Niestrawność – objawy, przyczyny i leczenie. Co robić w przypadku problemów z trawieniem?

Czym jest niestrawność żołądkowa?  

Dyspepsja to z greckiego „złe trawienie” (dys = zły; peptein = trawienie). Niestrawność – jak potocznie nazywana jest dyspepsja – może być skutkiem różnych chorób, np. wrzodów żołądka, wrzodów dwunastnicy, refluksu, zapalenia trzustki lub żołądka, raka przełyku albo raka żołądka. Przyczyną niestrawności mogą być również zbyt obfite posiłki, ostre przyprawy, ciężkostrawne lub nieświeże jedzenie. 

Co warto wiedzieć o niestrawności? 5 najważniejszych informacji

1. Niestrawność jelitowa może mieć charakter czynnościowy (bez uchwytnej przyczyny organicznej) lub organiczny (np. zapalenie żołądka, wrzody, refluks). 
2. Najczęstsze objawy niestrawności to uczucie pełności po posiłku, zgaga, wzdęcia, ból w nadbrzuszu i nudności. 
3. W leczeniu niestrawności podawane mogą być m.in. leki zmniejszające wydzielanie kwasu żołądkowego, preparaty osłonowe, probiotyki, a także zioła.  
4. Niestrawność zwykle trwa od kilku godzin do kilku dni, ale w postaci przewlekłej może utrzymywać się nawet tygodniami. 
5. Domowe sposoby i zioła na niestrawność (np. rumianek, lekkostrawne posiłki) mogą łagodzić objawy, ale nie zastępują leczenia przyczynowego. 

Jeśli niestrawność jest częsta, nasilona lub towarzyszą jej wymioty, krwawienie z przewodu pokarmowego, ból w klatce piersiowej czy niezamierzona utrata masy ciała, należy pilnie skonsultować się z lekarzem. 

Przyczyny niestrawności  

Niestrawność może być spowodowana wieloma czynnikami, zarówno dietetycznymi, jak i chorobowymi. Jakie są najczęstsze przyczyny niestrawności?  

Najczęstsze przyczyny problemów z trawieniem: 

• spożywanie tłustych, smażonych i ciężkostrawnych potraw, 
• obfite posiłki i szybkie jedzenie, 
• napoje gazowane i alkohol, 
• nadmierne wydzielanie kwasu żołądkowego, 
• refluks żołądkowo-przełykowy, 
• zapalenie błony śluzowej żołądka, 
• wrzody żołądka i dwunastnicy, 
• zakażenie Helicobacter pylori, 
• zaburzenia opróżniania żołądka, 
• stres i czynniki psychiczne, 
• zmiany hormonalne (np. niestrawność w ciąży), 
• choroby dróg żółciowych, 
• zespół jelita drażliwego, 
• niektóre leki (np. NLPZ – niesteroidowe leki przeciwzapalne), 
• jedzenie obfitych posiłków przed snem, 
• zaburzenia motoryki jelit. 

Rodzaje niestrawności

Niestrawność organiczna, czyli dyspepsja w przebiegu chorób organicznych, może wystąpić w przypadku takich chorób, jak: 

• refluks żołądkowo-przełykowy; 
• refluks dwunastniczo-żołądkowy; 
• choroba wrzodowa żołądka; 
• choroba wrzodowa dwunastnicy; 
• nowotwory – rak przełyku, rak żołądka. 

Niestrawność czynnościowa to rodzaj dyspepsji, który występuje bez istotnej przyczyny. Czynnikami wywołującymi tego typu niestrawność mogą być: 

• Helicobacter pylori; 
• dieta; 
• przyjmowanie niektórych leków; 
• nałogi (alkohol, nikotyna); 
• nadwrażliwość trzewna. 

Objawy niestrawności  

Niestrawność to zespół symptomów, który polega na wystąpieniu więcej niż jednej dolegliwości: uczucie pieczenia w nadbrzuszu lub silnego bólu w nadbrzuszu, nudności, uczucia pełności i/lub ociężałości po posiłku. Objawy te mogą występować przewlekle lub nawracająco. Objawy niestrawności mogą mieć różne nasilenie i charakter. 

Najczęstsze objawy niestrawności: 

• uczucie pełności po posiłku, 
• ból w nadbrzuszu lub górnej części brzucha, 
• zgaga i pieczenie za mostkiem, 
• wzdęcia i gazy, 
• nudności i wymioty, 
• odbijanie, 
• refluks treści żołądkowej do przełyku, 
• skurcze żołądka, 
• biegunka lub zaparcia, 
• uczucie dyskomfortu trawiennego, 
• nasilanie objawów po tłustych potrawach. 

Niestrawność – diagnostyka dyspepsji  

Jak zdiagnozować niestrawność? Pierwszym etapem w rozpoznaniu choroby jest szczegółowy wywiad, czyli rzeczowa rozmowa na temat występujących objawów niestrawności. Nie pozwoli to jednak na stwierdzenie stopnia zaawansowania choroby. 

Podstawowym badaniem diagnostycznym jest gastroskopia, która polega na wprowadzeniu endoskopu (giętkiego przewodu) do górnego odcinka przewodu pokarmowego. 

Zaleceniem do pilnego wykonania badania endoskopowego przełyku, żołądka i dwunastnicy są objawy alarmowe, takie jak np. nocne silne bóle brzucha, krwawienie z przewodu pokarmowego, zaburzenia przełykania, utrata masy ciała bez powodu, wymioty z krwią, wyczuwalny w badaniu guz w nadbrzuszu. 

Jak może wyglądać diagnostyka niestrawności krok po kroku?  

1. Wywiad lekarski i ocena objawów;
2. badania laboratoryjne (morfologia, próby wątrobowe);
3. test w kierunku Helicobacter pylori;
4. gastroskopia w przypadku objawów alarmowych;
5. USG jamy brzusznej;
6. dalsze postępowanie zależne od wyników badań. 

W Świecie Zdrowia możesz nie tylko skonsultować objawy z lekarzem, ale też wykonać niezbędne badania.  

Leki na niestrawność – farmakologiczne leczenie niestrawności 

Leczenie farmakologiczne niestrawności dobiera się w zależności od przyczyny i nasilenia objawów. Warto wiedzieć, że w leczeniu niestrawności stosuje się różne grupy leków: 

• preparaty wzmagające wydzielanie żółci (która wspomaga proces trawienia); 
• leki zobojętniające (stosowane w leczeniu refluksu i zgagi) – inhibitory pompy protonowej (omeprazol, pantoprazol, lanzoprazol) lub blokery receptorów histaminowych (ranitydyna, famotydyna); 
• leki rozkurczowe (stosowane też na ból brzucha); 
• leki prokinetyczne (np. itopryd). 

Wszystkie leki na niestrawność są stosowane w leczeniu objawowym niestrawności – nie mają wpływu na przyczyny dyspepsji czynnościowej, której mechanizm powstawania nie jest do końca poznany. 

Leki na niestrawność – bez recepty 

Leki na niestrawność bez recepty są stosowane głównie w łagodnej i sporadycznej niestrawności, gdy objawy nie mają charakteru alarmowego. Ich celem jest złagodzenie dolegliwości takich jak zgaga, uczucie pełności, wzdęcia czy pieczenie w nadbrzuszu. Mogą to być np. preparaty zobojętniające kwas żołądkowy, alginiany oraz leki osłonowe błony śluzowej żołądka i preparaty enzymatyczne. 

W lekach z tych grup mogą wystąpić substancje czynne: 

• wodorotlenek glinu i wodorotlenek magnezu, 
• węglan wapnia, 
• alginiany (np. alginian sodu), 
• symetykon i dimetykon, 
• enzymy trawienne (np. amylaza, lipaza, proteaza), 
• sole bizmutu. 

Uwaga! Leki bez recepty na niestrawność są skuteczne w krótkotrwałym łagodzeniu objawów niestrawności, jednak nie powinny być stosowane długotrwale bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą. 

Leki na niestrawność na receptę 

Stosuje się je w przypadku nasilonych, nawracających lub przewlekłych objawów niestrawności oraz gdy istnieje podejrzenie choroby organicznej przewodu pokarmowego. Mogą to być m.in. inhibitory pompy protonowej, leki prokinetyczne, antybiotyki (stosowane przede wszystkim w eradykacji Helicobacter pylori).  

Najważniejsze grupy leków na niestrawność i substancje czynne: 

• inhibitory pompy protonowej (IPP): omeprazol, pantoprazol, esomeprazol, lansoprazol, 
• antagoniści receptora H2: famotydyna, 
• leki prokinetyczne: itopryd, metoklopramid, 
• leki osłonowe błony śluzowej żołądka: sukralfat, 
• antybiotyki na Helicobacter pylori: klarytromycyna, amoksycylina, metronidazol (w schematach skojarzonych). 

Leki stosowane na niestrawność dostępne na receptę powinny być stosowane zgodnie z zaleceniami lekarza, ponieważ ich niewłaściwe użycie może maskować objawy poważnych chorób przewodu pokarmowego. 

Krople na niestrawność jelitową 

Krople na niestrawność to preparaty płynne, często oparte na składnikach roślinnych, stosowane pomocniczo w łagodnych dolegliwościach trawiennych. Mogą być dostępne na receptę lub bez recepty – to inna forma podania leków wymienionych we wcześniejszych akapitach.  

Najczęściej stosowane substancje czynne i składniki: 

• wyciągi ziołowe: mięta pieprzowa, koper włoski, rumianek, melisa, arcydzięgiel, anyż, kminek;
• etanol jako nośnik ekstraktów – obecny w wielu kroplach, dlatego preparaty te nie są zalecane dzieciom, kobietom w ciąży i osobom z chorobami wątroby. 

Krople na niestrawność mogą skutecznie łagodzić objawy, ale ze względu na zawartość alkoholu i brak leczenia przyczynowego powinny być stosowane ostrożnie i krótkotrwale. 

Zioła na niestrawność żołądkową 

Jakie zioła mogą być pomocne przy niestrawności?  

• rumianek, 
• mięta pieprzowa, 
• koper włoski, 
• melisa, 
• imbir. 

Pamiętaj jednak, że zioła mogą skutecznie łagodzić jedynie objawy, ale nie leczą przyczyny dolegliwości. W tym celu konieczna jest konsultacja z lekarzem.  

Domowe sposoby na niestrawność  

Domowe metody mogą wspierać leczenie niestrawności, ale nie zastąpią wizyty lekarskiej i leczenia, które powinno być dobrane na podstawie przyczyn dolegliwości.  

Sprawdzone sposoby na niestrawność, które mogą wspierać leczenie: 

• lekkostrawna dieta, 
• unikanie obfitych posiłków, 
• herbaty ziołowe, 
• regularne, mniejsze porcje, 
• unikanie alkoholu i napojów gazowanych, 
• picie wody niegazowanej (małymi łykami).  

Jaka dieta przy niestrawności? 

Kilka podstawowych porad dietetycznych przy niestrawności: 

• Jedz częściej, ale mniejsze porcje. 
• Ostatni posiłek spożywaj 3 godziny przed snem. 
• Zaprzestań palenia papierosów. 
• Nie jedz w pośpiechu. 
• Zrezygnuj z ostrych przypraw lub ogranicz je. 
• Ogranicz żywność wysoko przetworzoną i żywność typu fast food.