Cukrzyca typu 1 i 2 – najważniejsze różnice, objawy i leczenie

Czym jest cukrzyca?

Cukrzyca to grupa chorób metabolicznych, w których dochodzi do zaburzeń pracy komórek trzustki odpowiedzialnych za wydzielanie insuliny. W efekcie stężenia glukozy we krwi utrzymują się powyżej normy – stan ten określa się jako hiperglikemię.

Insulina oddziałuje na wiele procesów zachodzących w organizmie i odpowiada m.in. za prawidłowe wykorzystanie glukozy przez komórki organizmu. Gdy jej działanie jest zaburzone albo organizm produkuje jej zbyt mało, cząsteczki glukozy zaczynają gromadzić się we krwi.

Długotrwałe podwyższone stężenie glukozy może prowadzić do poważnych powikłań: uszkodzenia naczyń krwionośnych, nerek, wzroku i układu nerwowego oraz zwiększać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, w tym nadciśnienia tętniczego. Do głównych typów cukrzycy zalicza się cukrzycę typu 1 (insulinozależną), cukrzycę typu 2 oraz cukrzycę ciążową.

Cukrzyca typu 1 – charakterystyka

Cukrzyca typu 1, czyli cukrzyca insulinozależna jest wynikiem procesu autoimmunologicznego, w którym układ odpornościowy niszczy komórki trzustki odpowiedzialne za produkcję insuliny – tzw. komórki beta wysp Langerhansa. W efekcie organizm przestaje produkować insulinę, a glukoza nie może być prawidłowo transportowana do komórek organizmu.

Choroba najczęściej rozwija się u dzieci i młodych dorosłych – szczyt zachorowań przypada zwykle między 10. a 14. rokiem życia. W Polsce na tę postać choroby choruje około 20 tys. osób w wieku 0–35 lat, a liczba nowych zachorowań wśród dzieci wyraźnie wzrosła w ostatnich latach. Dokładne przyczyny nie są do końca poznane – uważa się, że rolę odgrywają zarówno czynniki genetyczne, jak i czynniki środowiskowe, m.in. niektóre infekcje wirusowe.

Cukrzyca typu 2 – charakterystyka

Cukrzyca typu 2 stanowi ponad 90% wszystkich przypadków cukrzycy na świecie i rozwija się przede wszystkim na podłożu niezdrowego stylu życia: siedzącego trybu życia, braku aktywności fizycznej i niezdrowej diety prowadzącej do nadwagi i otyłości. Te czynniki ryzyka stopniowo obniżają wrażliwość tkanek na działanie insuliny, prowadząc do insulinooporności.

W tej postaci choroby komórki trzustki odpowiedzialne za wydzielanie insuliny początkowo pracują prawidłowo, jednak insulina oddziałuje na tkanki docelowe coraz mniej skutecznie – cząsteczki glukozy nie są efektywnie transportowane do komórek, mimo że insulina jest obecna we krwi. Choroba dotyka głównie dorosłych, ze szczytem zachorowań między 45. a 55. rokiem życia, choć wobec rosnącej skali otyłości rozpoznawana jest coraz częściej u młodszych osób. Cukrzyca typu 2 może przez wiele lat przebiegać bezobjawowo.

Jakie są różnice między cukrzycą typu 1 a typem 2?

Choć oba typy cukrzycy prowadzą do podwyższonego poziomu glukozy we krwi, różnią się przyczynami, przebiegiem i sposobem leczenia.

Cecha	Cukrzyca typu 1	Cukrzyca typu 2
Przyczyny	Choroba o podłożu autoimmunologicznym prowadząca do zniszczenia komórek trzustki i niedoboru insuliny.	Insulinooporność związana głównie z otyłością, stylem życia i czynnikami genetycznymi.
Przebieg choroby	Objawy pojawiają się nagle i szybko się nasilają.	Choroba rozwija się stopniowo i długo może nie dawać objawów.
Sposób leczenia	Podstawą leczenia jest insulinoterapia i monitorowanie glikemii.	Leczenie obejmuje dietę, aktywność fizyczną, leki doustne i czasem insulinoterapię.

Jakie są objawy cukrzycy?

Część objawów jest wspólna dla cukrzycy typu 1 i 2, choć w typie 1 zwykle pojawiają się szybciej i są bardziej nasilone. Do najczęstszych objawów cukrzycy należą:

• zwiększone pragnienie;

• częste oddawanie moczu;

• utrata masy ciała mimo prawidłowego apetytu;

• przewlekłe zmęczenie i senność;

• zaburzenia widzenia;

• wolniejsze gojenie ran;

• częste infekcje, w tym infekcje intymne.

Objawy te wynikają z utrzymującego się podwyższonego stężenia glukozy – organizm próbuje usuwać jej nadmiar z moczem, co prowadzi do utraty wody i nasilenia pragnienia. Jednocześnie komórki organizmu nie mogą prawidłowo korzystać z glukozy jako źródła energii. Do lekarza warto zgłosić się przy kilku takich objawach lub gdy glikemia na czczo wynosi 100–125 mg/dl – może to wskazywać na stan przedcukrzycowy.

Jak wygląda diagnostyka cukrzycy?

Podstawą diagnostyki są badania krwi oceniające poziom glukozy. Zgodnie z zaleceniami klinicznymi dotyczącymi postępowania Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego cukrzycę rozpoznaje się m.in. gdy glikemia na czczo wynosi co najmniej 126 mg/dl w dwóch pomiarach lub przekracza 200 mg/dl przy obecnych objawach choroby.

Przy niejednoznacznych wynikach wykonuje się doustny test obciążenia glukozą (OGTT) – wynik ≥200 mg/dl po 2 godzinach potwierdza rozpoznanie. Ważnym badaniem jest hemoglobina glikowana (HbA1c), która pokazuje średni poziom glukozy z ostatnich ok. 3 miesięcy. Wynik HbA1c ≥6,5% może wskazywać na cukrzycę i służy też do monitorowania skuteczności leczenia.

Leczenie cukrzycy typu 1 i 2

Metody leczenia cukrzycy zależą od jej typu i stopnia zaburzeń gospodarki glukozowej.

W cukrzycy typu 1 podstawą leczenia jest insulinoterapia – codzienne podawanie insuliny za pomocą wstrzyknięć lub pompy insulinowej. Istnieją różne rodzaje insuliny dobierane indywidualnie do potrzeb pacjenta. Bez regularnej kontroli glikemii trudno uniknąć niebezpiecznych wahań poziomu cukru, dlatego monitorowanie, dieta i aktywność fizyczna są równie ważne jak sama insulina.

Leczenie cukrzycy typu 2 zwykle rozpoczyna się od zmiany stylu życia, redukcji masy ciała i tkanki tłuszczowej oraz zastosowania doustnych leków przeciwcukrzycowych. Najczęściej stosowanym lekiem pierwszego wyboru jest metformina. U części pacjentów konieczne jest wdrożenie nowoczesnych leków przeciwcukrzycowych lub insulinoterapii. Edukacja pacjenta jest równie ważnym elementem leczenia co farmakoterapia.

Czy można zapobiec cukrzycy typu 2?

W wielu przypadkach cukrzycy typu 2 można zapobiec poprzez zmianę stylu życia. Przełomowe badanie Diabetes Prevention Program (NEJM, 2002) wykazało, że u osób ze stanem przedcukrzycowym odpowiednia dieta, regularna aktywność fizyczna i redukcja masy ciała zmniejszały ryzyko zachorowania o 58%.

Najważniejsze działania profilaktyczne to:

• ograniczenie cukrów prostych i żywności wysokoprzetworzonej;

• regularna aktywność fizyczna – minimum 150 minut tygodniowo;

• utrzymywanie prawidłowej masy ciała;

• regularne badania poziomu glukozy we krwi.

Na profilaktykę szczególnie powinny zwrócić uwagę osoby z otyłością, z dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku cukrzycy, a także po przebytej cukrzycy ciążowej oraz po 45. roku życia.

Życie z cukrzycą – co zmienia się na co dzień?

Wielu pacjentów, mimo zdiagnozowanej cukrzycy, prowadzi aktywne życie zawodowe i rodzinne. Diagnoza wymaga jednak wprowadzenia zmian w codziennym funkcjonowaniu – przede wszystkim regularnej kontroli poziomu cukru. Pomocne są nowoczesne systemy ciągłego monitorowania glikemii (CGM), w Polsce refundowane m.in. dla pacjentów z cukrzycą typu 1.

Duże znaczenie ma odpowiednia dieta oparta na produktach o niskim indeksie glikemicznym – pełnoziarnistym pieczywie, warzywach, nasionach roślin strączkowych. Pomaga ona ograniczać gwałtowne wahania poziomu cukru we krwi.

Ryzyko powikłań – uszkodzenie nerek, stopa cukrzycowa, uszkodzenie naczyń krwionośnych czy wzroku – jest wysokie, ale wykrycie ich we wczesnym stadium umożliwia skuteczne leczenie.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Do lekarza należy zgłosić się niezwłocznie, gdy pojawi się kilka objawów cukrzycy jednocześnie – szczególnie wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu i nieuzasadniona utrata masy ciała. Pilnej konsultacji wymagają też: znaczny wzrost poziomu glukozy w domowym pomiarze, nagłe pogorszenie widzenia lub objawy hipoglikemii. Badania profilaktyczne poziomu glukozy warto wykonywać regularnie po 45. roku życia lub wcześniej przy czynnikach ryzyka.

Co warto zapamiętać na temat cukrzycy?

Cukrzyca typu 1 i typu 2 to dwie różne choroby, które łączy jeden objaw – zbyt wysoki poziom glukozy we krwi. Różnią się przyczyną, przebiegiem i leczeniem, a obie mogą prowadzić do poważnych powikłań, jeśli pozostają nierozpoznane lub źle kontrolowane. Wczesna diagnoza i konsekwentne leczenie pozwalają większości pacjentów żyć normalnie – bez rezygnowania z pracy, sportu ani życia rodzinnego.