Hiperglikemia, szczególnie przewlekła, ma toksyczny wpływ na naczynia krwionośne, w tym na naczynia, które odżywiają włókna nerwowe. W efekcie podwyższonego poziomu cukru we krwi dochodzi do niekorzystnych zmian we włóknach nerwowych, między innymi do zanikania ich osłonek (demielinizacja), co powoduje zaburzenia w funkcjonowania układu nerwowego. Stan ten określa się mianem neuropatii cukrzycowej. Neuropatia może też być wynikiem nadużywania alkoholu (neuropatia poalkoholowa), następstwem półpaśca lub choroby nerek.
Patologiczne zmiany u diabetyków mogą wystąpić w układzie nerwowym somatycznym, dzięki któremu odbieramy sygnały ze świata zewnętrznego, oraz układzie nerwowym wegetatywnym, który odpowiada za prawidłowe działanie narządów wewnętrznych. Stąd podział na:
- neuropatię cukrzycową obwodową, inne nazwy to: neuropatia dystalna, czuciowo-ruchowa, bólowa;
- neuropatię cukrzycową autonomiczną (wegetatywną);
- neuropatię ostrą czuciową.
Zaleca się wykonywanie badań w kierunku neuropatii cukrzycowej:
- w cukrzycy typu 1. po 5 latach od rozpoznania, o ile wcześniej nie wystąpią objawy neuropatii;
- w cukrzycy typu 2. w momencie rozpoznania choroby;
- ocena występowania objawów neuropatii – co najmniej raz w roku.
Neuropatia obwodowa
To najczęstsza postać neuropatii cukrzycowej. Uszkodzenia dotyczą włókien nerwowych w częściach dystalnych, czyli na dłoniach i stopach, występują symetrycznie na obydwu kończynach. Zamiennie stosowane nazwy to neuropatia bólowa lub ruchowo-czuciowa, co wynika z charakterystycznych objawów.
Objawy neuropatii obwodowej:
- drętwienie, mrowienie, pieczenie dłoni i stóp,
- uczucie bardzo gorących lub bardzo zimnych stóp,
- przeczulica, nadwrażliwość na dotyk,
- zanik czucia (występuje na stopach),
- pojawiający się nagle przeszywający ból,
- kurcze nóg.
Objawy neuropatii obwodowej określa się niekiedy mianem parestezji, a termin ten oznacza czucie opaczne, co odnosi się przede wszystkim do drętwienia i mrowienia kończyn. Objawy neuropatii obwodowej nasilają się w nocy. Początkowo mogą być łagodne, z czasem nasilają się, prowadząc do bezsenności, wyczerpania organizmu, mogą być nawet przyczyną depresji. Przy zaawansowanej postaci neuropatii występują bardzo silne bóle, które wymagają stałego przyjmowania leków przeciwbólowych.
Neuropatię obwodową lekarz diagnozuje najczęściej na podstawie objawów zgłaszanych przez pacjenta. Podejrzenia rozpoznania potwierdza się za pomocą kilku prostych testów, obejmujących badanie czucia nacisku, czucia wibracji, czucia temperatury oraz czucia bólu.
Polecamy: Powikłania cukrzycy – wczesne i późne. Jak wygląda leczenie powikłań cukrzycy
Stopa cukrzycowa – powikłanie neuropatii obwodowej
Uszkodzenie nerwów na stopach może doprowadzić do zaniku czucia. Zdarza się, że pacjenci z cukrzycą nie czują bólu nawet z powodu poważnych urazów na stopach. Uraz mechaniczny, w szczególności jeśli nie zostanie w porę zauważony i odpowiednio opatrzony, może przerodzić się w niebezpieczne powikłanie – stopę cukrzycową neuropatyczną. Taki uraz bardzo trudno się goi, często dochodzi do martwicy tkanek i konieczna jest amputacja części lub całej stopy.
Z tego powodu osoby chorujące na cukrzycę powinny codziennie oglądać swoje stopy, nie chodzić boso, kontrolować obuwie, aby nie narażać się na przerwania ciągłości skóry na stopie.
Neuropatia autonomicznego układu nerwowego (wegetatywna)
Układ nerwowy autonomiczny (wegetatywny) odpowiada za funkcjonowanie serca, naczyń krwionośnych, układu płciowo-moczowego oraz przewodu pokarmowego. Stąd neuropatia autonomiczna może dotyczyć:
- układu sercowo-naczyniowego,
- układu moczowo-płciowego,
- przewodu pokarmowego.
Neuropatia układu sercowo-naczyniowego może nie dawać żadnych objawów, często rozpoznaje się ją dopiero po przebytym niemym zawale serca (pacjent nie odczuwał symptomów przepowiadających zawał, np. pieczenia w klatce piersiowej). U innych pacjentów pojawiają się: tachykardia, czyli przyspieszenie bicia serca niezależnie od aktywności fizycznej, oraz zaburzenia rytmu serca lub nagłe i niewyjaśnione omdlenia.
Neuropatia pęcherza moczowego skutkuje tym, że pacjent nie czuje, że pęcherz jest przepełniony, dlatego rzadko go opróżnia, a to może prowadzić do infekcji dróg moczowych oraz problemów z nietrzymaniem moczu.
Neuropatia jest jedną z przyczyn zaburzeń erekcji u mężczyzn z cukrzycą. W wyniku hiperglikemii uszkodzeniu mogą ulec nerwy zaopatrujące prącie w krew, w efekcie czego sygnał nerwowy nie może zostać prawidłowo przekazany z mózgu przez rdzeń kręgowy do prącia.
W przypadku neuropatii przewodu pokarmowego pacjentom mogą dokuczać zarówno biegunki, jak i zaparcia. Objawy tego powikłania są bardzo niespecyficzne i często lekceważone. Głównym problemem jest tutaj zaburzona motoryka przewodu pokarmowego, co wpływa na opróżnianie żołądka oraz wchłanianie pokarmów. Neuropatia przewodu pokarmowego może być przyczyną trudnych do kontrolowania wahań glikemii.
Według polskich statystyk neuropatia dotyka około 40 proc. osób chorujących na cukrzycę. Dane światowe wskazują, że odsetek ten może sięgać nawet 90 proc. diabetyków. To niedoszacowanie problemu może wynikać z problemów z diagnozowaniem neuropatii – jedynie w przypadku uszkodzeń nerwów obwodowych występują jednoznaczne objawy, które dość łatwo potwierdzić prostymi badaniami. Zdecydowanie trudniej diagnozuje się neuropatię układu wegetatywnego, która może być bardzo niebezpieczna, w szczególności jeśli dotyczy układu sercowo-naczyniowego.
