Polacy obawiają się kolonoskopii, choć badanie to ratuje śmiercią z powodu raka jelita grubego – drugiego najczęściej rozpoznawanego nowotworu złośliwego.
W ostatnich latach rocznie w Polsce rozpoznaje się 18 tys. nowych zachorowań na raka jelita grubego. Przeważająca część tych chorych umiera przedwcześnie, ponieważ nowotwór zbyt często jest rozpoznawany w zaawansowanych stadiach. Choroba oznacza więcej cierpienia, trudnych badań i stresu niż jedna profilaktyczna kolonoskopia.
Jak przebiega kolonoskopia?
Kolonoskopia to badanie endoskopowe dolnego odcinka przewodu pokarmowego. Polega na wprowadzeniu rurki endoskopu do jelita grubego poprzez odbytnicę. Kolonoskopia nie należy do przyjemnych badań, ale nie musi być bolesna – dużo zależy od używanej aparatury. Badanie wykonuje się w znieczuleniu miejscowym lub w narkozie.
W trakcie kolonoskopii pacjent leży na boku, a samo badanie trwa do kilkudziesięciu minut. Najpierw lekarz ogląda okolice odbytu, aby sprawdzić, czy nie ma ropni bądź guzków krwawniczych, następnie smaruje okolice odbytu żelem znieczulającym. Badanie przeprowadzane jest za pomocą palca (per rectum). Może temu towarzyszyć nieprzyjemne uczucie.
Wykonanie kolonoskopii umożliwia giętki instrument zwany kolonoskopem, długości od 130 do 200 cm. Tory wizyjne znajdujące się we wzierniku pozwalają na przedstawienie obrazu z wnętrza przewodu pokarmowego w odpowiednim powiększeniu na kolorowym monitorze. Badanie ma na celu ocenę powierzchni błony śluzowej jelita grubego. Przy użyciu dodatkowych instrumentów istnieje możliwość pobrania wycinków śluzówki do badania histopatologicznego i wykonania zabiegów endoskopowych, dzięki czemu pacjent może uniknąć operacji chirurgicznej.
Gazy lub płyn, które wydostają się z odbytu w trakcie badania, są normalną reakcją organizmu, ponieważ do środka jelita wdmuchiwane jest powietrze, pozwalającej lepiej uwidocznić jego ściany.
Kolonoskopia pozwala na wykrycie zmian, o których nie wiemy, bo na tym etapie nie dają w ogóle o sobie znać, a które za jakiś czas mogą się stać groźne. To polipy – łagodne gruczolaki, które tworzą się na wewnętrznych ścianach jelita. W większości przypadków rak jelita grubego powstaje właśnie z polipów.
Wykrycie polipów i ich usunięcie powoduje, że rak jelita się nie rozwinie. Wykrycie raka jelita grubego w I stadium zaawansowania daje natomiast 85-100 proc. szans na całkowite wyleczenie. Im później wykrywany rak, tym gorsze rokowanie. W II stopniu zaawansowania odsetek całkowitych wyleczeń spada do 50-80 proc.
Przygotowanie do kolonoskopii. Jak przygotować się do badania?
Przygotowanie do kolonoskopii polega na oczyszczeniu jelita grubego. W tym celu 24-48 godzin przed badaniem należy stosować dietę płynną. W przededniu badania stosuje się doustne leki przeczyszczające (makrogole lub fosforany). Niektóre ośrodki stosują także wlewki doodbytnicze (tzw. hegary) podczas przygotowania do badania.
Każda pracownia endoskopowa wykonująca kolonoskopię przekazuje pacjentom wytyczne na temat schematu przygotowania się do badania.
Zasady przygotowania do badania:
- Siedem dni przed kolonoskopią pacjent musi zaprzestać przyjmowania preparatów żelaza. Nie należy spożywać owoców zawierających pestkę oraz pieczywa z ziarnami, musli, siemienia, maku itp. Nie zaleca się również jedzenia buraków czerwonych – mogą one zafałszować kolor śluzówki jelita. Cukrzycy powinni skontaktować się z lekarzem w celu ustalenia indywidualnego planu działania.
- Trzy dni przed kolonoskopią należy przejść na dietę płynną. Odżywiamy się więc jak niemowlęta, kaszką i zupami bez dodatków.
- Na dzień przed badaniem należy wziąć urlop w pracy. Lekarz dający skierowanie na badanie przepisze nam specjalny lek przeczyszczający, który w zaleconych dawkach należy stosować przez cały dzień. Po zażyciu środka zaleca się przebywanie w bliskiej odległości od toalety. Oprócz tego zaleca się picie dużej ilości płynów, około 3 litrów na dobę.
- W dniu badania należy powstrzymać się od jedzenia (należy być na czczo). Dozwolone jest picie niegazowanej wody lub słabej herbaty.
- Osoby z chorobami wymagającymi stałego, regularnego przyjmowania leków (np. nadciśnienie tętnicze, choroby serca, padaczka i inne) w dniu badania powinny zażyć poranną dawkę leku, popijając niewielką ilością wody.
- Osoby chorujące na cukrzycę powinny skonsultować z lekarzem sposób przygotowania do badania oraz poinformować o cukrzycy lekarza kierującego przed wystawieniem skierowania i personel pracowni niezwłocznie po zgłoszeniu się na badanie.
- Osoby przyjmujące leki obniżające krzepliwość krwi (np. acenocumarol, sintrom, ticlid, plavix lub aspiryna, acard, acesan i inne) powinny przerwać ich stosowanie na 7 dni przed badaniem, należy to jednak wcześniej skonsultować z lekarzem prowadzącym. Niekiedy może zachodzić konieczność zmiany leczenia na heparynę niskocząsteczkową podawaną podskórnie.
- Kobiety ciężarne i matki karmiące piersią powinny skonsultować z lekarzem prowadzącym sposób przygotowania do badania.
Przed badaniem warto przynieść i pokazać lekarzowi posiadaną dokumentację medyczną, np. karty wypisowe ze szpitala, opisy poprzednio wykonanych badań endoskopowych, EKG, echokardiografii oraz aktualne wyniki badań laboratoryjnych, np. morfologii, poziomu elektrolitów, układu krzepnięcia, grupy krwi. Pacjenci powinni dokładnie znać nazwy i dawki przyjmowanych leków lub posiadać ich spis.
Na badanie w znieczuleniu należy zgłaszać się z osobą towarzyszącą. Jeżeli pacjent otrzymał środki uspokajające, pozostaje pod obserwacją zwykle przez 1-2 godziny i po zabiegu musi zostać odwieziony do domu.
Jeśli badanie jest wykonane w znieczuleniu ogólnym, pacjent pozostaje krótki czas na obserwacji, następnie może udać się do domu pod opieką innej osoby. W rzadkich przypadkach może zaistnieć konieczność dłuższej obserwacji. Przez 12 godzin po zabiegu nie wolno prowadzić pojazdów mechanicznych i spożywać alkoholu.
Po kolonoskopii
Po przeprowadzonej kolonoskopii pacjent powinien skorzystać z toalety, gdzie po przybraniu pozycji jak do oddawania stolca ułatwione będzie wydostanie się powietrza z jelita na zewnątrz. Zdarza się, że po kolonoskopii utrzymują się wzdęcia. Wówczas podawane są środki rozkurczowe. Można odżywiać się i powrócić do normalnej aktywności życiowej tego samego dnia. Nie powinno się prowadzić samochodu lub innych urządzeń w dniu badania, gdyż środki uspokajające mogą upośledzać odruchy.
Kolonoskopia to inwazyjne badanie, które może powodować podrażnienie jelita. Wówczas u badanego dochodzi do wystąpienia biegunki, która może utrzymywać się nawet kilka dni po wykonanym badaniu. Niekiedy luźne stolce są konsekwencją działania środka przeczyszczającego, który podaje się pacjentowi przed wykonaniem badania. W takim przypadku zaleca się przyjmowanie leków, które zatrzymują biegunkę.
Autor: Redakcja
