Cholesterol – norma, dobry i zły cholesterol (HDL, LDL), jak obniżyć poziom cholesterolu

Cholesterol – normy i indywidualne podejście

Na cholesterol całkowity składają się głównie dwa parametry, czyli „dobry” cholesterol HDL i „zły” cholesterol LDL, ale także frakcje małych lipoprotein (VLDL), których poziom określa badanie cholesterolu nie-hDL. Normy cholesterolu – w zależności od laboratorium – mogą być podane w mmol/l (milimole na litr) lub w mg/dl (miligramy na decylitr).

Normy cholesterolu to kwestia indywidualna, inne obowiązują osoby młode, bez chorób przewlekłych, inne pacjentów z cukrzycą, jeszcze inne chorych po incydentach kardiologicznych, czyli np. po zawale serca. Generalnie im u danej osoby występuje większe ryzyko chorób układu krążenia (bo pali papierosy, ma cukrzycę, jest obciążona rodzinnie schorzeniami sercowo-naczyniowymi, cierpi na nadciśnienie tętnicze, miażdżycę itp.), tym poziom cholesterolu, w szczególności tego „złego”, powinien być niższy.

Ponieważ na zalecany poziom cholesterolu wpływa tak wiele czynników, wyniki powinien zawsze ocenić lekarz, który decyduje o leczeniu.

Proste badanie cholesterolu można wykonać w warunkach domowych – służy do tego test do badania poziomu cholesterolu w krwi z palca. Dokładny wynik gwarantuje jednak lipidogram (profil lipidowy), czyli badanie poziomu cholesterolu całkowitego, wspomnianych wcześniej: tzw. złego (LDL) i dobrego cholesterolu (HDL) oraz trójglicerydów (TG).

Cholesterol – norma dla osób zdrowych i chorych z umiarkowanym ryzykiem

Grupa osób zdrowych i umiarkowanego ryzyka = SCORE <5%

• cholesterol całkowity (TC): do 190 mg/dl (5 mmol/l)
• frakcja LDL – cholesterol: do 115 mg/dl (3 mmol/l) u osób zdrowych, do 100 mg/dl przy umiarkowanym ryzyku
• HDL cholesterol dla mężczyzn: ponad 40 mg/dl (1 mmol/l)
• HDL cholesterol dla kobiet: ponad 45 mg/dl (1,2 mmol/l)
• trójglicerydy: mniej niż 150 mg/dl (1,7 mmol/dl)

Cholesterol – norma dla osób z grupy wysokiego ryzyka

Grupa wysokiego ryzyka = SCORE >=5 – <10%

• cholesterol całkowity (TC): do 175 mg/dl (4,5 mmol/l)
• frakcja LDL – cholesterol: do 70 mg/dl (2,5 mmol/l)
• HDL – cholesterol dla mężczyzn: ponad 40 mg/dl (1 mmol/l)
• HDL cholesterol dla kobiet: ponad 45 mg/dl (1,2 mmol/l)
• trójglicerydy: mniej niż 150 mg/dl (1,7 mmol/dl)

Cholesterol – norma dla osób z grupy bardzo wysokiego ryzyka

Grupa bardzo wysokiego ryzyka = SCORE >=10%; pacjenci z miażdżycą / cukrzycą / chorobą wieńcową

• cholesterol całkowity (TC): do 175 mg/dl (4,5 mmol/l)
• frakcja LDL – cholesterol: do 55 mg/dl (1,8 mmol/l)
• HDL – cholesterol dla mężczyzn: ponad 40 mg/dl (1 mmol/l)
• HDL cholesterol dla kobiet: ponad 45 mg/dl (1,2 mmol/l)
• trójglicerydy: mniej niż 150 mg/dl (1,7 mmol/dl)

Wysoki cholesterol całkowity (hipercholesterolemia) – możliwe przyczyny:

• łuszczyca;
• zespół nerczycowy;
• niedoczynność tarczycy;
• choroby wątroby;
• choroba alkoholowa;
• cholestaza (zastój żółci);
• zła dieta (bogata w tłuszcze zwierzęce).

Przyczyną wysokiego poziomu cholesterolu może być genetycznie uwarunkowana predyspozycja do takiego stanu (hipercholesterolemia wielogenowa) – w połączeniu z niezdrową dietą i brakiem aktywności. Wysoki cholesterol całkowity jest czynnikiem ryzyka wielu chorób, takich jak:

• miażdżyca;
• zawał serca;
• udar mózgu;
• choroba wieńcowa (choroba niedokrwienna serca);
• ostre zapalenie trzustki.

Wysoki cholesterol – objawy

Bardzo długo wysoki poziom cholesterolu we krwi nie daje objawów. Objawy wysokiego cholesterolu odczuwa się zwykle w momencie rozwoju miażdżycy tętnic. Pierwsze objawy miażdżycy to problemy z koncentracją, biało-żółte zgrubienia i wypukłe plamy (żółtaki cholesterolowe) – w kącikach oczu, na łokciach, kolanach, ścięgnach Achillesa. Sygnałem do zbadania poziomu cholesterolu powinna też być otyłość – często idzie w parze z hiperlipidemią.

Pierwszymi objawami wysokiego poziomu cholesterolu mogą być dopiero objawy choroby wieńcowej, przede wszystkim ból w klatce piersiowej (ból dławicowy). W skrajnych przypadkach pierwszymi objawami dyslipidemii, zwłaszcza gdy tzw. zły cholesterol odkłada się latami i tworzy złogi – blaszki miażdżycowe – na ścianach tętnic, są nagłe i bardzo groźne stany: zawał serca, udar mózgu.

Wysoki cholesterol – leczenie

Nieprawidłowy wynik cholesterolu (lipidogram) przede wszystkim powinien skłonić do zmiany stylu życia: zmiany diety (mniej tłuszczów zwierzęcych), zwiększenie aktywności fizycznej (regularne ćwiczenia). 

Leki na cholesterol: statyny / fibraty

Jeśli zmiana stylu życia nie przynosi rezultatów, przepisywane są leki na cholesterol, które poprawiają profil lipidowy, przede wszystkim statyny: lowastatyna, atorwastatyna, simwastatyna, rosuwastatyna (każda grupa leków działa nieco inaczej, w innym stopniu obniża poziom cholesterolu); statyny mogą też umiarkowanie obniżać poziom trójglicerydów oraz zwiększać poziom frakcji HDL. Celem farmakoterapii jest zmniejszenie ryzyka rozwoju chorób: miażdżycy, udaru mózgu, zawału serca, choroby wieńcowej.

W zaburzeniach lipidowych stosuje się również fibraty, które zalecane są głównie u pacjentów z niskim poziomem „dobrego cholesterolu” / wysokim poziomem trójglicerydów.

Dieta na cholesterol – tzw. dieta antycholesterolowa

Podstawowe zasady diety na wysoki cholesterol:

• Ogranicz produkty pochodzenia zwierzęcego.
• Unikaj cholesterolowych bomb, takich jak: masło, jajka, podroby (np. wątróbka, ozór, serce), ciasta, kremy, czekolady, pełnotłuste mleko, tłuste żółte sery.
• Wybieraj: chude mięso, jogurty i twarogi o niskiej zawartości tłuszczu, warzywa, owoce, naturalne soki.
• Zastąp śmietanę jogurtem, unikaj smażenia, drób spożywaj bez skóry, usuwaj z wędlin widoczny tłuszcz.

Witaminy i związki chemiczne obniżające poziom cholesterolu

Niektóre witaminy i związki chemiczne mogą obniżyć poziom cholesterolu:

• Witamina E – dzięki funkcjom zwiększania krzepliwości krwi i rozkurczania naczyń krwionośnych zapobiega osadzaniu się cholesterolu na ścianach tętnic.
• Witamina C – zapobiega przyleganiu tłuszczów do ścianek tętnic.
• Polifenole – organiczne związki chemiczne z grupy fenoli, usuwają wolne rodniki. Źródła polifenoli to: jagody, winogrona, brokuły, aronia. Ciekawostka: najwięcej polifenoli mają zwykle skórki owoców.
• Karotenoidy – grupa organicznych związków chemicznych, np. likopen – naturalny pigment, beta-karoten. Ich ważną funkcją jest hamowanie utleniania lipidów.

Za niski cholesterol całkowity – możliwe przyczyny:

• nadczynność tarczycy;
• marskość wątroby;
• niedożywienie;
• diety typu głodówka;
• anemia.

Cholesterol sprawia, że organizm może wchłaniać niektóre witaminy (jest niezbędny, by przyswoić witaminę D) i tłuszcze, jednocześnie usuwając toksyny. Odpowiedni poziom cholesterolu jest ważny dla każdego, a szczególnie dla najmłodszych – wpływa znacząco na rozwój mózgu. Zbyt niski poziom cholesterolu może zwiększyć ryzyko rozwoju depresji, choroby afektywnej dwubiegunowej. Osłabia się też odporność, co wpływa na rozwój infekcji.

Dobry i zły cholesterol – czym się właściwie różnią?

„Dobry cholesterol” to potoczna nazwa lipoproteriny wysokiej gęstości (HDL). Ta frakcja przenosi cholesterol z organizmu do wątroby. Jej przeciwieństwem jest tzw. zły cholesterol (LDL), którego funkcją jest transport cholesterolu z wątroby do komórek w całym organizmie. Transport cholesterolu nazywanego złym jest bardzo szybki – z tego powodu zły cholesterol może otaczać ściany naczyń krwionośnych i prowadzić do ich zwężenia. W konsekwencji rozwija się miażdżyca tętnic.

Funkcje cholesterolu w organizmie

• Cholesterol to budulec błon komórkowych.
• Bierze udział w produkcji hormonów antystresowych oraz hormonów płciowych żeńskich i męskich (androgeny – czyli np. testosteron, estrogeny, gestageny – czyli np. estradiol i progesteron).
• Cholesterol sprawia, że możliwa jest synteza witaminy D3 (pochodna cholesterolu w skórze pod wpływem promieni słonecznych przekształca się w witaminę D3).
• Ułatwia trawienie tłuszczów i wydalanie toksyn.

Autor: Jacek Krajl