Czym jest marskość wątroby?
Wątroba pełni funkcję swoistego filtra w ludzkim organizmie – dzięki niej nasza krew jest wolna od toksyn i szkodliwych substancji przemiany materii. Marskość wątroby to stan, w którym dochodzi do zwłóknienia organu i nieodwracalnych zmian w jego budowie. Na skutek bliznowacenia miąższu wątroby prawidłowo działające zraziki wątrobowe zostają coraz gęściej otaczane przez tkankę łączną, co w efekcie prowadzi do martwicy poszczególnych komórek wątrobowych. Marskość wątroby jest stanem, w którym włóknienie wypełnia tak dużą powierzchnię organu, że dochodzi do całkowitego zatarcia jego struktury anatomicznej. Zmiana ta powoduje poważne zaburzenia czynności wątroby, co w konsekwencji przekłada się na coraz gorsze funkcjonowanie całego organizmu, a w kolejnych stadiach – na niewydolność wątroby.
Jakie są przyczyny marskości wątroby?
Przyczyn tego schorzenia może być wiele. Powszechnie za jedną z najczęstszych przyczyn marskości wątroby uznaje się nałogowe picie alkoholu. Rzeczywiście, alkoholizm to – obok przewlekłego, infekcyjnego zapalenia wątroby typu B lub C – najczęściej podawane źródło powstania tej choroby. Warto jednak wiedzieć, że do włóknienia wątroby przyczynia się również nadużywanie leków hepatoksycznych czy przewlekła choroba dróg żółciowych powodująca cholestazę. Marskość wątroby może być również skutkiem niektórych wrodzonych bądź nabytych chorób metabolicznych lub autoimmunologicznych – cukrzycy, otyłości, choroby Wilsona czy stłuszczeniowego zapalenia wątroby.
Jakie wyróżniamy rodzaje marskości wątroby?
Ze względu na zmiany histopatologiczne specjaliści zajmujący się leczeniem tej choroby wyróżniają:
- Marskość drobnoguzkową – w strukturze wątroby można wyróżnić guzki do 3 mm.
- Marskość wielkoguzkowatą – w strukturze wątroby są widoczne guzki od 3 mm do nawet kilku centymetrów.
- Marskość mieszaną – w strukturze wątroby są widoczne zarówno małe, jak i duże zmiany guzkowate.
Jakie objawy towarzyszą marskości wątroby?
Blisko połowa pacjentów cierpiących na marskość wątroby w początkowej fazie choroby nie zauważa żadnych objawów. Oznacza to, że może ona pozostać niewykryta i rozwijać się bezobjawowo nawet przez kilka lat. Zdarza się często, że marskość wątroby zostaje rozpoznana przypadkowo, dopiero w trakcie badań wykonywanych przez pacjenta z innych powodów.
Początkowe objawy marskości wątroby nie muszą wcale kojarzyć się z dolegliwościami ze strony tego organu. Ponieważ wątroba nie jest unerwiona, chory we wczesnej fazie schorzenia nawet nie odczuwa bólu, który mógłby go zaniepokoić.
Objawy marskości wątroby nasilają się wraz z rozwojem choroby. U alkoholika pierwsze objawy marskości wątroby zazwyczaj występują na wiele lat przed drugim, często już bolesnym stadium schorzenia. Niestety, osoba uzależniona od alkoholu systematycznie niszczy swoją wątrobę – a pojawiających się objawów niejednokrotnie nie łączy z alkoholową marskością wątroby.
Dowiedz się więcej: Alkoholowe choroby wątroby – przyczyny, objawy i rodzaje uszkodzenia wątroby
Do najczęstszych ogólnych objawów marskości wątroby należą:
- spadek masy ciała niezwiązany z dietą czy ćwiczeniami,
- zaburzenie i utrata apetytu,
- przewlekłe osłabienie organizmu,
- problemy z koncentracją,
- szybkie męczenie się,
- okresowe stany podgorączkowe bez uzasadnionej przyczyny,
- wygląd ciała tzw. kasztanowy ludzik – powiększony obwód brzucha, szczupłe kończyny dolne i górne,
- przykurcz ścięgien palców dłoni – tzw. przykurcze Dupuytrena.
Objawy ze strony układu pokarmowego:
- biegunka,
- wzdęcia i nudności bez powiązania z dietą,
- powiększenie wątroby,
- powiększenie śledziony,
- okresowy ból w prawej okolicy podżebrowej,
- wodobrzusze powstałe na skutek gromadzenia się płynu,
- tkliwość i krwawienie z dziąseł i nosa.
Zmiany skórne związane z marskością wątroby:
- charakterystyczne zmiany naczyniowe zwane pajączkami wątrobowymi,
- suchość i świąd skóry,
- przebarwienia skóry,
- wybroczyny,
- rumień na dłoniach i podeszwach stóp,
- linijne, białe przebarwienia na paznokciach,
- zwiększona skłonność do powstawania siniaków,
- (niekiedy) żółtaczka.
Objawy marskości wątroby ze strony układu endokrynologicznego:
- cukrzyca,
- zaburzenie metabolizmu melatoniny, co skutkuje pomieszaniem rytmu dobowego snu,
- u kobiet: zaburzenia miesiączkowania lub brak okresu, bezpłodność, spadek libido,
- u mężczyzn: utrata owłosienia na klatce piersiowej, powiększenie gruczołów piersiowych, zanik jąder, impotencja.
Skonsultuj niepokojące objawy z lekarzem online:
Objawy marskości wątroby, które wymagają natychmiastowej pomocy lekarskiej:
- nasilająca się żółtaczka,
- nienaturalna senność,
- pogorszenie stanu psychicznego – skrajna wesołość lub depresja,
- krwawienie z przewodu pokarmowego,
- wymioty krwią,
- wysoka gorączka powiązana z silnym bólem brzucha,
- przykry zapach oddechu pacjenta – przypominający zapach gnijącego mięsa,
- krwotoki z górnego i dolnego odcinka przewodu pokarmowego na skutek pęknięcia żylaków przełyku, żołądka lub okołoodbytniczych,
- bezmocz.
Jak wygląda diagnostyka marskości wątroby?
Często pierwsze objawy marskości wątroby są przez pacjentów niezauważane albo po prostu bagatelizowane – chory nie łączy ich w ogóle z problemami na tle wątrobowym. W celu przeprowadzenia prawidłowej diagnostyki bardzo istotne jest jednak uwzględnienie wszystkich objawów, które występują u chorego. Lekarz na podstawie obserwacji pacjenta i pogłębionego wywiadu powinien zlecić badania laboratoryjne, ale także badania obrazowe (USG wątroby) i testy, które pozwolą określić stan i wydolność wątroby. Po otrzymaniu wyników tych badań lekarz może zlecić również badanie wycinka wątroby, którego wynik potwierdzi wcześniejsze przypuszczenia.
Badania laboratoryjne pomocne w rozpoznaniu marskości wątroby:
- morfologia krwi (o chorobie może świadczyć małopłytkowość lub niedokrwistość),
- enzymy wątrobowe (ich zwiększona aktywność to sygnał, że wątroba nie działa, jak powinna),
- stężenie bilirubiny (czujność powinno wzbudzić podwyższenie tego barwnika),
- poziom glukozy we krwi (jej zwiększony lub mocno zaniżony poziom może być symptomem marskości wątroby),
- stężenie markera AFP (wysoki wynik wskazuje na raka wątroby).
Badania endoskopowe pomocne w rozpoznaniu marskości wątroby:
- gastroskopia – badanie to powinno wykryć ewentualne patologie, takie jak żylaki przełyku, typowe dla marskości wątroby.
Badania obrazowe pomocne w rozpoznaniu marskości wątroby:
- USG jamy brzusznej – badanie to pozwala ocenić wielkość i zarys wątroby, a także stwierdzić powiększenie śledziony.
Leczenie marskości wątroby
Marskość wątroby często bywa rozpoznawana przez przypadek – w trakcie rutynowych badań bądź też zabiegów w obrębie jamy brzusznej. Przypadkowe wykrycie choroby następuje zazwyczaj wtedy, gdy marskość wątroby jest jeszcze w początkowej fazie rozwoju i nie daje typowych, charakterystycznych objawów. Taka sytuacja zwiększa szanse pacjenta.
Niestety samo leczenie marskości wątroby nie jest kwestią łatwą. Pacjent zazwyczaj samodzielnie zgłasza się do lekarza dopiero wówczas, gdy objawy bólowe zaczynają się nasilać – ból natomiast świadczy już o dużym stopniu zaawansowania choroby.
Współczesna medycyna nie zna sposobu na odwrócenie zmian w budowie i strukturze wątroby, które już powstały. Mocno uszkodzona wątroba nie ma szans się zregenerować. Nie istnieje lek na marskość wątroby, który powodowałby cofnięcie choroby. Marskość wątroby to choroba nieodwracalna, a leki mają jedynie spowolnić jej przebieg.
Leczenie marskości wątroby polega na zatrzymaniu postępów choroby i wsparciu pracy uszkodzonego narządu – wdrażane jest leczenie objawowe i przyczynowe. Jeśli u podstaw choroby leży wirusowe zapalenie wątroby, pierwszym zadaniem leczenia przyczynowego powinno być wyeliminowanie wirusa z organizmu. Jeśli alkoholizm jest przyczyną marskości wątroby (tzw. alkoholowa marskość wątroby), chory powinien zostać skierowany na terapię uzależnień. Warto wiedzieć, że bez względu na przyczynę marskości wątroby chory powinien bezwzględnie odstawić alkohol – rezygnacja z niego spowalnia tempo rozwoju choroby, ponieważ do organizmu nie są dostarczane substancje niszczące wątrobę.
Polecamy artykuł: Alkoholizm – jak leczyć? Zaburzenia psychiczne w uzależnieniu od alkoholu
Poważne, zagrażające życiu przypadki, kiedy wątroba przestaje reagować na leczenie i pełnić swoją funkcję, wymagają przeszczepu. W końcowej fazie choroby, bez transplantacji czas przeżycia pacjenta wynosi od kilku tygodni do kilkunastu miesięcy.
Marskość wątroby – rokowania
Brakuje jednoznacznych danych mówiących o długości życia pacjentów z marskością wątroby. Szacuje się, że od początku choroby do wystąpienia objawów, które zmuszają pacjenta do wizyty u lekarza, mija nawet kilka lat. W tym czasie choroba może czynić wielkie spustoszenie w organizmie pacjenta. Tempo rozwoju marskości wątroby jest indywidualne. Zależy od stopnia zaawansowania choroby, czynników genetycznych, ale również od tego, czy chory spożywa alkohol i czy podjął leczenie wskazane przez lekarza.
W zaawansowanym stadium choroby mogą występować liczne powikłania, które rzutują na funkcjonowanie całego organizmu. Do najpoważniejszych należą: encefalopatia wątrobowa, bakteryjne zapalenie otrzewnej, krwawienie z przewodu pokarmowego i wodobrzusze, które świadczy o nieprawidłowej pracy nerek. Za najcięższe powikłanie marskości wątroby uznaje się raka wątrobowokomórkowego (HCC) – ten nowotwór rozwija się w szybkim tempie, a rokowania nie pozostawiają złudzeń na wyleczenie. Niemożliwe jest całkowite wyleczenie choroby, co więcej – nieleczona marskość wątroby może doprowadzić do śmierci pacjenta.
Czytaj także: Encefalopatia wątrobowa (śpiączka wątrobowa) – objawy, leczenie i rokowanie
Marskość wątroby – profilaktyka
Wątroba to jeden z najważniejszych organów w ludzkim organizmie, dlatego warto dbać o jej dobrą formę. Regularna aktywność fizyczna i odpowiednia masa ciała, a także dieta bogata w spore ilości wartościowego białka to ważne aspekty profilaktyki wątrobowej. Chude ryby, chude mięso, warzywa czy dojrzałe owoce powinny gościć na stole pacjenta praktycznie codziennie. Chcąc zmniejszyć ryzyko zachorowania na marskość wątroby, warto ograniczyć spożycie alkoholu – abstynencja alkoholowa lub spożywanie go w rozsądnych ilościach to podstawa profilaktyki marskości wątroby. Warto zwrócić uwagę na przyjmowane leki, jak również na suplementację witaminą A – dostarczana organizmowi w nadmiarze może prowadzić do zwłóknienia wątroby.
W przypadku osób z predyspozycją genetyczną warto regularnie wykonywać badania diagnostyczne, które pomogą rozpoznać chorobę jeszcze przed zauważeniem przez pacjenta pierwszych objawów.
Sprawdź: Jak dbać o wątrobę? Dieta, suplementy, styl życia
