Wrzody żołądka – objawy, dieta. Jakie leki na wrzody?

Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, jedna z częściej występujących chorób przewodu pokarmowego, polega na cyklicznym pojawianiu się ubytków w błonie śluzowej żołądka – wrzodom towarzyszy często naciek zapalny i martwica. Najczęściej wrzody trawienne występują w dwunastnicy (przednia ściana opuszki dwunastnicy) oraz w żołądku (wcięcia kątowe oraz wszędzie tam, gdzie występuje enzym trawiący białka). Rzadziej wrzody występują w pętli dwunastnicy i w narażonej na działanie kwasu solnego dolnej części przełyku.

Wrzody żołądka osiągają różne rozmiary – od ziarnka pieprzu do średnicy nawet kilkunastu milimetrów. Nieleczona lub niewłaściwie leczona choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy może doprowadzić do powstania wrzodów obejmujących niemal całą ścianę żołądka.

Wrzody żołądka – przyczyny

Do niedawna wrzody żołądka nazywane były „chorobą dyrektorską” – i uważane za przypadłość osób żyjących w stresie. Nie wiadomo jeszcze dokładnie, jaki jest mechanizm powstawania wrzodów, ale najczęściej wskazuje się na bakterię Helicobacter pylori jako przyczynę ostrych zapaleń błony śluzowej żołądka, które z czasem prowadzą do tworzenia się wrzodów. Innymi przyczynami wrzodów żołądka mogą być: nadmiar kwasu solnego, działanie niektórych leków, refluks żołądkowo-przełykowy.

Czynniki ryzyka i przyczyny wrzodów żołądka

• Helicobacter pylori – zakażenie bakterią Helicobacter pylori uważane jest za najczęstszą przyczynę wrzodów żołądka i wrzodów dwunastnicy. Szacuje się, że nawet 75–90 proc. wrzodów dwunastnicy i 70 proc. wrzodów żołądka powstaje właśnie w wyniku działania Helicobacter pylori. U osób dorosłych Helicobacer pylori stwierdza się bardzo często (ok. 80 proc. osób jest zakażona), ale nie u każdej zakażonej osoby występują wrzody żołądka. Helicobacter pylori to bakteria, którą można się zarazić drogą pokarmową – aby sprawdzić, czy jest się zakażonym, wystarczy wykonać prosty test na Helicobacer pylor.
• Niesteroidowe leki zapalne – nadmierne, częste spożywanie leków z grupy NLPZ może doprowadzić do rozwoju wrzodów (powstają w tym przypadku przede wszystkim wrzody żołądka, rzadziej wrzody dwunastnicy). Niepożądanym działaniem niesteroidowych leków przeciwzapalnych jest m.in. bezpośrednie uszkodzenie komórek nabłonka żołądka (skutkami ubocznymi mogą być zarówno owrzodzenia w jelicie cienkim, jak i krwawienia z przewodu pokarmowego), dlatego leki z tej grupy nie są wskazane, jeśli u pacjenta stwierdzono choroby układu pokarmowego oraz przewlekłe zapalne choroby jelit (wrzodziejące zapalenie jelita grubego, chorobę Leśniowskiego i Crohna). Do niesteroidowych leków przeciwzapalnych zaliczane są m.in. pochodne kwasu fenylooctowego (np. diklofenak); pochodne kwasu propionowego (np. ibuprofen, naproksen, kwas tiaprofenowy); pochodne kwasu salicylowego (np. kwas acetylosalicylowy); pochodne heterocykliczne i alifatyczne (np. acemetacyna, sulinak); pochodne naftyloketonów – (np. nabumeton); pochodne pirazolu (np. metamizol, azapropazon); pochodne benzotiazyny (np. meloksykam, izoksykam); koksyby (np. rofekoksyb, celekoksyb).
• Czynnik genetyczny, dziedziczenie wrzodów żołądka – niektóre teorie i badania wskazują na podłoże genetyczne początku choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy. U wielu pacjentów chorujących na wrzody stwierdza się przypadki zachorowań w rodzinie (szacuje się, że nawet u 50 proc. osób, u których zdiagnozowano wrzody żołądka, choroba występuje również w rodzinie).
• Grupa krwi – choroba wrzodowa częściej występuje u osób z grupą krwi 0.
• Palenie papierosów – ten nałóg nie tylko zwiększa ryzyko powstania wrzodów i powikłań choroby wrzodowej, ale też zwiększa częstotliwość nawrotów choroby i utrudnia gojenie stanów zapalnych towarzyszących wrzodom.
•  Zarzucanie żółci do żołądka – u osób z refluksem żołądkowo-przełykowym żółć cofa się do żołądka i może powodować stopniowe niszczenie bariery ochronnej. Choroba refluksowa może też nasilić objawy wrzodów żołądka.

Im więcej wydziela się soku żołądkowego, który jest kwaśny, tym większe ryzyko, że naturalna bariera ochronna w postaci śluzówki żołądka nie wytrzyma. Jeśli wiele wspomnianych czynników nałoży się na siebie, wrzód może powstać dosłownie w minutę.

Wrzody żołądka – objawy

• ból o piekącym charakterze;
• ból w nadbrzuszu;
• ból w dołku podsercowym;
• spadek masy ciała;
• przewlekłe zmęczenie;
• często powracający, kłujący i palący ból brzucha;
• dyskomfort w nadbrzuszu;
• bóle głodowe;
• bóle brzucha w nocy;
• ból w nadbrzuszu wcześnie rano;
• ból brzucha ustępujący po spożyciu posiłku;
• ból brzucha ustępujący po przyjęciu leków zobojętniających kwas solny.

Jak bolą wrzody żołądka? Ból brzucha na czczo pojawia się często w przypadku wrzodów dwunastnicy (po kilku godzinach od momentu zjedzenia posiłku ból brzucha może się zmniejszyć). Wrzody żołądka objawiają się bólem występującym często ok. godzinę po zjedzeniu posiłku. W niektórych przypadkach choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy może nie dawać żadnych objawów – niemy przebieg może prowadzić do rozwinięcia się powikłań.

Objawy alarmowe, które mogą świadczyć o innych chorobach, to m.in.: wymioty krwią, wymioty fusowatą treścią, nagłe chudnięcie bez przyczyny, anemia, smoliste stolce. Jeśli wystąpią tego typu objawy lub ból brzucha występuje często, należy pilnie zwrócić się do lekarza. W przypadku krwawienia z przewodu pokarmowego należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza lub na SOR.

 

Wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy – diagnostyka

Badaniem podstawowym w diagnostyce choroby wrzodowej jest badanie endoskopowe (gastroskopia). Dzięki badaniu można ocenić stan błony śluzowej, wykryć obecność bakterii Helicobacter pylori, ocenić skalę zmian oraz pobrać wycinek do badania pod mikroskopem. Obecnie w diagnostyce wrzodów nie wykonuje się już badania kontrastowego górnego odcinka pokarmowego.

Warto też wykonać domowy test na obecność Helicobacter pylori. Wielu gastroenterologów uważa, że np. test na Helicobacter daje istotny postęp w szybszym wykryciu, a więc i zwalczaniu bakterii odpowiedzialnej za chorobę wrzodową żołądka, dwunastnicy, przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka, czasem też rozwój raka żołądka, schorzeń wątroby, kamicy żółciowej. Helicobacter pylori można się pozbyć dzięki kuracji farmakologicznej, trwającej zazwyczaj 10–14 dni.

Wrzody żołądka – powikłania

Choroba wrzodowa czasami przebiega bezobjawowo, a powikłania mogą być bardzo poważne. Najczęstsze powikłania wrzodów to perforacja, czyli przebicie ściany żołądka, oraz krwotoki. Oba przypadki grożą śmiercią. Często w takich sytuacjach konieczna jest interwencja chirurgiczna.

Nieprawdziwa jest opinia, że wrzód trawienny może przeistoczyć się we wrzód rakowy.

Wrzody żołądka – leczenie (ogólne zalecenia przy wrzodach)

Jak leczyć wrzody żołądka? U osób z chorobą wrzodową żołądka zalecana jest zmiana diety – bardzo ważne jest regularne spożywanie posiłków, wyłączenie z diety potraw i składników, które nasilają objawy wrzodów lub wywołują dolegliwości żołądkowe. Zaleca się zaprzestanie palenia papierosów, ograniczenie przyjmowania niektórych leków (szczególnie kwasu acetylosalicylowego i pozostałych NLPZ).

Jakie leki na wrzody żołądka?

Pierwszą fazą leczenia jest najczęściej leczenie zakażenia Helicobacter pylori. W tym celu należy zastosować trwającą 10–14 dni kurację antybiotykami w połączeniu z lekami obniżającymi wydzielanie kwasu żołądkowego (najczęściej leki z grupy inhibitorów pompy protonowej, inaczej IPP). Schemat leczenia zakażeniem Helicobacter pylori dobierany jest indywidualnie przez lekarza. Schematem pierwszego wyboru jest najczęściej: 14-dniowa kuracja IPP + cytrynian bizmutu + antybiotyki (metronidazol i tetracyklina).

Objawowo w chorobie wrzodowej stosuje się m.in. blokery receptorów histaminowych H2 (np. ranitydyna), leki zobojętniające sok żołądkowy, inhibitory pompy protonowej (m.in. omeprazol, pantoprazol). Leczenie chirurgiczne wrzodów stosowane jest w przypadku występowania powikłań choroby wrzodowej.

Wrzody żołądka – dieta

Do rozwoju choroby wrzodowej lub nasilenia jej objawów prowadzą również błędy dietetyczne. Nie istnieje sprawdzona dieta na wrzody, ale warto pamiętać o kilku zasadach. Przede wszystkim warto metodą eliminacji dobierać tylko te składniki i pokarmy, które nie nasilają objawów choroby wrzodowej, jeść o stałych porach, jeść mniejsze porcje, ale częściej, używać łagodnych przypraw. Zaleca się też rezygnację ze smażenia potraw na rzecz gotowania na parze i pieczenia. Warto ograniczyć sól.

Dieta na wrzody – dozwolone produkty

Dozwolone są: drobne kasze (manna, krakowska, jęczmienna), płatki owsiane, ryż, świeży biały ser (chudy), jaja gotowane na miękko, chude mięsa (drób), masło i margaryny miękkie, warzywa: ziemniaki (puree ziemniaczane), pomidory bez skóry, sałata zielona, buraki, dynia, owoce: najlepiej gotowane i bez skórki, morele, brzoskwinie, truskawki, porzeczki, miód, kleiki, krupniki, zupy jarzynowe, kisiele, musy owocowe, domowe galaretki z owoców, ciasta drożdżowe (czerstwe).

Dieta na wrzody – zakazane produkty

Przy wrzodach zakazane są: świeże pieczywo, naleśniki, jogurty, kefiry, sery żółte, kwaśna śmietana, sery pleśniowe, jaja gotowane na twardo, jaja w majonezie, tłuste mięsa (wieprzowina, dziczyzna, mięso gęsi, kaczki), margaryny twarde, frytki, warzywa: grzyby, kapustne, cebula, ogórki, pomidory ze skórą, większość surowych owoców, czekolada, ostre przyprawy, ocet, kostki bulionowe, zupy na wywarach z kości, kawa, mocna herbata, kakao, gorąca czekolada, alkohol.

Autor: Jacek Krajl