Zespół jelita drażliwego – czym jest tzw. jelito drażliwe?
Zespół jelita wrażliwego (ang. Irritable Bowel Syndrome, IBS; ZJD, syndrom jelita drażliwego) nie jest niebezpieczny dla życia, jednak dolegliwości z nim związane mogą być dla chorego bardzo uciążliwe. Dlaczego? Coraz więcej specjalistów potwierdza, że praca układu odpornościowego człowieka w bardzo dużym stopniu zależy od pracy jego jelit.
Zespół jelita nadwrażliwego to jedna z częściej występujących chorób układu pokarmowego – szacuje się, że objawy IBS występują u 15% przedstawicieli dorosłej populacji. Najczęściej choroba ujawnia się między 20. a 40. rokiem życia; częściej chorują kobiety. Z najnowszych badań wynika, że zespół jelita drażliwego jest chorobą genetyczną – częściej stwierdza się występowanie IBS w rodzinie osób, u których zdiagnozowano chorobę.
Jak najprościej zdefiniować IBS i czym jest zespół jelita drażliwego? To choroba objawiająca się zaburzeniami rytmu wypróżnień (np. biegunki na zmianę z zaparciami, nieregularne wypróżnienia), bólem brzucha i dolegliwościami ze strony układu pokarmowego – ale bez przyczyn organicznych czy biochemicznych. Oznacza to, że w diagnostyce nie stwierdza się u pacjentów z jelitem drażliwym odchyleń ani defektów w procesach przemiany materii czy uszkodzeń anatomicznych w jelitach.
Zespół jelita drażliwego – nazwa choroby
Inne nazwy zespołu jelita nadwrażliwego to m.in.:
- nerwica żołądka
- jelito spastyczne
- jelito drażliwe
- IBS
- zespół leniwego jelita
- zaburzenia motoryki jelit
- podrażnienie jelit.
Zespół jelita drażliwego – objawy
- ból brzucha, ból jelit
- zaburzenia rytmu wypróżnień
- nudności
- wzdęcia
- częste odbijanie
- gazy
- śluz w kale
- biegunki
- zaparcia
- częstomocz
- przelewanie w brzuchu
- pieczenie w przełyku
- ból pleców
- problemy z miesiączką (zaburzenia miesiączkowania)
- ból głowy
- zgaga
- bóle mięśniowe
- zaburzenia snu
- depresja.
Objawy jelita drażliwego to przede wszystkim ciągłe problemy z brzuchem. Niemożliwe do przewidzenia, powtarzające się bóle, skurcze w jelitach, częste wzdęcia i gazy, biegunka, uczucie niecałkowitego wypróżnienia nawet po oddaniu stolca. Zdarzają się również zaparcia, które występują naprzemiennie z biegunką. W niektórych przypadkach IBS jednym z objawów może być ból pleców (ból w krzyżu).
Dla osób dbających o wygląd niebagatelne znaczenie ma również związany z chorobą powiększający się obwód w talii (gazy!), co utrudnia, a nawet uniemożliwia zapięcie spodni lub spódnicy i sprawia, że ubrania źle leżą.
Niepokojące objawy zespołu jelita drażliwego
Jeśli wystąpią takie objawy, jak: krew w stolcu, anemia (niedokrwistość), zapalne choroby jelit w rodzinie, rak jelit w rodzinie, nagłe chudnięcie – należy pilnie zgłosić się do lekarza.
Rodzaje zespołu jelita drażliwego
- Zespół jelita drażliwego – typ biegunkowy
- Zespół jelita drażliwego – typ zaparciowy
- Zespół jelita drażliwego – typ mieszany
Diagnoza: zespół jelita nadwrażliwego. Jakie badania wykonać?
Postawienie diagnozy w przypadku zespołu jelita drażliwego nie jest łatwe. Choć wydaje się, że objawy są jednoznaczne, to mogą towarzyszyć także innym chorobom. Dlatego trzeba je wykluczyć, zanim uzna się, że źródłem problemów jest jelito drażliwe.
Syndrom jelita drażliwego jest bardziej prawdopodobny, kiedy problemy z trawieniem występują najczęściej w jelitach, ale nie są wywołane nietolerancją pokarmową, zapaleniem, zakażeniem ani żadnymi innymi przyczynami.
Kluczowe dla rozpoznania IBS jest występowanie bólu albo dyskomfortu w brzuchu przez co najmniej trzy dni w miesiącu w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Poza tym powinien pojawić się chociaż jeden z trzech objawów: lepsze samopoczucie po oddaniu stolca, pojawienie się objawów w czasie zmiany częstości wypróżnień i pojawienie się objawów przy zmianie konsystencji stolca.
Gastroenterolog (gastrolog), czyli „lekarz od jelit”
Co zrobić, gdy wystąpią objawy jelita wrażliwego? Należy udać się do lekarza specjalisty, który zajmuje się układem pokarmowym i chorobami z nim związanymi. Gastroenterolog przyjmuje pacjentów z podejrzeniem takich chorób, jak: refluks, Helicobacter pylori, choroba Leśniowskiego i Crohna, kamica żółciowa, niestrawność, zapalenie jelit, zapalenie dróg żółciowych, zapalenie wyrostka, choroby wątroby, marskość wątroby, choroby trzustki.
Zespół jelita drażliwego – jakie są przyczyny?
Do tej pory przyczyny choroby nie zostały dokładnie poznane. Eksperci sądzą jednak, że jest ona związana z wiekiem (najczęściej chorują osoby 30- lub 40-letnie), płcią (2 lub nawet 3 razy częściej przydarza się kobietom niż mężczyznom), uwarunkowaniami genetycznymi, zmianami hormonalnymi, zakażeniem układu pokarmowego, a nawet alergią na pewne pokarmy. Wpływ mogą też mieć: niewłaściwa dieta, niektóre leki, zaburzenia mikroflory jelitowej, przebyte zabiegi operacyjne w obrębie jamy brzusznej, nadużywanie alkoholu. Coraz częściej specjaliści skłaniają się jednak ku teorii, że najważniejszą i decydującą przyczyną schorzenia są problemy psychologiczne, a wśród nich stres.
Terapia przy IBS polega na łagodzeniu jego objawów, ponieważ nie ma jeszcze skutecznego leku.
Jak złagodzić objawy zespołu jelita drażliwego?
Nie ma jednej uniwersalnej metody leczenia IBS, lecz istnieją sposoby na łagodzenie objawów.
- Specjaliści zalecają, aby chorzy na IBS jedli powoli i w miarę możliwości spokojnie, dokładnie gryźli i bardzo ostrożnie połykali pokarm.
- Pomaga także picie dużej ilości płynów, najlepiej o temperaturze pokojowej.
- Warto wykluczyć z diety pokarmy wywołujące gazy (np. groch, fasola, cebula, kapusta, jabłka, gruszki).
- Pomaga stosowanie technik relaksacyjnych, regularne ćwiczenie, aktywność fizyczna.
- Do potraw powinno się dodawać przyprawy wspomagające trawienie, np. kminek, majeranek, miętę, szałwię, tymianek, rozmaryn, pieprz.
- Powinno się unikać alkoholu i napojów gazowanych.
- Akupunktura również może być pomocna w łagodzeniu IBS.
Czytaj także: Maślan sodu na jelita – jak działa i co to jest? Właściwości, skutki uboczne
Dietą właściwą dla chorujących na zespół jelita drażliwego może być np. dieta bezglutenowa, niskotłuszczowa, uboga/bogata w błonnik. Aby dobrać odpowiednią dietę, należy skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem. Ten krok może pomóc wyraźnie złagodzić uporczywe dolegliwości.
– Każdemu choremu na zespół jelita drażliwego ulgę przynosi coś innego. Przełomem w leczeniu w niektórych przypadkach może być diagnostyka psychiatryczna. Bardzo często typowe objawy zespołu jelita drażliwego przy braku zmian somatycznych kojarzą się z depresją, w której dominujące są objawy ze strony przewodu pokarmowego. Wówczas leczeniem przyczynowym depresji doprowadzić można do wyeliminowania tak męczących objawów zaburzeń gastroenterologicznych – mówi dr n. med. Maciej Świtoński.
Zespół jelita drażliwego – profilaktyka
Co można zrobić, aby uniknąć zespołu jelita drażliwego? Przede wszystkim zadbać o to, aby w diecie znalazły się produkty wspierające korzystne bakterie jelitowe (tzw. żywność probiotyczna). Są to np.:
- kefir
- maślanka
- probiotyczne sery żółte
- kapusta kiszona
- ogórki kiszone
- sok z kapusty.
Jeśli wzbogacenie diety w te produkty nie pomaga, można posiłkować się specjalnymi probiotykami dostępnymi w aptekach.
Wskazane jest także poznanie metod odreagowywania stresu i wybranie najskuteczniejszej z nich dla siebie. Może to być jazda na rowerze, taniec, pływanie czy nordic walking.
IBS a nadwrażliwość na gluten i celiakia
Dolegliwości pojawiające się u osób z zespołem jelita drażliwego są podobne do objawów występujących przy nadwrażliwości na gluten i celiakii. Co więcej, pacjenci z IBS są szczególnie narażeni na wystąpienie różnych nietolerancji pokarmowych. Z tego względu jeśli u pacjenta zdiagnozowano zespół jelita drażliwego, a leczenie nie przynosi rezultatów, warto wykonać badania pod kątem nadwrażliwości na gluten i celiakii.
Czytaj więcej: Nietolerancja glutenu a celiakia – podobieństwa i różnice
Autor: jot / Iwonna Widzyńska-gołacka
