Czym właściwie jest gorączka? To zwiększenie temperatury ciała powyżej normy, dzięki któremu możliwe jest rozwinięcie odpowiedzi immunologicznej. Innymi słowy: gorączka jest podstawowym mechanizmem obronnym organizmu, wsparciem i aktywatorem układu odpornościowego.
Gorączka – na co może wskazywać?
Gorączka stymuluje naturalną odporność organizmu, gdy zostanie on zaatakowany przez bakterie, pasożyty, grzyby lub wirusy. Stan podgorączkowy i gorączka to objawy zaliczane do tzw. objawów ogólnoustrojowych, czyli dotyczących całego organizmu.
W praktyce znaczy to tyle, że jeśli zakażenie występuje w konkretnym miejscu (np. miejscowo – zakażenie w obrębie gardła), to najczęściej występują zarówno objawy miejscowe, charakterystyczne dla danej choroby (w podanym przykładzie: ból gardła, zaczerwienienie), jak i objawy ogólnoustrojowe. Z jednej strony gorączka – jako ogólnoustrojowy objaw – jest cennym sygnałem alarmowym (a przy okazji blokującym rozwój niektórych patogenów, ponieważ niektóre bakterie mają problem z rozmnażaniem się w wyższych temperaturach), z drugiej strony jest to objaw mało charakterystyczny, który może wskazywać właściwie na każdy rodzaj choroby.
Ponadto gorączka może też wynikać nie tyle z choroby, ile z przekonania organizmu o istnieniu choroby – co w niektórych przypadkach może utrudnić diagnostykę. Przykładami fałszywych alarmów organizmu są choroby autoimmunologiczne (przekonanie organizmu o tym, że potrzebne antygeny są groźnymi dla organizmu patogenami) oraz reakcje alergiczne (alergia jest właśnie błędnym uznaniem nieszkodliwego czynnika za niebezpieczny – przed którym trzeba się bronić i ostrzegać organizm podwyższeniem temperatury ciała).
Prawidłowa temperatura ciała
Definiując gorączkę, warto poznać prawidłowe wartości temperatury ciała organizmu:
- temperatura prawidłowa – przyjmuje się, że prawidłową temperaturą ciała jest wartość 36,6°C; warto jednak mieć na uwadze, że u niektórych osób występują naturalne odchyły od tej wartości;
- stan podgorączkowy (łac. status subfebrilis) – mieści się w zakresie 37,1–38,0°C;
- gorączka (łac. febris) – temperatura ciała powyżej 38,0°C.
Wahania temperatury mogą wynikać np. z intensywnego wysiłku fizycznego (intensywny trening może podnieść temperaturę o ok. 0,5 stopnia), pory dnia (po południu ciepłota ciała może być wyższa niż w godzinach porannych) oraz metody pomiaru temperatury.
Jak mierzyć temperaturę ciała?
Pomiar temperatury ciała może być wykonany na kilka sposobów oraz za pomocą różnego rodzaju termometrów:
- pomiar temperatury pod pachą – uznawany za mało dokładny, prawidłowa temperatura w tym przypadku to 36,6°C;
- pomiar temperatury w odbytnicy – metoda rektalna, czyli doodbytnicza, pomiaru temperatury uznawana jest za najdokładniejszą, stosowana jest szczególnie w przypadku niemowląt; prawidłowa temperatura w tym przypadku to 37,1°C;
- pomiar temperatury w uchu – w tym przypadku prawidłowa temperatura to również 37,1°C; metoda ta stosowana jest często w szpitalach, wadą pomiaru temperatury błony bębenkowej jest możliwość zafałszowania wyniku przez znajdującą się w uchu woskowinę;
- pomiar temperatury w jamie ustnej – prawidłowa temperatura w przypadku pomiaru tego rodzaju to 36,9°C.
Jak gorączka wpływa na organizm?
Stwierdzenie gorączki w organizmie wskazuje nie tylko na podwyższenie ciepłoty ciała, ale też na szereg procesów wywołanych tym stanem. W wyniku gorączki spalana jest tkanka tłuszczowa, zwiększa się aktywność niektórych hormonów (np. hormonów tarczycy), dodatkowo może dojść do obkurczenia naczyń krwionośnych, drżenia mięśni (dreszcze) oraz napinania mięśni przywłosowych (zjawisko tzw. gęsiej skórki).
Mam gorączkę – co robić?
Przede wszystkim: nie zbijać temperatury na siłę i skupić się na ustaleniu przyczyny gorączki lub stanu podgorączkowego, a dodatkowo wykonywać częste pomiary (i przy okazji: sprawdzić wiarygodność używanego termometru).
Stan podgorączkowy lub gorączka jako objawy występujące przez krótki czas zazwyczaj nie są groźne – stanowią raczej dodatkowy objaw danej choroby lub wskazują na istnienie niegroźnej infekcji w organizmie. Jeśli jednak stan podgorączkowy lub gorączka utrzymują się przez dłuższy czas lub pojawiają się jakiekolwiek wątpliwości co do tego, jak postąpić, należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza.
Rodzaje gorączki
Warto obserwować organizm i reagować adekwatnie do objawów towarzyszących gorączce:
Gorączka z objawami towarzyszącymi
Jeśli gorączka współistnieje z nagłym pogorszeniem stanu zdrowia, pojawiają się takie objawy, jak: nudności, pieczenie przy oddawaniu moczu, uporczywy kaszel, światłowstręt, silne bóle głowy, zaburzenia świadomości, silny i nagły ból brzucha, ból okolicy lędźwiowej, krew w stolcu – należy pilnie skonsultować się z lekarzem w celu określenia przyczyny gorączki.
Gorączka o nagłym przebiegu
Stan nagle podwyższonej temperatury lub bardzo wysoka gorączka (wzrost ciepłoty ciała powyżej 40°C) mogą wskazywać na groźną hipertermię. Objawami hipertermii są m.in. zawroty głowy, zaburzenia widzenia, mdłości i ogólne osłabienie organizmu; w przypadku podejrzenia hipertermii należy działać jak najszybciej – stan ten nie wynika z działania ośrodka termoregulacji, tylko problemu mechanizmów chłodzących organizm, w skrajnych przypadkach grozi uszkodzeniem mózgu i śmiercią. W przypadku bardzo wysokiej temperatury ciała lub podejrzenia hipertermii należy niezwłocznie wezwać pogotowie.
Gorączka przewlekła
Jeśli stan podgorączkowy lub gorączka nie ustępują, to zazwyczaj przyczyna leży głębiej niż zwykła infekcja bakteryjna czy wirusowa; z gorączką, która pojawiła się bez wyraźnej przyczyny należy udać się do lekarza.
Niewysoka gorączka bez niepokojących objawów
Jeśli objawami towarzyszącymi niewysokiej gorączce (do 39°C) są jedynie objawy charakterystyczne dla infekcji wirusowych (tj. ból mięśni, ból głowy), to najczęściej mamy do czynienia z prawidłową reakcją organizmu; w takiej sytuacji należy leczyć przyczynę gorączki, czyli infekcję, z którą mamy do czynienia (zalecana jest regeneracja w łóżku i podanie leków przeciwgorączkowych). Gorączka tego rodzaju utrzymująca się do tygodnia jest najczęściej sygnałem potwierdzającym wytworzenie przez organizm przeciwciał, które toczą walkę z czynnikiem zakaźnym.
Autor: Jacek Krajl
