Antytrombina – normy, wskazania, przygotowanie, przebieg badania

Antytrombina – co to jest

Antytrombina to antygen, który produkowany jest w organizmie człowieka przede wszystkim w wątrobie i śródbłonku naczyniowym. Jej główną rolą jest kontrolowanie procesów krzepnięcia krwi. U zdrowych osób, w warunkach fizjologicznych, podczas mechanicznego uszkodzenia naczynia krwionośnego dochodzi do uruchomienia szeregu procesów tzw. kaskady krzepnięcia i ostatecznie utworzenia się skrzepu krwi. Antytrombina odpowiada za hamowanie niektórych czynników krzepnięcia i przez to spowalnia cały proces. Celem tego jest zapobieganie zjawisku nadmiernego wykrzepiania.

Działanie antytrombiny jest przeciwzakrzepowe i przeciwzapalne. Szczególnie niebezpieczne dla człowieka są niedobory antytrombiny. Zwiększa się wówczas ryzyko wielu chorób, w tym przede wszystkim zakrzepicy żył, a także choroby zakrzepowo-zatorowej. Wrodzone, a zatem uwarunkowane genetycznie, niedobory tego antygenu należą do rzadkości. Zgodnie z danymi statystycznymi choruje na nie 1 na 5000 osób.

Wyróżnia się dwa rodzaje niedoboru antytrombiny:

• typu 1 – organizm wówczas nie jest w stanie samodzielnie wyprodukować odpowiedniej ilości antytrombiny,
• typu 2 – organizm wytwarza ilość antytrombiny adekwatną do jego potrzeb, jednak jest to antygen o upośledzonej funkcji i nie jest zdolny do hamowania aktywności czynników krzepnięcia.

Podwyższony poziom antytrombiny występuje niezwykle rzadko i na ogół nie świadczy o żadnych nieprawidłowościach. Czasami jest wynikiem niedoborów witaminy K w diecie lub pojawia się podczas przewlekłego leczenia za pomocą warfaryny.

Prawidłowe wartości antytrombiny mieszczą się w zakresie od 0,19 g/l do 0,31 g/l. Jest to wartość ilościowa. Jednostka ta czasami podawana jest w % i świadczy o aktywności. Wówczas wynosi ona od 80% do 120%.

Antytrombina – na czym polega badanie?

Badanie aktywności antytrombiny ma na celu wykrycie jej niedoborów – wrodzonych lub nabytych. Standardowo nie różni się niczym od rutynowo wykonywanej morfologii. Materiałem do badania jest krew pobrana z żyły łokciowej pacjenta. Badanie to przeprowadzane jest najczęściej w przypadku, gdy lekarz podejrzewa, że pacjent nie reaguje prawidłowo na leczenie heparyną lub kilka miesięcy po wystąpieniu incydentu zakrzepicy.

Badanie jest całkowicie bezpieczne i dobrze tolerowane przez pacjentów. Może być wykonywane również u dzieci i kobiet w ciąży bez żadnych przeciwwskazań. Do oceny aktywności antytrombiny wykorzystuje się metody immunologiczne. Wynik jest gotowy w ciągu 1-2 dni roboczych.

Potencjalne przyczyny odchyleń od normy

Nie należy interpretować wyników badania na własną rękę. Konieczne jest skonsultowanie się z lekarzem, który skierował na oznaczenie aktywności antytrombiny. Wartości referencyjne zależą bowiem od wielu czynników, zarówno modyfikowalnych, jak i niemodyfikowalnych. Lekarz dokonuje oceny na podstawie historii chorobowej swojego pacjenta (w tym m.in. ilości i okresie przyjmowania niektórych substancji aktywnych), a także innych wyników badań laboratoryjnych.

Obniżona aktywność antytrombiny może wskazywać na m.in.:

• typ 1 niedoboru – pod warunkiem, że zmniejszony jest również jego poziom,
• typ 2 niedoboru – przy prawidłowym poziomie tego antygenu,
• zatorowość płucną,
• rozsiane wykrzepianie wewnątrznaczyniowe,
• zakrzepicę żył głębokich,
• zespół nerczycowym,
• leczenie za pomocą estrogenów,
• chorobę wątroby np. marskość,
• rozległe oparzenia,
• okres po przejściu operacji,
• utratę dużej ilości krwi,
• posocznicę,
• stan po dializach,
• schorzenia, które przebiegają z obniżonym poziomem białek.

Antytrombina – wskazania do wykonania badania

Oznaczenie aktywności antytrombiny na ogół stanowi element większej całości badań. Lekarz zleca wykonanie szeregu parametrów, które mogą wskazywać na nadkrzepliwość, zwłaszcza, gdy jego pacjent ma za sobą kilka takich epizodów.

Innym możliwym wskazaniem do wykonania badań antytrombiny jest nieprawidłowa reakcja na leczenie za pomocą heparyny. W większości przypadków oporność na działanie heparyny świadczy o upośledzeniu systemu krzepliwego. Kluczowe jest jednak, aby poza aktywnością antytrombiny, zweryfikować również jej ilość.

Dodatkowe badania do wykonania w przypadku nadkrzepliwości uwzględniają oznaczenie poziomu:

• białka C,
• białka S,
• antykoagulantu toczniowego.

Antytrombina – przeciwwskazania

Badanie na aktywność antytrombiny jest w pełni bezpieczne, dlatego nie ma praktycznie żadnych przeciwwskazań do ich przeprowadzenia. Nie należy przeprowadzać oznaczenia w trakcie trwania chorób ostrych lub w krótkim czasie od przyjęcia niefrakcjonowanej heparyny.

Antytrombina – przygotowanie do badania

Na badania antytrombiny należy zgłosić się do laboratorium diagnostycznego w godzinach 7:00-11:00, będąc na czczo (minimum 8 godzin po ostatnim posiłku). Na około dobę przed pobraniem krwi nie zaleca się spożywania ciężkostrawnych potraw, picia alkoholu, palenia papierosów ani uprawiania intensywnych ćwiczeń fizycznych. 

Na 30 minut przed badaniem warto napić się szklankę wody, co nawadnia żyły i ułatwi proces pobierania krwi. Tuż przed samym pobraniem rekomenduje się odpoczynek w pozycji siedzącej.

Antytrombina – przebieg badania

Krew pobierana jest z żyły łokciowej w pozycji siedzącej. Jeżeli masz skłonność do utraty przytomności lub zasłabnięcia podczas morfologii, lepiej poinformuj o tym pielęgniarkę. Poproś ją, aby dokonała badania w pozycji leżącej. Zwiększy to Twój komfort.

Materiał biologiczny umieszczany jest w probówce, której ściany powlekane są cytrynianem sodu, co zapobiega wykrzepianiu wewnątrz probówki. Następnie, probówka trafia do laboratorium, gdzie podlega szczegółowej analizie za pomocą metod immunologicznych.

Antytrombina – skutki uboczne i powikłania

Badanie antytrombiny nie wiąże się z występowaniem poważnym powikłań czy też skutków ubocznych. Jedyny dyskomfort dla pacjenta może wynikać z faktu wprowadzenia igły w żyłę łokciową. W miejscu wkłucia może pojawić się siniak, zaczerwienienie lub zwiększona tkliwość. W większości przypadków objawy te ustępują samoistnie po upływie ok. 24-48 godzin. Aby zmniejszyć ryzyko pojawienia się powyższych powikłań, tuż po pobraniu krwi należy uciskać miejsca wkłucia jałowym gazikiem.