Dieta lekkostrawna jest stosowana u osób, które cierpią na różne dolegliwości ze strony układu pokarmowego, od biegunek począwszy, a skończywszy na poważnych chorobach, jak np. stan zapalny trzustki. Rodzaj zalecanych produktów żywieniowych zależy w dużej mierze od dolegliwości, z jakimi zmaga się pacjent. Inne produkty są zalecane prze refluksie, a inne w przypadku zapalenia wątroby lub trzustki, jeszcze inne w przypadku przewlekłej biegunki lub chorób jelit.
Dieta lekkostrawna – wskazania. Kiedy stosować dietę lekkostrawną?
Dieta łatwostrawna, zgodnie z informacjami podawanymi przez Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, jest zalecana w:
- chorobach żołądka i jelit (np. w chorobie Leśniowskiego-Crohna, zapaleniu błony śluzowej jelit, nieżycie żołądka, chorobie refluksowej, zapaleniu trzustki),
- nowotworach przewodu pokarmowego (np. rak jelita grubego),
- okresie rekonwalescencji po zabiegach chirurgicznych (np. po zabiegach bariatrycznych),
- chorobach przyzębia (np. erozja zębów, paradontoza),
- chorobach infekcyjnych przebiegających z gorączką,
- żywieniu osób w wieku podeszłym.
Również osoby cierpiące na refluks żołądkowo-przełykowy powinny rozważyć zmianę stylu życia i nawyków żywieniowych na lekkostrawne.
Warto pamiętać, że układając swoją dietę, także lekkostrawną, należy zawsze uwzględnić indywidualne preferencje i możliwości. Niektórzy pacjenci nie tolerują laktozy lub glutenu, mają alergie pokarmowe, dlatego dieta powinna być zawsze dopasowana indywidualnie.
Dieta lekkostrawna a dieta tradycyjna
Dieta lekkostrawna powinna być zbilansowana podobnie, jak dieta tradycyjna. Oznacza to, że organizm powinien otrzymywać odpowiednią ilość kalorii, witamin i minerałów. Zaleca się jedzenie produktów z rożnych grup, aby uniknąć niedoborów.
Różnica między dietą tradycyjną a lekkostrawną jest taka, że w diecie łatwostrawnej spożywa się pokarmy łatwo ulegające procesom trawienia, nie pobudzające wydzielania soków trawiennych, a więc i nie obciążających układu pokarmowego. W diecie lekkostrawnej wyklucza się produkty zawierające duże ilości błonnika pokarmowego, produkty bogate w tłuszcze oraz wzdymające. Błonnik pokarmowy ma tendencję do zalegania w układzie pokarmowym, przez co obciąża go pracą. Nie powinno się go całkowicie eliminować, a jedynie ograniczyć jego spożycie.
Podstawowe zasady diety lekkostrawnej
Osoby będące na diecie lekkostrawnej muszą pamiętać o spożywaniu mniejszej ilości jedzenia za jednym razem, czyli mniejszych objętościowo posiłków. Powinno się jeść 4-5 posiłków dziennie,najlepiej w podobnych odstępach czasowych. Zalecane jest dokładne żucie pokarmów, a także wypijanie odpowiednich ilości wody mineralnej (minimum 2 litry na dobę).
Ważne jest nie tylko to, jak często jemy, ale i to, w jaki sposób przygotowujemy posiłki. Zaleca się ich gotowanie, także na parze i duszenie lub pieczenie. Absolutnie niedozwolone jest smażenie czy grillowanie. W przypadku zup również należy uważać – nie są zalecane: fasolowa, kapuśniak, zupy zabielane śmietaną, zupy z zasmażkami, zupy typu instant czy gotowane na bazie kostek rosołowych. Należy usunąć z menu wszystkie produkty wysokoprzetworzone i gotowe dania dostępne w sklepach.
W diecie lekkostrawnej należy całkowicie zrezygnować z alkoholu i napojów gazowanych, powinno się także ograniczyć czarną kawę i herbatę, unikać naparów z mięty oraz herbat na trawienie. Nie powinno się także stosować pikantnych przypraw, cukru i nadmiaru soli.
Będąc na diecie lekkostrawnej (i nie tylko!) ostatni posiłek należy spożywać na dwie godziny przed pójściem spać. Nie można także rezygnować z aktywności fizycznej, która wspiera pracę całego organizmu i leży u podstaw zdrowego trybu życia.
Czytaj także: Czy suplementy diety działają? Definicja, wskazania, bezpieczeństwo, naturalne suplementy
Produkty zalecane na diecie lekkostrawnej
Dieta lekkostrawna, aby była odpowiednio zbilansowana, powinna zawierać w sobie produkty z różnych grup. Całkowita rezygnacja z błonnika pokarmowego także nie jest wskazana, choć jego nadmiar obciąża układ pokarmowy. Wśród zalecanych produktów są:
- jaja – najlepiej na miękko lub w postaci duszonej, ewentualnie pieczonej (np. pieczony omlet),
- mięso i ryby – mięso powinno być chude, najlepiej wybierać drób lub cielęcinę czy królika, a z ryb dorsza, flądrę i sandacza,
- produkty zbożowe – jasne pieczywo, kasza manna i kuskus, biały ryż, makarony pszenne,
- mleko i produkty mleczne – zsiadłe mleko, kefir, jogurt naturalny, mleko słodkie, ważne, aby były one o małej zawartości tłuszczu,
- warzywa – warto, aby były gotowane, przetarte lub zmiksowane. Wśród dozwolonych warzyw są ziemniaki, marchew, buraki, szpinak, dynia, młoda fasolka szparagowa, zielona sałata, pomidor bez skórki,
- owoce – jabłka, morele, brzoskwinie, pomarańcze, melony. W diecie lekkostrawnej powinno się usuwać skórkę i pestki,
- oleje roślinne,
- łagodne przyprawy ziołowe: tymianek, bazylia, rozmaryn, cynamon, lubczyk, wanilia, majeranek, koperek, pietruszka, dopuszczalne jest (ale nie za często) stosowanie niewielkiej ilości pieprzu, curry, słodkiej papryki.
W niewielkich ilościach można spożywać pieczywo typu graham, kalafiora czy kalarepę.
Produkty zakazane na diecie lekkostrawnej
Na diecie lekkostrawnej należy unikać przede wszystkim produktów smażonych, w zasmażce czy panierce. Przygotowanie posiłku ma ogromne znaczenie, gdyż te gotowane i pieczone będą łatwiej trawione. Warto także zrezygnować całkowicie ze śmietany, produktów tłustych (także wędlin czy kabanosów), a z serów wybierać te typu light. Co jeszcze jest niedozwolone w diecie lekkostrawnej:
- smażone lub gotowane na twardo jajka,
- czerwone mięso, łosoś,
- produkty zbożowe – pieczywo pełnoziarniste, razowe, żytnie na zakwasie, grube kasze (pęczak, jęczmienna), grube płatki zbożowe,
- masło klarowane, smalec czy inne tłuszcze zwierzęce,
- warzywa kapustne oraz na nasiona roślin strączkowych, cebulę i czosnek, paprykę, rzodkiewkę, rzepę, szczypior, smażone ziemniaki i frytki, kukurydza, warzywa konserwowane octem,
- gazowane napoje – także woda,
- alkohol,
- niedojrzałe owoce
- gruszki, śliwki, owoce w syropie lub w czekoladzie, dżemy wysokosłodzone, owoce suszone,
- wyroby cukiernicze,
- ostrą paprykę chili, musztarda, majonez, wszelkiego rodzaju pikle, ocet winny, mieszanki przypraw, gorczyca.
Dieta lekkostrawna dla dziecka
Dieta lekkostrawna dla dziecka nie różni się w swoich zasadach od tej dla dorosłych. U dzieci najczęstszym okresem stosowania diety lekkostrawnej są biegunki czy zakażenia wirusowe, które dają objawy ze strony układu pokarmowego. W przypadku diety lekkostrawnej dla malucha należy przede wszystkim dostosować ilość pokarmu do możliwości dziecka, które ma dużo mniejszy żołądek niż dorosły. Dzieci powinny spożywać 5-6 posiłków dziennie, przy czym powinny być one zbilansowane. W dziecięcym menu mogą się znaleźć:
- pszenne bułki,
- chude mięso,
- chude produkty mleczne,
- jajka na miękko lub gotowane w koszulkach,
- makarony lub ryż,
- warzywa gotowane na parze,
- musy owocowe,
- zupy zaprawione jogurtem (nie śmietaną!),
- owoce (maliny, truskawki, borówka amerykańska, jagody, cytrusy, brzoskwinie, banany, morela, jabłko pieczone i gotowane),
- tłuszcze roślinne, oliwa z oliwek,
- kompoty z niewielką ilością cukru trzcinowego lub kompoty bez cukru.
Dieta lekkostrawna po operacji
Po operacji w obrębie układu pokarmowego tego rodzaju dieta może różnić się od „zwyczajnej” diety lekkostrawnej i obejmować przykładowo spożywanie tylko płynnych lub półpłynnych posiłków. Zawsze należy zapytać lekarza o zalecenia żywieniowe po operacji.
Dieta przed zabiegami medycznymi
Przed gastroskopią, kolonoskopią lub USG jamy brzusznej zalecana jest lekkostrawna dieta, a nawet głodówka, aby badanie wyszło jak najbardziej dokładnie. W tym celu należy przez dwa-trzy dni przed badaniem stosować dietę lekkostrawną, o bardzo małej zawartości błonnika, aby oczyścić układ pokarmowy ze złogów. W przypadku kolonoskopii w dniu badania nie powinno się nic jeść, a dzień przed badaniem rozpocząć oczyszczanie jelit specjalnym preparatem przeczyszczającym. Przed USG jamy brzusznej zalecane jest także przyjmowanie preparatów niwelujących wzdęcia i gazy.
Przykładowy jadłospis w diecie lekkostrawnej
- Śniadanie: białe pieczywo z chudym twarogiem lub jogurt naturalny z płatkami jaglanymi i musem jabłkowym.
- II śniadanie: jogurt z biszkoptem lub letnia zupa krem z cukinii.
- Obiad: Duszona pierś z kurczaka z gotowanymi ziemniakami i tartą marchewką, zupa krem z samych warzyw lub drobiowe pulpety z sosem koperkowym i pure z marchwi.
- Podwieczorek: Pieczone jabłko bez skóry lub koktajl z banana i wody kokosowej.
- Kolacja: Pierogi leniwe lub jajko na miękko z pomidorem bez skóry.
