Otyłość brzuszna to nic innego, jak zbyt duża ilość tkanki łącznej magazynującej energię w postaci tłuszczu. Ten nadmiar w okolicy ważnych narządów wewnętrznych stanowi szczególne zagrożenie dla zdrowia.
Typy otyłości – otyłość brzuszna i pośladkowo-udowa
Lokalizacja nadmiaru tkanki tłuszczowej jest ważnym wskaźnikiem, który pozwala określić stopień, w jakim osoba otyła jest narażona na wystąpienie powikłań (chorób związanych z otyłością).
Ze względu na rozmieszczenie tkanki tłuszczowej w organizmie wyróżnia się:
- Typ brzuszny (androidalny, centralny) – charakteryzuje się nagromadzeniem tkanki tłuszczowej głównie w jamie brzusznej, w okolicy zaotrzewnowej. Wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju chorób sercowo-naczyniowych, zespołu metabolicznego i niektórych nowotworów. Częściej występuje u mężczyzn. Otyłość tego typu określa się też jako typ „jabłko”.
- Typ pośladkowo-udowy (gynoidalny, obwodowy) – charakteryzuje się nagromadzeniem tkanki tłuszczowej głównie w okolicach bioder i pośladków. Wiąże się z mniejszym ryzykiem rozwoju powikłań otyłości. Jest częstszy u kobiet, bywa nazywany typem „gruszka”.
Jak rozpoznać otyłość brzuszną?
Typ otyłości najczęściej określa się na podstawie następujących pomiarów i wskaźników antropometrycznych:
- wskaźnik WHR,
- wskaźnik WHtR,
- obwód talii.
Metody oceny otyłości za pomocą wskaźników antropometrycznych to metody pośrednie. Cechują się mniejszą precyzyjnością niż metody bezpośrednie, takie jak tomografia komputerowa czy rezonans magnetyczny, są jednak mniej kosztowne i lepiej dostępne, dlatego mają szersze zastosowanie.
Wskaźnik WHR
Wskaźnik WHR (waist-to-hip ratio) to stosunek obwodu talii do obwodu bioder. Aby go obliczyć, należy zmierzyć najwęższe miejsce w talii i najszersze miejsce w biodrach, a następnie podzielić otrzymany obwód talii przez obwód bioder.
WHR = obwód talii (cm) / obwód bioder (cm)
Otyłość brzuszna jest rozpoznawana, gdy wartość wskaźnika WHR wynosi ≥0,85 w przypadku kobiet i ≥1,0 w przypadku mężczyzn. Wynik poniżej tych wartości wskazuje na otyłość pośladkowo-udową.
Wskaźnik WHtR
Wskaźnik WHtR (waist-to-hight ratio) jest stosunkiem obwodu talii do wysokości ciała.
WHR = obwód talii (cm) / wysokość ciała (cm)
O otyłości brzusznej mówimy, gdy WHtR ma wartość ≥0,50 (jest to wartość progowa dla otyłości brzusznej różnych grup etnicznych, w tym Europejczyków).
Obwód talii
Według stanowiska Międzynarodowego Towarzystwa Diabetologicznego z 2005 roku wskazaniem do stwierdzenia otyłości brzusznej u Europejczyków jest obwód talii wynoszący ≥80 cm u kobiet i ≥94 cm u mężczyzn.
Chcesz skorzystać z konsultacji z internistą?
Zobacz, gdzie umówisz wizytę w Świecie Zdrowia
Konsekwencje zdrowotne otyłości brzusznej
Mówiąc o skutkach zdrowotnych otyłości, podkreśla się, że większe znaczenie niż ogólna zawartość tkanki tłuszczowej w organizmie ma ilość jej postaci trzewnej (wisceralnej – pokrywającej narządy wewnętrzne). Najczęściej to nagromadzenie tej właśnie tkanki odpowiada za występowanie otyłości brzusznej.
Otyłość brzuszna jest czynnikiem ryzyka wielu chorób – i to niezależnie od otyłości uogólnionej. Ten typ otyłości zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia:
- insulinooporności,
- zespołu metabolicznego,
- stanu przedcukrzycowego,
- cukrzycy typu 2,
- chorób układu krążenia (m.in. nadciśnienia tętniczego, dyslipidemii),
- niektórych nowotworów (m.in. raka jelita grubego, raka trzustki, raka piersi, raka endometrium),
- obniżonej płodności,
- refluksu żołądkowo‑przełykowego,
- kamicy żółciowej,
- niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby (NAFLD),
- bezdechu sennego,
- pogorszenia funkcji oddechowej płuc.
Jakie są przyczyny otyłości brzusznej?
- Udział tkanki trzewnej w ogólnej ilości tkanki tłuszczowej zwiększa się wraz z wiekiem – dotyczy to obu płci, ale szczególne nasilenie tego zjawiska obserwuje się u kobiet po menopauzie.
- Czynnikiem sprzyjającym zwiększaniu się ilości tłuszczu trzewnego u kobiet może być też urodzenie dziecka.
- Poza tym pewne znaczenie ma pochodzenie etniczne – mieszkańcy Chin i Azji Południowej charakteryzują się większą ilością wisceralnej tkanki tłuszczowej niż Europejczycy, a ci – większą jej ilością niż Afroamerykanie.
Wśród innych czynników, które mogą wpływać na zwiększone gromadzenie wisceralnej tkanki tłuszczowej, wymienia się:
- czynniki genetyczne,
- niską masę ciała w pierwszym roku życia,
- czynniki hormonalne – znaczenie ma poziom kortyzolu, insuliny, hormonu wzrostu i hormonów płciowych,
- przewlekły stres,
- niewłaściwe nawyki żywieniowe,
- picie dużych ilości alkoholu (zwłaszcza piwa),
- palenie papierosów.
Potrzebujesz konsultacji z dietetykiem?
Zobacz, gdzie umówisz wizytę w Świecie Zdrowia
Otyłość brzuszna – dieta i ćwiczenia
Zdrowa dieta jest najskuteczniejsza w połączeniu z regularnym wysiłkiem fizycznym.
Dieta
Rozwojowi otyłości brzusznej sprzyja spożywanie:
- żywności wysokoprzetworzonej,
- produktów o wysokim indeksie glikemicznym,
- napojów słodzonych (także fruktozą),
- żywności bogatej w nasycone kwasy tłuszczowe.
Chcąc walczyć z tym typem otyłości, warto stosować dietę bogatą w błonnik pokarmowy i wapń, z dużym udziałem:
- pełnoziarnistych produktów zbożowych,
- zdrowych kawasów tłuszczowych omega-3,
- pełnowartościowego białka.
Ćwiczenia
Intensywność i rodzaj ćwiczeń można dobrać do swoich możliwości oraz preferencji, należy jednak pamiętać, by nie obciążać zanadto stawów skokowych i kolanowych (u osób otyłych dobrze sprawdzają się ćwiczenia w odciążeniu – ćwiczenia w wodzie, jazda na rowerze).
Zaleca się codzienną dawkę ruchu trwającą przynajmniej 30 minut. Chociaż nigdy nie jest za późno na wprowadzenie zdrowych nawyków, warto kształtować je już od najmłodszych lat – pozwoli to zapobiec występującej coraz częściej otyłości u dzieci.
Prostą i bezpieczną aktywnością fizyczną – również dla seniorów – jest chodzenie. Obecnie wskazuje się, że wystarczy 10000 kroków dziennie, aby utrzymać dobry stan zdrowia.
Taka forma ruchu jest świetnym wyborem dla osób, które wcześniej nie uprawiały regularnie sportu. Tempo powinno być dostosowane do możliwości i kondycji pacjenta – od spokojnego spaceru po szybki marsz.
Aby podjąć wyzwanie 10000 kroków dziennie, nie jest potrzebny specjalistyczny, drogi sprzęt sportowy; na początek wystarczą wygodne buty. Przyda się także smartwatch lub opaska z funkcją mierzenia kroków, który poprzez wychwytywanie ruchów ciała będzie kontrolował wykonanie dziennego planu, a przez to odpowiednio zmotywuje. Kroki może też liczyć aplikacja w telefonie komórkowym. Jeśli pacjent będzie robił 10000 kroków każdego dnia, w ciągu tygodnia może spalić nawet 3500 kcal.
Bibliografia
- Plewa M., Markiewicz A., Aktywność fizyczna w profilaktyce i leczeniu otyłości, „Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii” 2006, t. 2, nr 1, s. 30–37.
- Przybylska D., Kurowska M., Przybylski P., Otyłość i nadwaga w populacji rozwojowej, „Hygeia Public Health” 2012, nr 47(1), s. 28–35.
- Suliga E., Otyłość brzuszna – metody oceny, przyczyny występowania, implikacje zdrowotne, „Studia Medyczne” 2012, nr 27(3), s. 65–71.
- Szymocha M., Bryła M., Maniecka-bryła M., Epidemia otyłości w XXI wieku, „Zdrowie Publiczne” 2009, nr 119 (2), s. 207–212.
- Wąsowski M., Walicka M., Marcinowska-suchowierska E., Otyłość – definicja, epidemiologia, patogeneza, „Postępy Nauk Medycznych 2013, t. 26, nr 4, s. 301–306.
