Cytologia – wskazania, przygotowanie, przebieg badania

Cytologia – co to za badanie?

Cytologia szyjki macicy jest specjalistycznym badaniem ginekologicznym. Polega na pobraniu wymazu zawierającego komórki szyjki macicy przez ginekologa lub położną. Materiał biologiczny jest następnie przekazywany do laboratorium, gdzie podlega analizie mikrobiologicznej. Dzięki cytologii możliwe jest wykrycie raka szyjki macicy we wczesnym stadium rozwoju. Dlatego bardzo ważne jest regularne wykonywanie tego podania. Wczesne wykrycie choroby i wdrożenie leczenia zwiększa szanse na całkowite wyleczenie.

Rak szyjki macicy diagnozowany jest u ok. 3 tysięcy kobiet rocznie. Co ważne, wykrycie choroby i rozpoczęcie leczenia w stadium nieinwazyjnym umożliwia pełne wyleczenie nawet u 99,9% przypadków. Cytologia powinna być więc jednym z najważniejszych badań profilaktycznych dla każdej kobiety. Jest podstawowym narzędziem ochrony przez rakiem szyjki macicy i pozwala znacząco obniżyć umieralność z tego powodu.

Cytologia – wskazania do wykonania badania

Głównym wskazaniem do wykonania cytologii jest profilaktyka raka szyjki macicy. Badanie to należy regularnie wykonywać nawet u kobiet zdrowych, niezgłaszających żadnych objawów. Zmiany nowotworowe mogą przez długi czas nie dawać żadnych symptomów.

• Pierwsze badanie cytologiczne zaleca się wykonać najpóźniej w 25 roku życia, niezależnie od wieku rozpoczęcia współżycia. Niektóre zalecenia mówią również o tym, aby pierwsze badanie cytologiczne wykonać nie później niż 3 lata po rozpoczęciu współżycia.
• Od 25 roku życia cytologia powinna być wykonywana raz w doku. Jeśli w cytologii zaobserwowano niepokojące zmiany, czas między kolejnymi badaniami należy skrócić wedle zaleceń lekarza.
• Kobiety w wieku od 30 lat mogą zgłaszać się na badanie cytologiczne rzadziej, jeśli kolejne 3 cytologie nie wykazały żadnych zmian nowotworowych ani śródbłonkowych.

Częstsze badania cytologiczne mogą być zalecone przez lekarza u kobiet będących w grupie podwyższonego ryzyka raka szyjki macicy. W ich przypadku zaleca się również rozszerzenie diagnostyki i profilaktyki o inne badania. W grupie podwyższonego ryzyka znajdują się kobiety z wirusem HIV lub HPV, pacjentki z zaburzeniami odporności po transplantacji lub chemioterapii, a także te z historią rodzinną i obciążeniami genetycznymi w kierunku nowotworów.

Częstotliwość wykonywania badania cytologicznego najlepiej ustalić indywidualnie ze swoim lekarzem ginekologiem.

Cytologia – przeciwwskazania

Przeciwwskazaniami do cytologii są:

• krwawienia z dróg rodnych, również krwawienia miesiączkowe,
• stan zapalny,
• infekcje intymne,
• upławy,
• zaczerwienienia, swędzenia okolic intymnych.

Ciąża ani brak rozpoczęcia współżycia seksualnego nie są przeciwwskazaniami do wykonania badania cytologicznego.

Cytologia – przygotowanie do badania

Na badanie cytologiczne najlepiej zgłosić się przynajmniej 2 dni po zakończeniu krwawienia miesiączkowego lub najpóźniej 4 dni przed planowaną kolejną miesiączką. Optymalny czas na wykonanie cytologii to pierwsza faza cyklu menstruacyjnego. Kilka dni przed zaplanowaną cytologią należy odstawić leki dopochwowe i nie stosować tamponów. Dodatkowo przez 24 godziny przed badaniem należy powstrzymać się od współżycia. W przypadku stwierdzonej infekcji intymnej objawiającej się upławami, w pierwszej kolejności należy wyleczyć infekcję, a dopiero później wykonać cytologię.

Cytologia – przebieg badania

Badanie cytologiczne odbywa się podczas wizyty ginekologicznej. W pierwszej kolejności zostaniesz poproszona o rozebranie się od pasa w dół. Jeśli chcesz i pomoże Ci się czuć bardziej komfortowo, możesz założyć spódniczkę ginekologiczną. Następnie lekarz przeprowadzający badanie poprosi Cię o to, abyś usiadła na fotelu ginekologicznym w odpowiedniej pozycji z uniesionymi i rozchylonymi nogami. Cytologia wykonywana jest za pomocą wziernika i specjalnej szczoteczki cytologicznej. Wziernik służy do rozchylenia ścian pochwy i ułatwienia dostępu do szyjki macicy. Następnie wprowadzana jest szczoteczka, którą lekarz pobiera materiał z okolicy ujścia i wnętrza szyjki macicy. Badanie jest bezbolesne i trwa dosłownie kilka minut.

Pobrany materiał jest następnie utrwalany na szkiełku laboratoryjnym i wysyłany do laboratorium, gdzie podlega ocenie przez patomorfologa. Wyróżnia się cytologię konwencjonalną oraz płynną. Rutynowo wykonywana jest cytologia konwencjonalna. Cytologia płynna, polegająca na utrwaleniu materiału biologicznego z szyjki macicy na trwalszym, płynnym podłożu jest metodą dokładniejszą, dlatego często zaleca się jej wykonanie w celu pogłębienia diagnostyki.

Cytologia – wyniki

Wyniki cytologii niestety nie są dostępne od ręki. Czas oczekiwania na wynik badania cytologicznego może wynosić od 2 do 4 tygodniu w zależności od placówki medycznej. W opisie wyników badania cytologicznego stosuje się 5-stopniową skalę Papanicolau, która określa rodzaj komórek znalezionych w badaniu materiału biologicznego:

• Grupa 1 – wyłącznie prawidłowe komórki.
• Grupa 2 – komórki prawidłowe oraz komórki zapalne.
• Grupa 3 – nieprawidłowy rozmaz niewskazujący na raka.
• Grupa 4 – komórki nietypowe mogące oznaczać nowotwór.
• Grupa 5 – nieprawidłowy rozmaz i liczne komórki nietypowe charakterystyczne dla zaawansowanego stadium raka szyjki macicy.

Wynik badania cytologicznego może zostać również przedstawiony w formie klasyfikacji Bethesda. Określa ona, czy w rozmazie są obecne wyłącznie komórki prawidłowe, czy również zmiany dysplastyczne małego lub dużego stopnia mogące świadczyć o zmianach nowotworowych.

W przypadku nieprawidłowego wyniki badania cytologicznego, ginekolog może skierować pacjentkę na dalsze badania np. kolposkopię lub biopsję, aby potwierdzić rozpoznanie i zaplanować dalsze leczenie.

Cytologia – skutki uboczne i powikłania

Prawidłowo przeprowadzona cytologia nie stanowi zagrożenia dla zdrowia ani życia. Jest badaniem bezpiecznym, obarczonym niskim ryzykiem powikłań. Po badaniu cytologicznym możesz zaobserwować niewielkie plamienie, nie powinno to jednak wzbudzać Twojego niepokoju. Jest to konsekwencją pobrania materiału biologicznego z szyjki macicy i niewielkiego naruszenia jej struktur. Jeśli jednak plamienie nie ustąpi w ciągu kilku dni lub pojawią się jakiekolwiek inne dolegliwości, skonsultuj się z lekarzem.