Co to jest atrofia pochwy i sromu?
Słowo „atrofia” oznacza „zanik” – nazwa może więc wprowadzać w błąd, gdyż atrofia pochwy i sromu nie polega na zanikaniu narządów. W przebiegu atrofii pochwy i sromu błony śluzowe pochwy stają się mniej elastyczne i coraz cieńsze. W wyniku tego procesu z czasem dochodzi do zwężenia pochwy, a nawet jej skrócenia, co skutkuje m.in. bólem w czasie i po stosunku.
Najczęściej atrofia pochwy występuje w wyniku naturalnego procesu starzenia się organizmu i jest efektem spadku poziomu estrogenów. W okresie około- i pomenopauzalnym schorzenie jest bardzo rozpowszechnione – występuje nawet u 53,8% kobiet w wieku 52-55 lat.
Suchość, brak odpowiedniego nawilżenia pochwy, plamienie po stosunku, pieczenie – wszystkie te objawy mogą wynikać z nieleczonej atrofii pochwy. Do groźnych powikłań atrofii można zaliczyć także, m.in. zakażenia układu moczowego, przesunięcie pęcherza cewki moczowej, przesunięcie odbytnicy do kanału pochwy.
Diagnoza atrofii pochwy stawiana jest na podstawie badania fizycznego, a w niektórych przypadkach wykonywana jest także cytologia. Leczenie atrofii pochwy i sromu składa się z wielu metod – stosowane są m.in. leki, zabiegi, specjalne kremy estrogenowe na atrofię, hormonalna terapia zastępcza.
Jeśli podejrzewasz u siebie atrofię pochwy lub występują opisane niżej objawy – nie zwlekaj i zgłoś się do lekarza na konsultację.
Atrofia pochwy – objawy
Objawy i zmiany związane z atrofią występują zarówno w obrębie pochwy, jak i w okolicach układu moczowego.
Częste objawy atrofii pochwy i sromu to:
- pieczenie pochwy,
- suchość pochwy,
- swędzenie sromu,
- zaburzenia oddawania moczu, w tym częste oddawanie moczu,
- dyskomfort w pochwie,
- ból podczas lub po stosunku (dyspareunia),
- nawracające infekcje dróg moczowo-płciowych,
- zaczerwienienie, zmniejszenie elastyczności pochwy,
- mniejsza aktywność seksualna.
Uwaga! Pamiętaj, że objawy mogą być różne – i występować w różnym nasileniu. Przebieg atrofii pochwy i sromu może być ostry (objawy są bardzo nasilone i występują nagle) lub łagodny (występuje tylko część objawów).
Czytaj także: Grzybica pochwy – objawy, przyczyny i leczenie. Jak pozbyć się grzybicy pochwy? Kandydoza pochwy w ciąży
Atrofia pochwy – przyczyny
Najczęstszą przyczyną atrofii pochwy i sromu jest występujący naturalnie spadek estrogenów – najczęściej w czasie menopauzy, po menopauzie lub w okresie poporodowym. Lista możliwych przyczyn jest jednak znacznie dłuższa.
Przyczyny atrofii pochwy:
- spadek i niedobór estrogenów lub inne zaburzenia hormonalne,
- usunięcie jajników,
- usunięcie macicy (histerektomia),
- leczenie przeciwnowotworowe (radioterapia, chemioterapia),
- przyjmowanie niektórych leków (np. na depresję, na nadciśnienie),
- niektóre choroby autoimmunologiczne (np. toczeń, zespół Sjögrena),
- brak aktywności seksualnej,
- nadwaga, otyłość,
- niektóre choroby genetyczne (np. zespół Turnera),
- palenie tytoniu, picie alkoholu.
Czytaj także: Pochwica – objawy, przyczyny i leczenie
Atrofia pochwy – diagnostyka
Jak wykryć atrofię pochwy i sromu? W diagnostyce atrofii pochwy wykorzystywane są różne metody i badania:
- wizyta u ginekologa – wywiad lekarski,
- badanie ginekologiczne,
- ocena wydzieliny z pochwy,
- ocena i badanie grubości nabłonka,
- badanie poziomu pH pochwy,
- cytologia,
- badanie USG pochwy.
Czytaj więcej: Wizyta u ginekologa – jak wygląda? Jak się do niej przygotować?
Leczenie atrofii pochwy
Po postawieniu diagnozy lekarz dobierze metody leczenia atrofii pochwy. Zazwyczaj leczenie skupia się na łagodzeniu objawów, a metody dobierane są indywidualnie – zależnie od stopnia nasilenia objawów i zmian. W terapii należy też leczyć inne zaburzenia występujące w przebiegu atrofii takie jak zapalenia pochwy i zakażenia układu moczowego.
Często stosowane metody leczenia atrofii pochwy to m.in.:
- leczenie hormonalne,
- naturalne leczenie atrofii pochwy, w tym zdrowy tryb życia i ćwiczenia mięśni Kegla,
- zabiegi w gabinecie ginekologa,
- leki bez recepty, takie jak kremy waginalne, balsamy roślinne i suplementy.
Podstawowym założeniem leczenia atrofii pochwy jest umiejętne łączenie kilku metod – zabiegów i wskazań od ginekologa, z zaleceniami dietetycznymi i zdrowym trybem życia.
Atrofia pochwy – leczenie hormonalne
W leczeniu hormonalnym atrofii stosowane są metody, takie jak:
- hormonalne terapie zastępcze (HTZ),
- terapie hormonalne pochwowe.
W leczeniu tego typu stosuje się kremy, plastry i tabletki estrogenowe. Dodatkowo lekarz może zalecić lubrykanty i środki działające nawilżająco, które mogą przynieść ulgę w objawach.
Atrofia pochwy – leczenie naturalne
W leczeniu naturalnym zalecane jest m.in.:
- wizyta u fizjoterapeuty uroginekologicznego, ćwiczenia mięśni Kegla,
- nawadnianie organizmu,
- stosowanie odpowiednio zbilansowanej diety,
- regularna aktywność fizyczna,
- zrzucenie zbędnych kilogramów,
- stosowanie preparatów ziołowych, np. nagietek, rumianek,
- kąpiele z odpowiednio dobranymi środkami, unikanie stosowania substancji drażniących i dobór odpowiednich środków do higieny miejsc intymnych.
Atrofia pochwy – zabiegi
Stosowane w leczeniu atrofii pochwy zabiegi to m.in.:
- zabiegi laserowe,
- wstrzykiwanie kwasu hialuronowego,
- leczenie radiofrekwencją (zabiegi wykorzystujące fale radiowe),
- fototerapia.
Atrofia pochwy – leki bez recepty
W leczeniu mogą być stosowane m.in. leki bez recepty i suplementy:
- kremy z olejkami roślinnymi,
- balsamy roślinne,
- suplementy na bazie kwasu hialuronowego,
- suplementy witaminowe, np. z witaminą E,
- preparaty nawilżające.
Do czego prowadzi nieleczona atrofia pochwy?
Czym grozi atrofia pochwy? Jakie mogą byś skutki, gdy atrofia jest nieodpowiednio leczona lub nie jest leczona?
- zaburzenia seksualne, ból podczas stosunku (dyspareunia),
- nawracające zapalenia pochwy,
- zaburzenia oddawania moczu,
- problemy emocjonalne,
- zmniejszenie jakości życia,
- zanik mięśni miednicy,
- zaburzenia nastroju.
W skrajnych przypadkach atrofia pochwy i sromu może prowadzić do ograniczenia w codziennych aktywnościach.
Atrofia i dystrofia pochwy – różnice
Dystrofia pochwy polega na zgrubieniu błony śluzowej pochwy, przez co błona staje się mniej elastyczna. W przypadku atrofii błona śluzowa staje się cieńsza i mniej wilgotna. Przyczyną dystrofii pochwy może być długotrwałe zapalenie pochwy.
Mimo że atrofia i dystrofia to dwie różne dolegliwości, to objawy mogą być w obu przypadkach podobne – to m.in. suchość pochwy, zaburzenia oddawania moczu. Dodatkowo w przebiegu dystrofii może dochodzić do uszkodzeń, które prowadzą do krwawienia z pochwy. Czasami pojawiają się też owrzodzenia. Jeśli masz podejrzenie atrofii, dystrofii lub występują inne niepokojące objawy – nie zwlekaj, koniecznie skonsultuj się z lekarzem.
Atrofia pochwy a ciąża
Jeśli atrofia pochwy i sromu występuje przed ciążą to mogą wystąpić m.in.:
- problemy z zajściem w ciążę,
- ryzyko komplikacji ciąży (nawracające infekcje).
W przebiegu ciąży atrofia pochwy raczej się nie pojawia – w ciąży wzrasta poziom estrogenów, a więc błona śluzowa pochwy staje się bardziej elastyczna i nawilżona. Za to w okresie poporodowym atrofia może wystąpić w wyniku spadku estrogenów. Jeśli atrofia wystąpi w ciąży, zazwyczaj stosowane są naturalne metody leczenia – lubrykanty, kremy, środki nawilżające.
Atrofia pochwy – zapobieganie
Jeśli chcesz uniknąć atrofii pochwy, zalecane są m.in.:
- regularne ćwiczenia,
- częste i cykliczne wizyty u ginekologa,
- unikanie perfumowanych preparatów i silnych detergentów,
- noszenie odpowiednio dobranej bielizny – przewiewnej, bawełnianej,
- rzucenie palenia,
- zdrowia dieta bogata w witaminy i minerały.
Atrofia pochwy – odpowiedzi na często zadawane pytania
Atrofia pochwy w czasie menopauzy – co robić?
Jeśli podejrzewasz u siebie atrofię pochwy lub zmagasz się z suchością pochwy w czasie lub po menopauzie – skonsultuj się z lekarzem. Im wcześniej udasz się na wizytę lekarską, tym lepsze rokowania dotyczące leczenia. Lekarz dobierze odpowiednie metody i przekaże niezbędne wskazówki. Może być to hormonalna terapia zastępcza, zabiegi ginekologiczne lub naturalne preparaty dostępne bez recepty.
Atrofia pochwy – czy cytologia ją wykryje?
Cytologia jest jednym z badań wykonywanych w diagnostyce atrofii pochwy. Co prawda cytologia nie wykrywa atrofii, ale wykonywana rutynowo może wykluczyć inne groźniejsze choroby układu moczowo-płciowego.
Czytaj także: Cytologia płynna – przygotowanie, zastosowanie, wyniki
Atrofia pochwy po porodzie – co robić?
Reaguj jak najszybciej – zadbaj o siebie i swoje zdrowie, skonsultuj się z ginekologiem, który może zalecić stosowanie lubrykantów lub środków nawilżających. Najczęściej tego typu metody wystarczą przy zmniejszonej produkcji estrogenów po porodzie.
Autor: Katarzyna Górska
Bibliografia:
A. Cagnacci, A. Xholli, M. Sclauzero, M. Venier, F. Palma, M. Gambacciani. Vaginal atrophy across the menopausal age: results from the ANGEL study. Climacteric. 2019 Feb;22(1):85-89.
