Czym charakteryzują się nudności?
Nudnościami nazywamy niebolesne, subiektywne uczucie określane jako potrzeba zwymiotowania. Mdłości często zwiastują wymioty, czyli gwałtowne wyrzucenie treści żołądka przez usta. Te dwa objawy mogą jednak występować niezależnie od siebie (wymioty niepoprzedzone nudnościami, mdłości bez wymiotów).
Nudności same w sobie nie są zagrożeniem, jednak mogą być objawem poważniejszych chorób, dlatego nie powinny być lekceważone.
Mdłości i wymioty – przyczyny
Mdłości pojawiają się, kiedy na ośrodek wymiotny znajdujący się w rdzeniu przedłużonym oddziałują określone bodźce. Mogą one pochodzić z różnych okolic, m.in. z ucha wewnętrznego, węchomózgowia, receptorów w śluzówce gardła czy receptorów narządów jamy brzusznej.
Nudności nie zawsze są objawem groźnych chorób – przyczyny tej dolegliwości bywają prozaiczne. Uczucie potrzeby zwymiotowania mogą wywoływać:
- przykre widoki lub zapachy;
- przejedzenie, niestrawność;
- nadużycie alkoholu;
- silny stres;
- ciąża;
- przemieszczanie się różnymi środkami transportu (choroby: lokomocyjna, morska, powietrzna).
Nudności towarzyszą też przyjmowaniu niektórych leków, m.in.: cytostatyków (leków stosowanych w chemioterapii nowotworów), niesteroidowych leków przeciwzapalnych, antybiotyków, leków hormonalnych (w tym doustnych środków antykoncepcyjnych), leków kardiologicznych, diuretyków (leków moczopędnych) i leków hipoglikemizujących (obniżających poziom cukru we krwi).
Mdłości mogą pojawić się po zabiegu operacyjnym, podczas którego stosowano środki znieczulające. Pooperacyjne nudności i wymioty występują u ok. 25% pacjentów i zazwyczaj ustępują w ciągu jednej doby.
Do stanów chorobowych, które mogą wywoływać nudności i wymioty, zalicza się:
- zatrucie toksynami (alkoholem, grzybami);
- choroby OUN – ośrodkowego układu nerwowego (np. migrena, guzy, choroby błędnika);
- choroby psychiczne (np. depresja, anoreksja, bulimia);
- nadwrażliwość pokarmowa;
- zatrucie pokarmowe;
- wirusowe lub bakteryjne infekcje układu pokarmowego (np. nieżyt żołądkowo-jelitowy);
- inne ostre lub przewlekłe choroby narządów układu pokarmowego (żołądka, jelit, wątroby, trzustki, dróg żółciowych);
- choroby układu moczowego (np. mocznica, kolka nerkowa, odmiedniczkowe zapalenie nerek);
- choroby gruczołów wewnątrzwydzielnicznych i przemiany materii (np. cukrzycowa kwasica ketonowa, nadczynność przytarczyc, przełom tarczycowy);
- zawał serca, niewydolność serca;
- hiperwitaminoza A lub D;
- ostra porfiria przerywana;
- przewlekłe zapalenie zatok;
- zapalenie ucha;
- wstrząśnienie mózgu;
- WZW – wirusowe zapalenie wątroby.
Nudności i inne objawy
Ważną wskazówką pomagającą ustalić przyczynę nudności są objawy, które z nimi współwystępują:
- nudności i ból głowy, zaburzenia widzenia, zaburzenia przytomności, sztywność karku mogą świadczyć o chorobach OUN – zapaleniach, guzach lub migrenie;
- nudności i zawroty głowy, szum lub dzwonienie w uszach często są związane z chorobami błędnika – nowotworami, zapaleniami;
- nudności i biegunka, gorączka, ból brzucha zazwyczaj wskazują na zakażenia układu pokarmowego lub zatrucie pokarmowe;
- nudności i utrata masy ciała bywają objawami przewlekłych chorób organicznych układu pokarmowego lub nowotworów złośliwych.
Uwaga! Nudności, wymioty, zatrzymanie wiatrów i stolca to objawy tzw. ostrego brzucha – stanu, który wymaga natychmiastowej interwencji lekarza.
Warto zwrócić uwagę także na okoliczności pojawiania się nudności:
- mdłości i wymioty po jedzeniu mogą być wywoływane przez chorobę wrzodową, nadwrażliwość pokarmową, nowotwór, zapalenie żołądka, ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego lub trzustki;
- mdłości przed okresem są jedną z dolegliwości występujących w zespole napięcia przedmiesiączkowego (PMS);
- mdłości w nocy, po przyjęciu pozycji leżącej mogą wiązać się z chorobami układu pokarmowego, takimi jak refluks żołądkowo-przełykowy i choroba wrzodowa.
Kiedy mdłości wymagają konsultacji lekarskiej?
Jeśli nudności nie są nasilone i pojawiają się sporadycznie, a ich przyczynę łatwo określić, nie wymagają konsultacji lekarskiej. Pomóc w złagodzeniu tego nieprzyjemnego uczucia może odpoczynek w pozycji leżącej, głębokie oddychanie, stosowanie lekkostrawnej diety oraz picie wody małymi łykami. Często uspokoić żołądek pomagają również napary ziołowe (np. mięta, melisa, rumianek).
W sytuacji gdy nie potrafimy wskazać przyczyny nudności, są one nasilone, mają charakter nawracający lub przewlekły, powinniśmy zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu. Pilnej konsultacji lekarskiej wymagają nudności, którym towarzyszą ciężkie objawy chorób (np. silny ból, wysoka gorączka).
Diagnostyka nudności
W celu ustalenia przyczyny nudności lekarz przeprowadza wywiad z pacjentem, wykonuje badanie fizykalne i zleca badania dodatkowe. Pod uwagę brane są takie czynniki, jak wiek i stan zdrowia pacjenta, przyjmowane leki, objawy towarzyszące nudnościom, a także nasilenie oraz charakter dolegliwości i jej związek z przyjmowaniem pokarmów, ruchem, porą dnia. W przypadku kobiet w wieku prokreacyjnym, które doświadczają nudności o niejasnej przyczynie, należy wykonać test ciążowy.
W zależności od podejrzewanej przyczyny nudności lekarz może zlecić wykonanie:
- badań laboratoryjnych krwi i moczu (np. stężenie mocznika, kreatyniny, hormonów tarczycy, bilirubiny);
- endoskopii górnego odcinka przewodu pokarmowego;
- USG lub tomografii komputerowej brzucha;
- tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego czaszki;
- innych badań.
W większości przypadków udaje się ustalić przyczynę nudności, opierając się na wywiadzie, badaniu fizykalnym i podstawowych badaniach laboratoryjnych.
Powikłania nudności
Nudności często wiążą się z wymiotami, które mogą prowadzić do odwodnienia objawiającego się:
- utratą masy ciała;
- tachykardią;
- małą ilością wydzielanej śliny;
- podkrążonymi oczami;
- bólami i zawrotami głowy.
Leczenie nudności
Leczenie nudności zależy od rozpoznanej przyczyny. Zazwyczaj obejmuje leczenie choroby podstawowej i – jeżeli zachodzi taka potrzeba – leczenie objawowe. Pacjentowi zaleca się unikanie sytuacji i pokarmów, które powodują nudności. Jeśli mdłości są skutkiem ubocznym przyjmowania leków, konieczna może być rozmowa z lekarzem o możliwości ich zmiany.
Gdy nudności wiążą się z wymiotami, ważne jest wyrównywanie zaburzeń wodnych i elektrolitowych. Ma to duże znaczenie zwłaszcza w przypadku dzieci i seniorów, dla których stan odwodnienia bywa szczególnie niebezpieczny.
Autor: Redakcja
Bibliografia:
Gajewski P. (red.), Interna Szczeklika, Medycyna praktyczna, Kraków 2020.
