Skąd się bierze cukrzyca ciążowa? Główną przyczyną cukrzycy ciążowej jest insulinooporność wywołana hormonami tj.: estrogeny, progesteron, hormon wzrostu i prolaktyna. Hormony, które są odpowiedzialne za podtrzymanie ciąży i rozwój płodu, jednocześnie zmniejszają wrażliwość tkanek na działanie insuliny. W konsekwencji trzustka musi produkować znacznie więcej tego hormonu niż przed ciążą. U niektórych kobiet organizm nie jest w stanie pokryć zwiększonego zapotrzebowania na insulinę, czego efektem są nieprawidłowe poziomy cukru we krwi. Niekiedy przyczyną cukrzycy ciążowej bywa także bardzo duży przyrost macy ciała w pierwszym trymestrze ciąży.
Badaniem, które pozwala wykryć nieprawidłowości, jest tzw. krzywa cukrowa. Otrzymuje się ją po wykonaniu testu obciążenia glukozą.
Cukrzyca ciążowa – objawy
Cukrzyca ciążowa nie daje żadnych objawów, w przeciwieństwie do cukrzycy typu 1. oraz zaawansowanej cukrzycy typu 2. Cukry przy cukrzycy ciążowej są podwyższone najczęściej w bardzo niewielkim zakresie w stosunku do normy (co nie znaczy, że można je bagatelizować) i w żaden sposób nie wpływają na samopoczucie kobiety.
Zupełnie inaczej jest w przypadku cukrzycy typu 1., której towarzyszą charakterystyczne symptomy (bardzo duże pragnienie, oddawanie dużych ilości moczu, chudnięcie), oraz w zaawansowanej postaci cukrzycy typu 2., która skutkuje dużą sennością, w szczególności po posiłkach, zmęczeniem i skłonnością do problemów skórnych i infekcji intymnych.
Czytaj także: Stan przedrzucawkowy (preeklampsja) – objawy, przyczyny i leczenie
Komu grozi cukrzyca ciążowa?
Czynniki ryzyka cukrzycy ciążowej zgodnie z wytycznymi Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego:
- ciąża po 35. roku życia,
- w wywiadzie porody dzieci o dużej masie ciała (> 4000 g),
- urodzenie noworodka z wadą rozwojową,
- zgony wewnątrzmaciczne w wywiadzie,
- nadciśnienie tętnicze,
- nadwaga lub otyłość,
- rodzinny wywiad w kierunku cukrzycy typu 2.,
- rozpoznanie cukrzycy ciążowej w poprzednich ciążach,
- wielorództwo,
- zespół policystycznych jajników.
Jak rozpoznać cukrzycę ciążową?
To, jakie badanie i kiedy należy wykonać, aby rozpoznać lub wykluczyć nieprawidłową tolerancję glukozy w ciąży, zależy od tego, czy kobieta zostanie zakwalifikowana go grupy ryzyka cukrzycy ciążowej czy nie.
Kobiety niebędące w grupie ryzyka cukrzycy ciążowej:
- Podczas pierwszej wizyty u ginekologa potwierdzającej ciążę zleca się badanie poziomu cukru we krwi na czczo.
- Jeśli wynik jest prawidłowy, czyli poniżej 92 mg/dl, kolejne badanie – test obciążenia glukozą – należy przeprowadzić między 24. a 26. tygodniem ciąży.
- Jeśli wynik jest nieprawidłowy i mieści się w zakresie 92–125 mg/dl, należy jak najszybciej wykonać test obciążenia glukozą. Jeśli wynik testu jest nieprawidłowy – stwierdza się cukrzycę ciążową. Jeśli jest prawidłowy, kolejny test obciążenia glukozą wykonuje się między 24. a 26. tygodniem ciąży.
- Jeśli wynik jest nieprawidłowy i wynosi 126 mg/dl lub więcej, wówczas pilnie należy powtórzyć oznaczenie glikemii na czczo. Jeśli w kolejnym badaniu wynik przekracza 126 mg/dl, stwierdza się cukrzycę ciążową bez konieczności wykonywania testu obciążenia glukozą.
Kobiety będące w grupie ryzyka cukrzycy ciążowej:
- Podczas pierwszej wizyty u ginekologa potwierdzającej ciążę zleca się badanie testu obciążenia glukozą.
- Jeśli wynik jest prawidłowy, wówczas kolejny test przeprowadza się między 24. a 26. tygodniem ciąży.
- Jeśli wynik jest nieprawidłowy, stwierdza się cukrzycę ciążową.
Krzywa cukrowa – normy w ciąży
Cukrzyca ciążowa rzadko kiedy jest diagnozowana na podstawie badania stężenia glukozy na czczo wykonywanego na początku ciąży. Najczęściej rozwija się ona dopiero w drugim trymestrze ciąży i jest rozpoznawana podczas obowiązkowego dla wszystkich ciężarnych testu obciążenia glukozą OGTT.
W przypadku ciężarnych wykonuje się 3-punktowy test obciążenia glukozą. Polega on sprawdzeniu cukru na czczo, a następnie po 60 i 120 minutach od wypicia roztworu zawierającego 75 g glukozy.
Cukrzycę ciążową rozpoznaje się, jeśli którykolwiek pomiar w teście OGTT przekracza normę:
- stężenie glukozy w osoczu na czczo jest równe lub powyżej 92 mg/dl,
- stężenie glukozy po 60 minutach jest ≥180 mg/dl,
- stężenie glukozy po 120 minutach jest ≥ 153 mg/dl.
Jak przygotować się do testu obciążenia glukozą?
Należy być na czczo, czyli co najmniej 8 godzin od ostatniego posiłku. W ciągu ostatnich trzech dni przed badaniem nie należy modyfikować swojej diety ani zwiększać ilości wykonywanych ćwiczeń fizycznych.
Roztwór glukozy należy wypić małymi łykami w ciągu około 5 minut (szybkie wypicie glukozy zwiększa ryzyko wymiotów). Czas oczekiwania na kolejne pobrania krwi należy spędzić, siedząc i odpoczywając.
Dieta cukrzycowa w ciąży
Leczenie cukrzycy ciążowej u większości kobiet sprowadza się do stosowania odpowiedniej diety. Jej główne założenia to:
- ograniczenie cukrów prostych, posiłki oparte na węglowodanach złożonych;
- jedzenie regularnych posiłków (przerwy między posiłkami powinny wynosić 3–4 godziny, przerwa nocna – 8 godzin), szczególnie ważny jest posiłek przed snem, między 21.30 a 22.00;
- unikanie dużych porcji, jedzenie częściej (5–6 posiłków: 3 główne i 2–3 przekąski), ale w umiarkowanych ilościach;
- komponowanie posiłków złożonych (białko, tłuszcze, węglowodany), unikanie posiłków wyłącznie węglowodanowych;
- wyeliminowanie z diety słodyczy, soków owocowych, owoców, niekiedy także mleka (u części osób mleko powoduje przecukrzenia).
Węglowodany złożone zalecane przy cukrzycy ciążowej to: grube kasze, płatki owsiane, pieczywo razowe, ryż razowy, makaron z mąki z pełnego przemiału; w ograniczonej ilości strączki.
Źródłem wapnia w diecie cukrzycowej w ciąży powinny być produkty fermentowane (jogurt naturalny, maślanka, kefir, chudy twaróg); w umiarkowanej ilości należy spożywać sery żółte. Źródłem białka zwierzęcego powinny być tłuste ryby i chude mięso.
Przy cukrzycy ciążowej ryzyko hiperglikemii – zbyt wysokich cukrów – pojawia się głównie po posiłkach węglowodanowych. Węglowodany, czyli inaczej cukry, to główny składnik energetyczny diety. W odpowiedzi na posiłki węglowodanowe trzustka wydziela insulinę – hormon, który sprawia, że energia z pożywienia może wniknąć do komórek.
W przypadku cukrzycy ciążowej trzustka nie do końca radzi sobie z wydzieleniem takich ilości insuliny, jakie są potrzebne. Dlatego tak modyfikuje się dietę, aby wzrost poziomu cukru po posiłkach nie był ani zbyt duży, ani zbyt gwałtowny.
Ograniczenie węglowodanów prostych, unikanie dużych porcji jedzenia oraz umiejętne komponowanie posiłków u większości kobiet pozwala na utrzymywanie prawidłowych glikemii.
W nielicznych przypadkach (kilka procent pacjentek z cukrzycą ciążową) nie udaje się uregulować cukrów dietą, wówczas konieczne jest podawanie insuliny. Przy cukrzycy ciążowej nie stosuje się żadnych leków doustnych obniżających glikemię.
Badanie glukometrem w ciąży – normy
Obok diety elementem leczenia cukrzycy ciążowej jest samokontrola glikemii glukometrem. Należy dążyć do wartości glikemii, jakie występują u osób zdrowych. W ten sposób minimalizujemy ryzyko powikłań cukrzycy ciążowej dla dziecka.
Normy glikemii w samokontroli dla kobiet z cukrzycą ciążową:
- na czczo i przed posiłkami: 70–90 mg/dl;
- maksymalna glikemia w 1. godzinie po rozpoczęciu posiłku: < 140 mg/dl;
- w nocy między godziną 2.00 a 4.00: > 70–90 mg/dl.
W przypadku cukrzycy ciążowej przede wszystkim zwraca się uwagę na cukry po posiłkach, ponieważ są one wskazówką, czy stosowana dieta jest skuteczna.
Podwyższony poziom cukru we krwi ma wpływ na rozwój płodu. Najbardziej niebezpieczny jest w pierwszych tygodniach ciąży, w okresie organogenezy – w tym czasie hiperglikemia może powodować poważne wady rozwojowe dziecka. Taka sytuacja zdarza się u kobiet, które chorowały na cukrzycę przed ciążą, nie dotyczy natomiast kobiet z cukrzycą ciążową, u których zaburzenia gospodarki węglowodanowej pojawiają się zwykle w drugim trymestrze. W tym przypadku powikłania cukrzycy ciążowej wynikają z nadmiaru insuliny w krwiobiegu matki i dziecka w drugim i trzecim trymestrze ciąży. Insulina jest hormonem anabolicznym, czyli sprzyjającym wzrostowi komórek i tkanek. Dlatego jednym z najczęściej występujących powikłań cukrzycy ciążowej jest makrosomia, nadmierna masa noworodka (powyżej 4000 g).
Cukrzyca ciążowa – ryzyko dla dziecka
Wyższe stężenie glukozy we krwi matki powoduje hiperglikemię u płodu i wzrost wydzielania insuliny płodowej. Hiperglikemia i hiperinsulinemia stymulują proces lipogenezy i rozrost tkanki tłuszczowej. Nadmierny rozrost pojawia się głównie w narządach i tkankach, których metabolizm zależny jest od insuliny – dotyczy to wątroby, śledziony, serca, tkanki tłuszczowej i mięśniowej. Dzieci często rodzą się z dużą masą urodzeniową, powyżej 4000 g, co określa się mianem makrosomii. Z tym związane są również urazy okołoporodowe, np. złamanie obojczyka. Makrosomia ma też wpływ na dalszy rozwój dziecka. Często towarzyszy jej otyłość, a w przyszłości – zespół metaboliczny i cukrzyca typu 2.
Powikłaniem cukrzycy ciążowej jest też hipoglikemia noworodkowa, czyli zbyt niski poziom cukru we krwi dziecka, który utrzymuje się zwykle przez dwie doby od porodu. Przyczyną hipoglikemii u dziecka jest zakończenie dopływu glukozy z łożyska, na który trzustka dziecka wydzielała insulinę. Po porodzie trzustka musi się przestawić na wydzielanie mniejszych ilości hormonu.
Cukrzyca ciążowa – ryzyko dla matki
Cukrzyca ciążowa jest prognostykiem rozwoju cukrzycy typu 2. w ciągu 10–15 lat po porodzie. Aby jej uniknąć, kobiety powinny pilnować masy ciała, wyeliminować z diety węglowodany proste oraz prowadzić aktywny tryb życia. Po porodzie w okresie 6–12 tygodni zalecane są ponowne badania pomiaru glukozy na czczo i test obciążenia glukozą OGTT. Będąc w grupie ryzyka cukrzycy typu 2., dobrze jest raz w roku wykonywać kontrolne badanie poziomu cukru we krwi.
Polecane artykuły:
