Nazewnictwo – NAFLD czy MAFLD?
Obowiązującą i wciąż najczęściej spotykaną nazwą choroby jest NAFLD, czyli non-alcoholic fatty liver disease (niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby). Coraz częściej można jednak natrafić na publikacje, których autorzy posługują się skrótem MAFLD rozwijanym do metabolic-associated fatty liver disease (metaboliczne stłuszczenie wątroby). Nazwa NAFLD powstała w latach 80. ubiegłego wieku i opierała się na porównaniu choroby do alkoholowego stłuszczenia w obrazie klinicznym wątroby.
Dziś jednak coraz częściej uważa się, że dotychczasowa nazwa podkreśla tylko jedno kryterium rozpoznawania choroby, czyli wykluczenie nadmiernego spożywania alkoholu, a podział na alkoholowe i niealkoholowe stłuszczenie wątroby nie ujmuje innych czynników etiologicznych, takich jak zaburzenia metaboliczne, infekcje czy przyjmowane leki. Dodatkowym skrótem pojawiającym się w kontekście NAFLD jest NASH, czyli non-alcoholic steatohepatitis (niealkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby) – najgroźniejszy typ choroby, przebiegający z przewlekłym i postępującym zapaleniem narządu, a w konsekwencji z jego marskością.
Czytaj więcej: Stłuszczenie wątroby – objawy, leczenie, dieta. Czy można odwrócić stłuszczenie wątroby?
Przyczyny niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby
Najważniejszymi przyczynami niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby są:
- insulinooporność, w wyniku której w komórkach wątroby gromadzi się tłuszcz;
- otyłość, zwłaszcza otyłość trzewna, wynikająca zazwyczaj z wieloletnich błędów dietetycznych (przede wszystkim nadpodaży tłuszczów nasyconych i cukru, fast foodów, żywności wysoko przetworzonej);
- zespół metaboliczny;
- cukrzyca typu 2;
- dyslipidemia;
- zaburzenia funkcji tarczycy;
- obturacyjny bezdech senny;
- zespół policystycznych jajników;
- przyjmowanie niektórych leków, np. kortykosterydów, amiodaronu, leków przeciwretrowirusowych;
- zatrucie toksynami, np. solami baru, miedzią, chlorowanymi węglowodorami.
Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby jest najczęściej występującą przewlekłą chorobą wątroby w krajach uprzemysłowionych – szacuje się, że w badaniach obrazowych można ją dziś stwierdzić u 25% osób dorosłych i nawet u 10% dzieci. Przyczyną jest coraz wyższy odsetek osób otyłych w populacji: NAFLD występuje średnio u połowy osób z otyłością oraz u prawie wszystkich chorych z otyłością olbrzymią (leczonych bariatrycznie). Chorują ponadto dwie na trzy osoby z cukrzycą typu 2 i hiperlipidemią oraz około 40% pacjentów z nadciśnieniem tętniczym i zespołem metabolicznym.
Jeśli NAFLD rozpoznaje się u osoby z prawidłową masą ciała (a dzieje się tak w przypadku 10-15% wszystkich pacjentów z NAFLD), przyczyną jest zazwyczaj nieprawidłowa dystrybucja tkanki tłuszczowej i nadmierne jej gromadzenie w jamie brzusznej – stąd jedną z metod określania stopnia ryzyka NAFLD jest pomiar obwodu pasa.
Może Cię zainteresować: Otyłość brzuszna – do czego prowadzi? Typy otyłości, dieta i ćwiczenia
Objawy niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby
NAFLD często przebiega bezobjawowo i nie powoduje dolegliwości bólowych. Jeśli ból jest odczuwalny, to znak, że tłuszcz spowodował silne powiększenie narządu (hepatomegalia) i rozciągnięcie unerwionej torebki, w której się znajduje. Rozwijająca się choroba może natomiast mieć wpływ na jakość życia pacjenta, objawiając się niespecyficznie, m.in.:
- przewlekłym zmęczeniem;
- osłabieniem;
- złym samopoczuciem;
- zaburzeniami czynności układu pokarmowego;
- wzrostem stężenia enzymów wątrobowych.
Objawy te w większym nasileniu towarzyszą zapalnemu typowi choroby, czyli NASH, w którym dochodzi do zwyrodnienia i włóknienia wątroby. Gdy pojawiają się powikłania NASH, czyli marskość wątroby, do niespecyficznych objawów może dołączyć:
- żółtaczka (zażółcenie białek oczu i skóry);
- obrzęki kostek, stóp lub całych nóg;
- swędzenie skóry;
- spadek masy ciała;
- wodobrzusze;
- splątanie.
Sprawdź: Marskość wątroby – objawy, leczenie, rokowanie
Diagnostyka niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby
Najważniejszym badaniem mogącym potwierdzić obecność stłuszczenia wątroby jest badanie ultrasonograficzne, a choroba bywa wykrywana przypadkowo w przesiewowych badaniach USG jamy brzusznej – o ile pacjent jest na nie kierowany. Badania USG pod kątem NAFLD nie są rekomendowane dla całej populacji, jednak ultrasonografię jamy brzusznej wykonuje się np. w profilaktyce tętniaków aorty. Na USG wątroby lekarze różnych specjalizacji powinni kierować pacjentów z grupy ryzyka NAFLD, czyli przede wszystkim osoby z nadwagą i otyłością, cukrzycą typu 2 lub stanem przedcukrzycowym, pacjentów z hiperlipidemią i innymi czynnikami ryzyka sercowo-naczyniowego.
Ponadto rozpoznanie opiera się na wynikach:
- badań laboratoryjnych krwi, czyli oznaczenia aktywności aminfotransferaz ALT i AST (tzw. próby wątrobowe) oraz GGT, stężenia bilirubiny, cholesterolu i triglicerydów, stężenia glukozy, albumin, parametrów krzepnięcia, stężenia żelaza i ferrytyny;
- elastografii ultrasonograficznej lub rezonansu magnetycznego – potwierdzających włóknienie wątroby;
- rzadziej: badania histopatologicznego wycinka wątroby (biopsja umożliwiająca zróżnicowanie typu NASH).
Leczenie niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby
Niealkoholowe stłuszczenie wątroby (NAFLD), a zwłaszcza jego zapalna odmiana NASH, mogą mieć poważne konsekwencje obejmujące wątrobę i układ sercowo-naczyniowy. Proste stłuszczenie uważa się za stosunkowo bezpieczne i leczy się je zazwyczaj zmianą stylu życia. NASH, czyli toczący się w wątrobie stan zapalny uszkadzający hepatocyty, to podstawa do włóknienia tego narządu, czyli rozwoju marskości i raka wątrobowokomórkowego, dlatego poza wdrożeniem modyfikacji dietetycznych i innych zmian konieczna jest też farmakoterapia.
Co istotne, u pacjentów z niealkoholowym stłuszczeniem wątroby często dochodzi również do powikłań ze strony serca i naczyń, np. przedwczesnej miażdżycy, zawału serca, udaru mózgu czy zatorowości płucnej.
- Modyfikacja stylu życia: najważniejszy czynnik wpływający na poprawę parametrów wątrobowych i zmniejszenie jej stłuszczenia to redukcja masy ciała – utrata zaledwie 5% tłuszczu trzewnego przekłada się na redukcję tłuszczu w wątrobie aż o około 40% oraz na zmniejszenie aktywności procesu zapalnego. Zmniejszenie masy ciała powyżej 10% pozwala na ustabilizowanie, a nawet regresję włóknienia wątroby. W celu redukcji masy ciała stosuje się dietę o zmniejszonej kaloryczności (której szczegóły najlepiej ustalić z dietetykiem) oraz dostosowaną do możliwości pacjenta aktywność fizyczną.
- Operacja bariatryczna: w przypadku pacjentów z otyłością olbrzymią korzystne efekty może dać balon lub opaska żołądkowa, rękawowa resekcja żołądka, wyłączenie żółciowo-trzustkowe lub by-pass żołądkowy.
- Farmakoterapia: u pacjentów z NASH stosuje się m.in. pioglitazon i witaminę E (α-tokoferol); pomocna bywa popularna w leczeniu cukrzycy typu 2 metformina (pomagająca zmniejszyć masę ciała) oraz inhibitory SGLT2 i agoniści receptora GLP-1.
Polecamy również: Jak dbać o wątrobę? Dieta, suplementy, styl życia
Bibliografia:
Gąsiorowska A., Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, „Lekarz POZ” 2019, nr 3-4 (5).
Może Cię również zainteresować:
