Czym jest zawał serca?
Zawał mięśnia sercowego (potocznie: atak serca) to zamknięcie lub znaczne ograniczenie przepływu krwi przez naczynia wieńcowe, tj. naczynia zaopatrujące serce w tlen. Najczęściej przyczyną zawału serca jest miażdżyca – ograniczenie światła tętnicy wieńcowej przez odkładający się cholesterol (złogi miażdżycowe) lub całkowite zamknięcie ze względu na wykrzepienie pękniętej blaszki miażdżycowej. Ryzyko zawału serca zwiększa m.in. nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, wysoki poziom cholesterolu.Objawy zawału serca
Ból w klatce piersiowej promieniujący do lewej ręki lub szczęki, duszności, ból za mostkiem (nagły, silny), uczucie lęku, poty – to najbardziej charakterystyczne objawy zawału serca. Ból trwa zwykle powyżej 20 minut, może promieniować do żuchwy, gardła, ramion, okolicy międzyłopatkowej lub brzucha (co ważne dla osób ze stabilną chorobą wieńcową – ból nie ustępuje po nitroglicerynie).
Inne objawy zawału serca obejmują:
- ból w nadbrzuszu;
- osłabienie;
- pieczenie (przypominające zgagę);
- bladość powłok skóry;
- kołatanie serca;
- stan podgorączkowy;
- nudności;
- wymioty;
- omdlenie;
- zbyt szybkie lub zbyt wolne tętno.
Niemy zawał serca – zawał serca bez bólu w klatce piersiowej
Klasyczne objawy zawału serca, takie jak gniotący ból w klatce piersiowej, skrócony oddech, duszności, uczucie lęku i niepokoju, nie muszą występować w każdym przypadku zawału. Szacuje się, że nawet 40 proc. wszystkich incydentów zawałowych mogą stanowić tzw. nieme zawały.Zawały bez wyraźnych objawów najczęściej występują u osób starszych oraz pacjentów z chorobami przewlekłymi (np. cukrzycą, przewlekłą chorobą nerek). Zamiast bólu może pojawić się silna, nagła duszność, osłabienie, utrata przytomności. U diabetyków przyczyną zmniejszonego odczuwania bólu może być neuropatia cukrzycowa, czyli uszkodzenie nerwów skutkujące słabym przewodzeniem bodźców – w tym tych bólowych.
Czytaj też: Cichy zawał – objawy, rozpoznanie, leczenie. Co robić?
Jak powstaje zawał mięśnia sercowego? Przyczyny zawału
Zawał serca to efekt postępującej choroby wieńcowej. Pęknięcie blaszki miażdżycowej, która jest zlokalizowana w tętnicy wieńcowej, stanowi początek procesu zawałowego.Przyczyną zamknięcia przepływu krwi przez tętnicę wieńcową jest zakrzep, który tworzy się na pękniętej blaszce. W bardzo krótkim czasie dochodzi do obumierania komórek serca (martwica mięśnia sercowego), co prowadzi do zawału.
Istnieją także inne przyczyny powstania zawału, jednak stanowią one zdecydowaną mniejszość przypadków choroby. Należą do nich m.in. patologie odejścia tętnic wieńcowych w przebiegu tętniaków rozwarstwiających aorty wstępującej czy niedokrwienie w przebiegu nasilonej anemii.
Stan przedzawałowy – zapowiedź zawału serca?
Zawał serca często poprzedza tzw. stan przedzawałowy. To potoczne określenie, które jest rozumiane jako stan zagrożenia komórek mięśnia sercowego (stan niedokrwienia serca). Zawał serca stwierdzamy dopiero wtedy, gdy dojdzie do uszkodzenia pełnościennego lub podwsierdziowego; faza wcześniejsza jest nazywana stanem przedzawałowym.Stan przedzawałowy ma też drugie znaczenie – lekarze często używają pojęcia stanu przedzawałowego w celu wyjaśnienia pacjentom niestabilnej choroby niedokrwiennej serca, np. choroby wieńcowej lub dławicy piersiowej, która nieleczona może doprowadzić do zawału. Jest to stan wymagający pilnej diagnostyki koronarograficznej w celu identyfikacji obszarów zagrożonych niedokrwieniem z uwagi na patologiczne zmiany w naczyniach wieńcowych.
Czynniki ryzyka zawału serca
Ryzyko zawału serca wzrasta wraz z wiekiem. Istotnymi czynnikami ryzyka są: nadciśnienie tętnicze, wysoki cholesterol, cukrzyca, zła dieta, palenie papierosów (zwiększa ryzyko wystąpienia zawału nawet 5-krotnie!), nadwaga i otyłość, stres.Czynniki ryzyka zawału serca:
- hiperlipidemia – wysoki poziom cholesterolu LDL;
- miażdżyca;
- cukrzyca;
- nadciśnienie tętnicze;
- nadwaga i otyłość;
- dieta z dużą ilością fast foodów;
- brak regularnych ćwiczeń;
- wady anatomiczne serca;
- zapalenie tętnicy wieńcowej;
- wysoki poziom homocysteiny (z uwagi na działanie prozakrzepowe);
- niedobór witamin z grupy B;
- niedobór kwasu foliowego;
- wiek (mężczyźni – powyżej 45 lat, kobiety – powyżej 55 lat);
- obciążenie genetyczne chorobami serca (szczególnie zawał serca u rodziców lub rodzeństwa);
- palenie papierosów (bierne palenie i palenie e-papierosów też zwiększa ryzyko zawału);
- nadużywanie alkoholu;
- przewlekły stres;
- stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych (zwiększają ryzyko zakrzepicy).
Tabela SCORE a ryzyko zawału serca
Aby prawidłowo ocenić ryzyko sercowo-naczyniowe, Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne zaleca stosowanie systemu SCORE (Systematic Coronary Risk Evaluation). System ten pozwala na oszacowanie 10-letniego ryzyka zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych u osób bez choroby sercowo-naczyniowej o podłożu miażdżycowym. Tabela SCORE bierze pod uwagę takie czynniki, jak: cholesterol całkowity, ciśnienie tętnicze skurczowe, palenie papierosów, wiek, płeć.Na podstawie uzyskanego wyniku procentowego pacjent jest przydzielany do odpowiedniej grupy ryzyka. Choroby sercowo-naczyniowe, choroby nerek lub choroby obwodowego układu naczyniowego klasyfikują pacjentów do grupy bardzo wysokiego ryzyka bądź ekstremalnie wysokiego ryzyka w przypadku osób po przebytym zawale. Ma to znaczenie dla określenia tzw. celów terapeutycznych, czyli docelowych wartości cholesterolu LDL, który powinien osiągnąć pacjent. Pokazuje to, jak istotne są zaburzenia cholesterolowe dla ryzyka zgonu.
Profilaktyka zawału serca
Większość czynników ryzyka zawału serca można wyeliminować. Rzucenie palenia, zmiana diety, ograniczenie alkoholu, regularne ćwiczenia fizyczne, regularne badania serca – wszystko to może zmniejszyć ryzyko zawału.Bardzo ważne jest utrzymywanie prawidłowego profilu lipidowego oraz odpowiednie leczenie występujących chorób przewlekłych (np. optymalne wyrównanie cukrzycy, prawidłowe leczenie nadciśnienia, regularne pomiary poziomu cukru i ciśnienia tętniczego).
W zakresie diety istotne jest to, że nadal ok. 60% energii powinno pochodzić z tłuszczów – należy jednak zmienić ich jakość, tak aby nie zwiększały poziomu cholesterolu LDL, ale podnosiły poziom HDL.
Zawał serca – pierwsza pomoc
W przypadku podejrzenia zawału należy jak najszybciej wezwać pogotowie ratunkowe (numer telefonu: 112). Według aktualnych zaleceń nie powinno się przyjmować leków bez konsultacji z operatorem numeru alarmowego, ponieważ mogą one przeszkodzić w wykonaniu pilnej koronarografii.
Jeśli dojdzie do zatrzymania krążenia i oddechu, trzeba bezzwłocznie rozpocząć resuscytację: 30 uciśnięć klatki piersiowej, 2 oddechy. W przypadku gdy bariera psychiczna nie pozwala na wykonanie oddechów ratunkowych, należy bez przerwy uciskać klatkę piersiową – jest to bardziej skuteczne niż niepodjęcie działań ratunkowych.
Obecnie wiele miejsc publicznych jest wyposażonych w AED (defibrylator zewnętrzny) – wczesna defibrylacja jest kluczowa dla przeżycia, a ponadto podłączony AED będzie wybijał rytm resuscytacji i podpowiadał, co mamy robić dalej.
Jak żyć po zawale serca?
Zgodnie z zaleceniami Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego po każdym zawale serca pacjent powinien poddać się rehabilitacji kardiologicznej. W trakcie jej trwania trzeba nauczyć się żyć na nowo. Ważne jest to, aby niczego nie przyspieszać, dać sobie czas na powrót do formy.Zawał serca należy traktować jako sygnał ostrzegawczy – pacjent po zawale powinien rzucić palenie, dbać o regularną aktywność fizyczną, walczyć z nadwagą, stosować się do zaleceń lekarza i systematycznie zażywać zalecane leki. Duże znaczenie ma dieta przeciwmiażdżycowa.
Autor: Jacek Krajl
Polecane artykuły:
