Napięciowy ból głowy – objawy i przyczyny. Jak sobie pomóc?

Napięciowy ból głowy – objawy

Typowy dla napięciowego bólu głowy jest tępy, uciskowy i rozlany charakter. Na ogół pacjenci wskazują, że ból obejmuje przód głowy (okolicę czołową), czasami środek lub tył głowy (okolica ciemieniowa i potyliczna). Chorzy mogą mieć wrażenie, jakby na ich głowie znajdował się zbyt ciasny hełm. Ból nie jest silny, pozwala na wykonywanie codziennych czynności, chociaż powoduje znaczny dyskomfort.

Zwykle napięciowy ból głowy charakteryzują następujące cechy, pozwalające odróżnić go od migreny:

• ma niewielkie lub umiarkowane natężenie;
• występuje obustronnie (ból obejmuje całą głowę lub jej określone okolice, ale bez wyraźnej lateralizacji);
• nie jest pulsujący;
• nie nasila się podczas zwyczajowej aktywności fizycznej.

Bólowi głowy o charakterze napięciowym nie towarzyszą wymioty, ale niektórzy pacjenci mogą odczuwać łagodne nudności. Czasami pojawia się nadwrażliwość na światło (fotofobia) lub dźwięki (fonofobia), jednak nie jednocześnie – jeśli fotofobia i fonofobia występują razem, nasuwa to podejrzenie migreny.

Porównaj: Migrena i jej objawy. Leki na bóle migrenowe

Ile trwa napięciowy ból głowy i jak często występuje?

Napięciowe bóle głowy pojawiają się za dnia i niejednokrotnie narastają wraz z jego upływem. Mogą pojawiać się epizodycznie (rzadko lub często) bądź mieć charakter przewlekły.

Czas trwania epizodu bólu głowy może wahać się od 30 minut do kilku dni. Najczęściej chorzy zmagają się z bólem przez kilka, kilkanaście dni w miesiącu, ale u niektórych dolegliwość może występować nawet codziennie.

Rodzaje napięciowego bólu głowy

Ze względu na częstość występowania bólu głowy wyróżniamy:

1. rzadki epizodyczny napięciowy ból głowy – epizody pojawiają się nie częściej niż raz w miesiącu, w ciągu roku występuje mniej niż 12 dni z bólem;
2. częsty epizodyczny napięciowy ból głowy – 1–14 dni z bólem głowy w miesiącu przez ponad 3 miesiące (od 12 do 179 dni z bólem w ciągu roku);
3. przewlekły napięciowy ból głowy – co najmniej 15 dni z bólem głowy w miesiącu przez ponad 3 miesiące.

W przypadku przewlekłego bólu głowy typu napięciowego dolegliwość może nie ustępować (ciągły ból, który nie mija).

Przyczyny napięciowych bólów głowy

Ból głowy typu napięciowego jest tzw. bólem samoistnym (pierwotnym), podobnie jak migrena i ból klasterowy. Przyczyna powstawania napięciowego bólu głowy nie została dokładnie wyjaśniona; wiadomo jednak, że sprzyjają mu niektóre czynniki psychologiczne, takie jak lęk oraz stres. Ten rodzaj bólu może więc występować u osób z różnymi problemami natury psychicznej, np. nerwicą (zaburzeniami lękowymi) czy depresją.

Sprawdź też: Ból głowy – przyczyny. Dlaczego boli głowa?

Napięciowy ból głowy – co może wywołać epizod?

Epizod napięciowego bólu głowy mogą sprowokować takie czynniki, jak:

• silne emocje, stres;
• odwodnienie;
• głód;
• mała ilość snu;
• nadmierny wysiłek fizyczny;
• utrzymywanie niewłaściwej pozycji ciała;
• przegrzanie.

Diagnostyka bólów głowy typu napięciowego

Nie istnieją metody diagnostyczne pozwalające na postawienie rozpoznania; diagnoza opiera się na stwierdzeniu cech napięciowego bólu głowy. Lekarz przeprowadza z pacjentem szczegółowy wywiad, wykonuje badanie fizykalne oraz neurologiczne. U chorych z napięciowym bólem głowy nie obserwuje się nieprawidłowości w badaniach. W niektórych przypadkach lekarz stwierdza jedynie większe napięcie i tkliwość mięśni głowy oraz szyi, które wcale nie muszą być związane z owym bólem.

Dodatkowe badania (obrazowe, laboratoryjne, elektroneurofizjologiczne) nie są potrzebne, chyba że bólowi głowy towarzyszą niepokojące objawy (np. utrata przytomności). Poszerzenie diagnostyki jest też konieczne w przypadku bólu głowy w ciąży.

W sytuacji występowania objawów wskazujących na bóle głowy typu napięciowego nie trzeba kierować się od razu do neurologa – pomocy może udzielić również lekarz rodzinny.

Ważne jest różnicowanie napięciowego bólu głowy z migreną oraz bólem związanym z przyjmowaniem w nadmiarze leków przeciwbólowych.

Jakie leki na napięciowy ból głowy?

Ze względu na niejasny mechanizm powstawania nie ma farmakoterapii pozwalającej usunąć przyczynę napięciowego bólu głowy.

W większości przypadków bóle głowy typu napięciowego są łagodne i pojawiają się rzadko – wówczas wystarczy leczenie doraźne. Lekarz może poprosić pacjenta o prowadzenie dzienniczka bólu głowy, na podstawie którego będzie możliwe ustalenie czynników prowokujących epizody bólu. Choremu zaleca się unikanie tych czynników, a w przypadku wystąpienia dolegliwości – zażycie leków przeciwbólowych dostępnych bez recepty (najczęściej aspiryny lub paracetamolu; udowodnioną skuteczność mają także: ketonal, diklofenak, ibuprofen i nimesulid).

W przypadku częstego i przewlekłego bólu głowy doraźne przyjmowanie leków przeciwbólowych nie jest wskazane, ponieważ może prowadzić do wystąpienia polekowych bólów głowy. Zamiast tego stosuje się leczenie zapobiegawcze, które polega na codziennym przyjmowaniu leku przeciwdepresyjnego – niezależnie od tego, czy w danym dniu pojawił się ból głowy, czy nie. Lekami do wyboru są na przykład: amitryptylina, mirtazapina, klomipramina, wenlafaksyna. Korzystne rezultaty może przynieść też stosowanie tizanidyny, leku obniżającego napięcie mięśniowe.

Sposoby na napięciowe bóle głowy

Co jeszcze pomaga na napięciowy ból głowy? Ze względu na podejrzenie, że na napięciowe bóle głowy duży wpływ mają czynniki psychiczne, specjaliści rekomendują wdrożenie niefarmakologicznych metod leczenia. Poprawę mogą przynieść:

• techniki relaksacyjne;
• trening radzenia sobie ze stresem;
• psychoterapia;
• biofeedback EMG.

Biofeedback EMG to metoda pozwalająca pacjentowi na zyskanie kontroli nad napięciem mięśni. Podczas sesji za pomocą elektromiografii monitoruje się aktywność mięśni, podczas gdy pacjent próbuje obniżyć ich napięcie przez relaksację. Dzięki temu otrzymuje informację o stanie fizjologicznym swojego organizmu i może świadomie wpływać na zachodzące w nim zmiany. Cykl terapeutyczny zwykle składa się z kilkunastu lub kilkudziesięciu sesji treningowych.

Według wielu badań w łagodzeniu napięciowych bólów głowy skuteczne są także interwencje fizjoterapeutyczne oraz akupunktura.

Polecamy artykuł: Ból głowy – rodzaje. Ból napięciowy, ból klasterowy, ból migrenowy

Bibliografia:

1. Gajewski P. (red.), Interna Szczeklika, Medycyna praktyczna, Kraków 2020.
2. Siemiński M., Napięciowe bóle głowy w praktyce lekarza rodzinnego, „Forum Medycyny Rodzinnej” 2017, t. 11, nr 6, s. 255–262.