Liszaj twardzinowy najczęściej dotyka młode kobiety, wchodzące w okres dojrzewania, a także kobiety, u których pojawia się menopauza. Może jednak pojawić się w każdym wieku. Jest to przewlekła dermatoza zapalna, która objawia się występowaniem na skórze porcelanowobiałych grudek zlewających się w większe ogniska. Zmiany skórne lokalizują się najczęściej w okolicach narządów płciowych. Liszaj twardzinowy niezwykle rzadko występuje u mężczyzn.
Przyczyny rozwoju liszaja twardzinowego
Etiologia choroby nie została dobrze poznana. U kobiet za główną przyczynę rozwoju schorzenia uznaje się występowanie czynników autoimmunologicznych oraz predyspozycje genetyczne. U mniej więcej 75 proc. kobiet z występującą chorobą, we krwi oznaczono przeciwciała skierowane przeciwko białku macierzy zewnątrzkomórkowej typu I (ECM-1), co potwierdza autoimmunologiczne podłoże choroby. W przypadku kobiet czynniki zewnętrzne, jak np. uraz, mają dużo mniejsze znaczenie niż w przypadku panów.
U mężczyzn wystąpienie choroby dotyczy w większości przypadków występowania czynników zewnętrznych. U nieobrzezanych mężczyzn stan zapalny może rozwinąć się na skutek ekspozycji na mocz i wilgotne środowisko. W przypadku mężczyzn, którzy są obrzezani, wystąpienie liszaja twardzinowego przypisuje się czynnikom takim, jak jak uraz, piercing, zabiegi urologiczne czy nieprawidłowości anatomiczne.
Uważa się, że pacjenci z liszajem twardzinowym są podatni na rozwój innych chorób o podłożu autoimmunologicznym, takich jak choroby tarczycy czy niedokrwistość złośliwa. Aż u 20 proc. pacjentek z liszajem twardzinowym stwierdza się inną chorobę autoagresywną, m. in.
- autoimmunologiczne zapalenie tarczycy (12%),
- łysienie plackowate (9%),
- bielactwo nabyte (6%),
- niedokrwistość złośliwa (2%).
U mężczyzn częściej występują: bielactwo nabyte lub łysienie plackowate (12 proc.).
Za czynnik ryzyka wystąpienia liszaja twardzinowego uważane jest występowanie u członków najbliższej rodziny chorób takich jak:
- cukrzyca,
- bielactwo nabyte,
- łysienie plackowate,
- choroby tarczycy.
Przyczyną rozwoju liszaja twardzinowego mogą być też infekcje – m.in. zakażenie krętkami z gatunku Borrelia burgdorferi.
Czytaj także: Borelioza – objawy, leczenie, badania krwi, skutki. Czy borelioza jest uleczalna?
Czy liszaj twardzinowy to choroba zaraźliwa?
Nie ma możliwości zarażenia się liszajem twardzinowym od innego chorego, także na skutek kontaktów seksualnych. Jest to choroba uwarunkowana czynnikami autoimmunologicznymi, genetycznymi lub zewnętrznymi.
Jak wygląda liszaj twardzinowy?
Liszaj twardzinowy, nazywany inaczej zanikowym (ze względu na możliwe powikłania) występuje na ogół w okolicach narządów rodnych. Jedynie u około 6 proc. chorych zmiany lokalizują się w innych miejscach, np. na karku i na plecach.
Liszaj twardzinowy charakteryzuje się zmianami skórnymi, które mają porcelanowobiały kolor. Grudki zlewają się w większe ogniska, pojawia się także nadmierne rogowacenie naskórka (hiperkeratoza mieszkowa). Zmiany znajdują się na skórze i błonie śluzowej narządów płciowych, a w przebiegu choroby na podłożu pierwotnych wykwitów dochodzi do powstawania zmian atroficznych (zanikowych). Stąd też inna nazwa liszaja twardzinowego – liszaj zanikowy.
Zmiany skórne, zlane w jedną większą zmianę, tworzą białe, przypominające pergamin blaszki, których powierzchnia jest lekko złuszczona. W późniejszych stadiach choroby mogą pojawić się pajączki naczyniowe, czopy z keratyny powstające w pustych ujściach mieszków włosowych, a skóra jest sucha, cienka, pozbawiona owłosienia i gruczołów. Możliwe jest także pękanie skóry, pojawianie się pęcherzy i zmian krwotocznych.
U mężczyzn zmiany lokalizują się głównie na żołędzi i napletku, u kobiet najczęściej na sromie, kroczu oraz w okolicy dookoła odbytu.
Wśród innych objawów choroby wymienia się:
- świąd,
- ból,
- obecność nadżerek,
- zaburzenia seksualne,
- zaburzenia urologiczne.
Liszaj twardzinowy jest bardzo często przyczyną nabytej stulejki u mężczyzn.
Możliwe powikłania liszaja twardzinowego
Powikłania choroby zależą od płci.
U kobiet są to najczęściej:
- bliznowacenie,
- marskość sromu,
- problemy psychoseksualne,
- ból podczas stosunku.
U mężczyzn:
- bliznowacenie,
- włóknienie wędzidełka,
- zwężenie ujścia cewki moczowej,
- zwężenie cewki moczowej,
- problemy psychoseksualne.
Liszaj twardzinowy może prowadzić do zmian zanikowych sromu, w skrajnych przypadkach do zrośnięcia się warg sromowych, problemów z oddawaniem moczu, a także może prowadzić do wystąpienia nowotworu sromu.
Jak często występuje liszaj twardzinowy?
Jak już pisaliśmy, na liszaj twardzinowy znacznie częściej cierpią kobiety – stanowią one około 85 proc. pacjentów z tym schorzeniem. Choroba może wystąpić w każdym wieku, ale obserwuje się dwa szczyty zachorowań:
- pierwszy występuje między 8. a 13. rokiem życia,
- drugi w okresie menopauzalnym – między 50. a 60. rokiem życia.
Leczenie liszaja twardzinowego
Leczeniem liszaja twardzinowego zajmuje się dermatolog i to do niego należy się zgłosić w przypadku zaobserwowania niepokojących zmian skórnych. Diagnoza na ogół nie budzi wątpliwości i lekarz na podstawie oględzin zmian jest w stanie rozpoznać liszaja twardzinowego. W przypadku wątpliwości pobiera się wycinek ze zmiany do badania histopatologicznego. Obraz mikroskopowy liszaja jest bardzo charakterystyczny, dlatego to badanie wystarczy w zupełności do postawienia diagnozy.
Liszaj twardzinowy jest chorobą, której nie można całkowicie wyleczyć. Celem leczenia jest jedynie łagodzenie i zmniejszanie objawów, zapobieganie powstawaniu nieodwracalnych anatomicznych zmian oraz poprawa komfortu życia pacjenta.
W leczeniu stosuje się miejscowo preparaty zawierające glikokortykosteroidy, co jednak naraża chorych na powikłania, takie jak atrofia skóry (zwiększona podatność na zakażenia grzybicze). Do leczenia liszaja twardzinowego wykorzystywane są także preparaty łączone z antybiotykami, aby zapobiec rozwojowi infekcji. Duże zmiany skórne wymagają przyjmowania glikokortykosteroidów doustnie, można także skorzystać z terapii PUVA, czyli z naświetlania zmian sztucznym promieniowaniem świetlnym z wykorzystaniem psoralenu i UVA (takie naświetlanie jest częściej stosowane u pacjentów ze zmianami zlokalizowanymi poza okolicami narządów płciowych). Czasami lekarz zaleca także maści z pochodnymi witaminy A lub E, ale nie zawsze przynoszą one efekty. W niektórych przypadkach liszaj twardzinowy usuwany jest chirurgicznie (dotyczy to najczęściej zmian występujących na sromie), a przy liszaju na napletku koniecznie może być obrzezanie.
Czytaj także: Atrofia pochwy – objawy, przyczyny, leczenie
Podczas kuracji należy być pod stałą opieką lekarza dermatologa i ginekologa. Wizyty kontrolne u dermatologa powinny odbywać się co 3 do 6 miesięcy. W czasie leczenia zaleca się także odpowiednie zadbanie o higienę – powinno się stosować delikatne środki myjące i unikać tych zapachowych, drażniących skórę.
