciała, dotyczy przede wszystkim pierwszego zakażenia opryszczką. Po pierwotnym wystąpieniu opryszczki rozwija się nabyta swoista odporność na występowanie wirusa. Nawracające zmiany opryszczkowe rzadko przenoszą opryszczkę w inne miejsca ciała. Niemniej ze względu na duże stężenie wirusa opryszczki w surowicy pęcherzyków należy unikać dotykania zmian opryszczkowych.
Autor: Jacek Krajl
