Zaburzenia seksualne – leczenie. Jak pomóc pacjentom w starszym wieku?

Potrzeby seksualne należy rozumieć bardzo szeroko. Obejmują one zarówno głęboko zakorzenione działania instynktowne, jak również zdrowie i dobre funkcjonowanie ciała, potrzeby społecznego przeżywania siebie w roli płciowej i seksualnej oraz wyższe potrzeby seksualne w postaci potrzeby realizacji ideału wiecznej miłości, bliskości dusz czy zespolenia jaźni. Jak pokazują obserwacje kliniczne i ambulatoryjne, duża część osób starszych jest nadal aktywna seksualnie. Wyniki badań epidemiologicznych wskazują, że częściej w tym wieku aktywni są mężczyźni niż kobiety, ale proporcje te w przyszłości mogą w ulec zmianie.

Przyczyny zaburzeń seksualnych

Przyczyny zaburzeń seksualnych w starszym wieku są zwykle złożone i typowo u jednej osoby nakłada się na siebie więcej niż jeden problem. Zaburzenia seksualne w populacji osób starszych, podobnie jak u osób młodszych, mogą mieć przyczyny somatyczne – kiedy pacjent choruje np. na miażdżycę czy cukrzycę, albo psychogenne, kiedy na jakość jego życia seksualnego i aktywność seksualną wpływają utrwalone przekonania i poglądy człowieka, stres albo urazy psychiczne.

Z tego względu leczenie zaburzeń seksualnych to nie tylko i nie zawsze leki. Czasami ważniejsze jest porozmawianie i ustalenie, co się dzieje, bo w większości przypadków przyczyna okazuje się bliższa sprawom życiowym czy problemom w relacji niż spowodowana chorobą.

Czytaj także: Zaburzenia psychiczne – objawy, rodzaje, definicja. Jak zadbać o zdrowie psychiczne?

Skutki zaprzestania aktywności seksualnej 

W radzeniu sobie z zaburzeniami seksualnymi w starszym wieku ogromną rolę odgrywają przekonania pacjentów na temat roli seksu w ich życiu. Przekonania typu: to już nie dla mnie, jestem za stary i czas przejść na seksualną emeryturę mogą wpływać na decyzję o zaprzestaniu tej aktywności, co po pewnym czasie może prowadzić do obiektywnych zmian w obrębie narządów płciowych i obiektywnego pogorszenia funkcjonowania seksualnego.

Zaprzestanie pożycia seksualnego na kilka miesięcy w starszym wieku może prowadzić do zwłóknienia ciał jamistych prącia oraz zmian zanikowych śluzówki pochwy. Może to następczo prowadzić do zaburzeń erekcji u mężczyzn oraz bólu lub dyskomfortu w trakcie stosunku u kobiet. Takie pojawienie się problemów ze współżyciem seksualnym w wyniku przerwy w aktywności seksualnej w literaturze określa się jako zespół wdowy lub zespół wdowca.

Niekoniecznie dotyczy to tylko osób w starszym wieku. Takie same problemy może mieć pacjent po 40. roku życia. Z wiekiem problem ten może jednak narastać.

Leczenie zaburzeń seksualnych

Podeszły wiek jest związany z częstszym występowaniem chorób somatycznych i koniecznością zażywania większej liczby leków. Starszy wiek to również zwykle zaprzestanie aktywności zawodowej, zmiana stylu życia oraz zmiany w ciele związane ze starzeniem się organizmu. Wszystkie te czynniki mogą wpływać na aktywność seksualną człowieka, dlatego często leczenie zaburzeń seksualnych wymaga nie poprawy samych funkcji seksualnych, ale właśnie eliminacji lub zmian tych różnych czynników, które mogą wpływać na seks.

Należy również brać pod uwagę somatyczny stan zdrowia pacjenta. Przykładowo, jeżeli któryś z partnerów ma chorobę wieńcową serca, żeby nie obciążać nadmiernie serca zaleca się współżycie seksualne co najmniej 3 godziny po posiłku.

Choroby wpływające na funkcje seksualne 

Niekorzystnie wpływać na funkcje seksualne mogą takie schorzenia, jak:

• otyłość,
• cukrzyca,
• choroba niedokrwienna serca,
• nadciśnienie,
• depresja,
• nerwica,
• zaburzenia neurologiczne,
• choroby urologiczne,
• choroby odbytu.

Jeżeli chodzi o czynniki ryzyka zaburzeń erekcji u mężczyzn, oprócz wieku należy wymienić choroby serca i układu krążenia, cukrzycę, palenie papierosów, nadużywanie alkoholu oraz zaburzenia profilu lipidów we krwi. W przypadku gdy mężczyzna skarży się na problemy z erekcją i ma któryś z tych problemów, często wyeliminowanie go poprawia jakość erekcji.

Wpływ leków i diety

Ludzie starsi z powodu schorzeń towarzyszących częściej niż osoby młodsze zażywają różne leki. Wiele z nich może wpływać na funkcje seksualne. Szczególnie należy tutaj wymienić leki psychiatryczne, leki na nadciśnienie i leki stosowane w leczeniu nowotworów.

Bardzo duże znaczenie dla aktywności seksualnej ma dieta, dlatego leczenie zaburzeń seksualnych może polegać również na zmianach dietetycznych i zwiększeniu aktywności. Dla zachowania dobrych funkcji seksualnych zaleca się zwykle pacjentom tzw. dietę śródziemnomorską, codziennie co najmniej półgodzinną aktywność ruchową, np. w formie długiego spaceru, a także ograniczenie ilości spożywanego alkoholu czy palenia papierosów.

Jak poprawić życie seksualne? 

Specyficznie u mężczyzn w starszym wieku zaleca się współżycie w godzinach dopołudniowych. Kobietom zaleca się z kolei trening mięśni dna miednicy, tzw. trening mięśni Kegla. U mężczyzn spadek libido czy zaburzenia erekcji mogą być związane ze spadkiem poziomu testosteronu w surowicy krwi. Świadczą o tym dodatkowo takie objawy, jak: zmiany nastroju, zmęczenie i obniżenie sprawności intelektualnej, drażliwość, zaburzenia snu, zmniejszenie owłosienia skóry, a po dłuższym czasie nawet osteoporoza i otyłość brzuszna.

Jeżeli zaopiekujemy się wszystkimi powyższymi czynnikami, czyli wypracujemy pozytywny stosunek człowieka do jego seksualności, popracujemy nad dobrą relacją partnerską, wykluczymy udział chorób lub leków na funkcje seksualne, zmienimy dietę i zwiększymy aktywność ruchową, możemy spodziewać się poprawy.

Leczenie farmakologiczne 

Czasem jednak zmiany chorobowe, np. w cukrzycy czy miażdżycy, zaszły już tak daleko, że musimy decydować się na leczenie farmakologiczne zaburzeń seksualnych. Najłatwiej pomóc mężczyznom w przypadku zaburzeń erekcji. Najczęstszymi lekami w leczeniu zaburzeń erekcji są inhibitory enzymu: 5-fosfodiesterazy. Są to sildenafil, tadalafil, wardenafil oraz najnowszy – awanafil. Leki te należy przyjmować pod kontrolą lekarza, optymalnie – seksuologa. Ważne jest, żeby zaczynać leczenie od najmniejszych skutecznych dawek i zawsze uwzględnić przeciwwskazania do ich stosowania. Krytycznym przeciwwskazaniem dla ich stosowania jest leczenie choroby wieńcowej lekami z grupy nitratów. Jeżeli zaburzenia erekcji nie poprawiają się po tych lekach, są jeszcze inne metody, które można przedyskutować z seksuologiem.

W leczeniu przedwczesnego wytrysku używa się przez pewien okres (aż do uzyskania poprawy) leków z grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny lub doraźnie nowego leku: dapoksetyny. Z kolei przy opóźnionym wytrysku stosuje się małą dawkę leku przeciwdepresyjnego: bupropionu. Przy spadku libido u kobiet podaje się im aminokwas: argininę, z kolei u mężczyzn można stosować wspomniane wcześniej podawanie testosteronu. Przy bólu w czasie stosunku u kobiet zaleca się preparaty zwilżające pochwy – lubrykanty lub kremy z substancjami przeciwbólowymi lub rozkurczającymi. Seksuolog pomoże dobrać najlepszą metodę leczenia.