Stłuszczenie wątroby to najczęściej występująca patologia tego narządu; nieleczona może prowadzić do zapalenia i marskości wątroby [1]. Dobrą wiadomością jest jednak to, że stłuszczenie wątroby można odwrócić.
Alkoholowe stłuszczenie wątroby
U osób nadużywających alkoholu stwierdza się alkoholowe stłuszczenie wątroby. Jeśli pacjent przestaje spożywać alkohol, stłuszczenie ustępuje w ciągu 4–6 tygodni. W przeciwnym razie powoli postępuje do zapalenia wątroby, a następnie do marskości [2].
Objawy i rozpoznanie
Stłuszczenie wątroby związane z nadużywaniem alkoholu często nie daje objawów. Niekiedy występuje pobolewanie w okolicy wątroby, a podczas badania palpacyjnego można stwierdzić, że wątroba jest powiększona i tkliwa. Rozpoznanie opiera się na wywiadzie wskazującym na nadużywanie alkoholu oraz stwierdzeniu cech stłuszczenia wątroby w USG [2].
Leczenie
W leczeniu alkoholowego stłuszczenia wątroby zasadnicze znaczenie ma abstynencja od alkoholu. Wspomagająco należy stosować dietę ubogą w tłuszcze. W przypadku całkowitego odstawienia alkoholu rokowanie jest dobre [2].
Polecamy: Alkoholowe choroby wątroby – przyczyny, objawy i rodzaje uszkodzenia wątroby
Niealkoholowe stłuszczenie wątroby
W grupie niealkoholowych stłuszczeniowych chorób wątroby (NAFLD) znajduje się:
- niealkoholowe stłuszczenie wątroby (NAFL);
- niealkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby (NASH) [1, 2].
Podział ten opiera się na nasileniu procesu chorobowego (inaczej mówiąc, na etapach uszkodzenia wątroby: stłuszczenie proste, stłuszczenie z zapaleniem, stłuszczeniowa marskość wątroby) [1].
U pacjentów z NAFL – stłuszczeniem prostym lub stłuszczeniem z łagodnym zapaleniem zrazikowym – ryzyko przejścia stłuszczenia w marskość wątroby jest niewielkie. Nieleczone NASH (stłuszczenie z przewlekłym i postępującym zapaleniem) może za to prowadzić do włóknienia, marskości i raka wątrobowokomórkowego [2].
Rozwój NAFLD jest związany z występowaniem chorób metabolicznych: otyłości, cukrzycy, hipertriglicerydemii (zwiększonego stężenia triglicerydów we krwi) [1]. Wśród przyczyn gromadzenia się tłuszczów w wątrobie wymienia się insulinooporność, zaburzenie regulacji adiponektyny i stres oksydacyjny [2].
Czytaj także: Encefalopatia wątrobowa (śpiączka wątrobowa) – objawy, leczenie i rokowanie
Objawy i rozpoznanie
Podobnie jak w przypadku alkoholowego stłuszczenia wątroby – objawy stłuszczenia wątroby na podłożu zespołu metabolicznego nie zawsze występują. Pacjent może odczuwać dyskomfort lub ból o charakterze ucisku w prawym podżebrzu, skarżyć się na osłabienie i zmęczenie [1].
NAFLD rozpoznaje się na podstawie cech stłuszczenia wątroby w badaniu histologicznym lub USG, po wykluczeniu nadużywania alkoholu i innych przyczyn stłuszczenia [2]. Różnicowanie stłuszczenia prostego od NASH dokonuje się w oparciu na wynikach biopsji wątroby [4].
Leczenie
Niezbędnym elementem leczenia niealkoholowego stłuszczenia wątroby jest zmiana stylu życia. Zalecenia dla pacjentów obejmują redukcję masy ciała, zwiększenie aktywności fizycznej i stosowanie prawidłowej diety [1]. Leki stosuje się przede wszystkim w przypadku stłuszczenia wątroby z zapaleniem [4].
Dieta przy stłuszczeniu wątroby
Sposób odżywiania przy stłuszczeniu wątroby może opierać się na założeniach diet takich jak DASH, dieta śródziemnomorska czy dieta japońska. U osób z nadwagą i otyłością dieta powinna umożliwiać redukcję masy ciała (niewskazane są jednak diety głodówkowe – spadek wagi powinien być stopniowy). Jako że stłuszczenie wątroby nie upośledza jej wydolności, nie jest konieczne ograniczanie białka w diecie [1, 3].
Główne zasady diety przy stłuszczeniu wątroby to:
- małe lub umiarkowane spożycie tłuszczów;
- ograniczenie tłuszczów nasyconych na rzecz tłuszczów jedno- i wielonasyconych;
- wykluczenie potraw smażonych i dań typu fast-food;
- ograniczenie spożycia węglowodanów prostych (pszenne pieczywo, biały ryż, słodycze) na rzecz złożonych (razowe pieczywo, brązowy ryż, kasze gruboziarniste);
- unikanie produktów o wysokim indeksie glikemicznym;
- spożywanie dużej ilości surowych warzyw.
Korzystne dla osób z NAFLD może być też picie 2–3 filiżanek kawy dziennie [1, 3]. Przy zmianie dotychczasowego sposobu odżywiania warto skorzystać ze wsparcia dietetyka.
Bibliografia:
1. Bukol-krawczyk K., Niealkoholowe stłuszczenie wątroby — leczyć czy nie leczyć?, „Forum Zaburzeń Metabolicznych” 2010, t. 1, nr 1, s. 66–72.
2. Gajewski P. (red.), Interna Szczeklika, Medycyna praktyczna, Kraków 2020.
3. Postępowanie z chorymi na niealkoholową stłuszczeniową chorobę wątroby. Zalecenia Polskiej Grupy Ekspertów NAFLD 2019, „Medycyna Praktyczna” 2019, nr 10, s. 47–74.
4. Rekomendacje postępowania u chorych z zaburzeniami czynności wątroby i kamicą dróg żółciowych dla lekarzy POZ, „Lekarz POZ” 2017, nr 4, s. 225–248.
