Układ nerwowy – budowa i funkcje
Układ nerwowy składa się z dwóch części: ośrodkowego układu nerwowego (OUN) i obwodowego układu nerwowego. Struktury OUN obejmują mózgowie oraz rdzeń kręgowy, natomiast na obwodowy układ nerwowy składają się nerwy czaszkowe i rdzeniowe, zwoje nerwowe (czyli skupiska komórek nerwowych zlokalizowane w różnych miejscach ciała) i obwodowe zakończenia nerwowe.
Podstawowym zadaniem układu nerwowego jest przekazywanie impulsów między komórkami nerwowymi. Ze względu na pełnione funkcje wyróżnia się układ nerwowy autonomiczny oraz układ nerwowy somatyczny. Układ nerwowy autonomiczny wpływa na działanie wielu narządów i układów, a jego czynność nie podlega naszej świadomej kontroli. Układ nerwowy somatyczny odpowiada z kolei m.in. za ruch oraz odbieranie bodźców. W jego skład wchodzi układ piramidowy, który kontroluje celowe i zaplanowane ruchy, a także układ pozapiramidowy, sprawujący kontrolę nad ruchami automatycznymi.
Choroby układu nerwowego
Choroby i urazy związane z układem nerwowym to m.in.:
- bóle głowy (migrena, napięciowy ból głowy, klasterowy ból głowy),
- choroby naczyniowe układu nerwowego (miażdżyca mózgu, udar niedokrwienny mózgu, udar krwotoczny mózgu),
- padaczka,
- otępienie (łagodne zaburzenia poznawcze, choroba Alzheimera, otępienie czołowo-skroniowe),
- choroby układu pozapiramidowego (choroba Parkinsona, drżenie samoistne, zespół niespokojnych nóg, choroba Tourette’a),
- stwardnienie rozsiane,
- choroby układu nerwowo-mięśniowego (stwardnienie zanikowe boczne, rdzeniowy zanik mięśni, neuropatie, miopatie),
- choroby infekcyjne (zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu, grzybice OUN, ropniak podtwardówkowy, ropień mózgu),
- urazy czaszkowo-mózgowe (wstrząśnienie mózgu, złamanie podstawy czaszki, krwiak nadtwardówkowy, krwiak podtwardówkowy, uszkodzenie mózgu),
- nowotwory OUN.
Schorzeń, które mogą dotknąć układ nerwowy, jest bardzo dużo, dlatego lista ta nie jest wyczerpująca. Warto dodać, że z zaburzeniami czynności układu nerwowego są powiązane także choroby psychiczne, takie jak depresja, choroba afektywna dwubiegunowa czy schizofrenia.
Polecamy: Rehabilitacja neurologiczna – wskazania, przebieg, metody
Objawy chorób układu nerwowego
Wśród dolegliwości wiążących się z chorobami neurologicznymi można wymienić m.in.:
- ból,
- parestezje,
- zawroty głowy i zaburzenia równowagi,
- zaburzenia czynności ruchowych,
- zaburzenia widzenia,
- zaburzenia snu,
- zaburzenia pamięci,
- zaburzenia czynności ruchowych,
- zaburzenia świadomości,
- zaburzenia zdolności językowych i mowy,
- zaburzenia uwagi,
- zaburzenia węchu i smaku,
- zaburzenia widzenia.
Specjalistą zajmującym się chorobami układu nerwowego jest neurolog. Jeśli zauważysz u siebie niepokojące objawy neurologiczne, nie zwlekaj z umówieniem konsultacji lekarskiej. Jeżeli nie jesteś pewien, czy Twoje dolegliwości są związane ze schorzeniem neurologicznym, możesz zwrócić się do lekarza pierwszego kontaktu lub lekarza internisty, który w razie potrzeby skieruje Cię do neurologa.
Poniżej krótko omawiamy wybrane objawy chorób układu nerwowego.
Parestezje
Parestezje to nieprawidłowe doznania czuciowe, które nie są wywołane działaniem bodźca zewnętrznego. Te doznania mogą przybierać postać:
- mrowienia,
- drętwienia,
- cierpnięcia,
- wrażenia przechodzenia prądu przez ciało,
- pieczenia,
- swędzenia,
- uczucia ciepła lub zimna.
Krótkotrwałe i przemijające doznania tego typu nie muszą świadczyć o nieprawidłowym działaniu układu nerwowego. Powinny natomiast zaniepokoić parestezje, które nie ustępują i mają określoną lokalizację (np. jedna dłoń, nogi, tułów).
Zaburzenia czynności ruchowych
Do zaburzeń ruchowych zaliczamy m.in.:
- porażenie – niemożność wykonania ruchu,
- niedowład – ograniczenie zakresu ruchu lub zmniejszenie siły mięśni,
- ruchy mimowolne,
- drżenie – w spoczynku, w trakcie ruchu lub po przyjęciu określonej pozycji ciała,
- drgawki,
- mioklonie – szybkie, krótkotrwałe skurcze mięśni,
- kurcze mięśni – długotrwałe i bolesne skurcze mięśni,
- zaburzenia napięcia mięśni,
- bezruch i spowolnienie ruchowe,
- uczucie przewlekłego zmęczenia (astenia),
- zaburzenia chodu i postawy.
Chorzy mogą mieć trudności z codziennymi zadaniami, takimi jak wchodzenie po schodach, czesanie się, używanie sztućców. Mogą doświadczać mimowolnych, niekontrolowanych ruchów, opadania powiek, trudności w mówieniu lub połykaniu.
Zaburzenia snu
Zaburzenia snu mogą przejawiać się trudnościami w zasypianiu, częstym budzeniem się w nocy lub budzeniem się zbyt wcześnie – mówimy wtedy o bezsenności. Inne zaburzenia snu to np. narkolepsja, bezdech senny, lunatykowanie, lęki nocne i porażenie przysenne.
Zaburzenia pamięci
Zaburzenia pamięci polegają na niemożności przypomnienia sobie zdarzeń i faktów sprzed okresu zachorowania (niepamięć wsteczna) lub problemach z zapamiętywaniem nowych informacji (niepamięć następcza). Przyczyną tych zaburzeń może być uraz głowy, zatrucie, zapalenie mózgu lub choroby naczyniowe mózgu. Zaburzenia pamięci lub innych funkcji poznawczych występują też w przebiegu otępienia – stanu chorobowego, w którym dochodzi do stopniowego pogarszania się sprawności intelektualnej człowieka.
Zaburzenia zdolności językowych i zaburzenia mowy
W wyniku uszkodzeń lub dysfunkcji układu nerwowego mogą też wystąpić zaburzenia zdolności językowych i zaburzenia mowy: afazja, dysfazja, dyzartria i anartria. Co oznaczają te terminy?
Afazja to zaburzenia zdolności językowych pod względem tworzenia i rozumienia wypowiedzi. Chory może mieć trudności z wyrażaniem myśli, zniekształcać słowa, popełniać błędy gramatyczne czy mieć tendencję do nieuzasadnionego powtarzania słów. Może nie rozumieć poleceń, mieć kłopoty z przypominaniem sobie nazw lub nie potrafić powtórzyć tego, co przeczytał lub usłyszał. Łagodniejsza postać afazji to dysfazja. Zaburzenia te mogą być skutkiem udaru mózgu, guza mózgu, chorób zwyrodnieniowych OUN lub urazu.
Dyzartria to częściowa utrata zdolności mówienia w wyniku zaburzenia czynności aparatu mowy. Jeśli utrata zdolności mówienia jest całkowita, mamy do czynienia z anartrią.
