Pacjenci cierpiący na chorobę afektywną dwubiegunową często są pierwotnie diagnozowani i leczeni z powodu depresji, ponieważ jeden z symptomów choroby stanowią epizody depresyjne. Zawarta w nazwie schorzenia dwubiegunowość wskazuje na jego dwojaki charakter. Pacjenci dotknięci ChAD przechodzą od depresji do manii (lub hipermanii), czyli epizodu nadmiernej radości, będącego przeciwieństwem depresji. Dwubiegunowość afektu oznacza występowanie skrajnie różnych emocji, tak jak skrajnie różne są od siebie depresja i mania.
Epizod depresyjny w chorobie dwubiegunowej afektywnej
Epizody depresji w ChAD są częstsze niż w przypadku nawracającej depresji (nazywanej niekiedy chorobą afektywną jednobiegunową). Objawiają się przede wszystkim:
- stopniowo obniżającym się nastrojem;
- smutkiem;
- brakiem radości z tego, co do tej pory ją sprawiało;
- utratą zainteresowań;
- zmniejszeniem energii i napędu.
Ponadto pacjenci często skarżą się na zmęczenie, zaburzenia koncentracji i uwagi, zaburzenia pamięci, zmniejszenie aktywności, zaburzenia snu i łaknienia, osłabienie libido oraz trudności w podejmowaniu decyzji. Okresy depresyjne są trudniejsze dla pacjenta, jeśli były poprzedzone manią. Depresji w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej towarzyszy często nadmierna senność w ciągu dnia i nocy (w odróżnieniu od manii, w której pacjent nie odczuwa zmęczenia ani potrzeby snu).
W nasilonej depresji w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej mogą występować depresyjne urojenia dotyczące poczucia winy, kary, grzechu, ubóstwa, katastrofy, nieuleczalnej choroby itp. Jeśli wcześniej u pacjenta nie występował epizod maniakalny, bardzo trudno jest odróżnić typową depresję od epizodu depresyjnego w chorobie afektywnej dwubiegunowej. Objawami, które częściej występują w depresji dwubiegunowej niż w jednobiegunowej, są: senność, przyrost masy ciała oraz częste zmiany nastroju w czasie dnia. W depresji dwubiegunowej częściej występują również objawy psychotyczne.
Epizod maniakalny w chorobie dwubiegunowej afektywnej
Mania to przeciwieństwo depresji – okres nadmiernego i bezprzyczynowego zadowolenia z życia i z siebie, euforyczne poczucie szczęścia i wiary we własne możliwości. Cechy charakterystyczne manii, oprócz podwyższenia nastroju lub drażliwości, to m.in:
- brak krytycyzmu wobec siebie, w tym wobec objawów choroby (rzadko kiedy pacjenci w manii zgłaszają się do lekarza);
- poczucie zwiększonej energii i aktywności życiowej;
- zmniejszona potrzeba snu lub brak potrzeby snu oraz brak zmęczenia;
- podwyższony popęd seksualny;
- nastrój ekspansywny – narzucanie innym swojej woli, próby dominacji nad innymi;
- agresja w stosunku do siebie samego;
- utrudniony kontakt słowny – pacjent mówi szybko, na wiele różnych tematów (słowotok), a jego wypowiedź trudno przerwać, niekiedy wypowiedzi są całkowicie niezrozumiałe, narracja nie tworzy całości;
- gonitwa myśli;
- skłonność do nadużywania alkoholu i/lub substancji psychoaktywnych;
- skłonność do impulsywnego podejmowania rożnych aktywności;
- skłonność do zaciągania pożyczek, kredytów itp.;
- nadmierne poczucie własnej wartości i zawyżona samoocena;
- bardzo optymistyczna ocena teraźniejszość i najbliższej przyszłości;
- poczucie wyostrzenia zmysłów, dające wrażenie dużo bardziej intensywnego doświadczania smaków, barw i dźwięków;
- niekiedy: zmiana zewnętrznego wyglądu chorego (inny sposób ubierania się, makijaż itp.).
W przebiegu bardzo nasilonej manii mogą pojawić się urojenia wielkościowe, np. utożsamianie się z jakąś postacią historyczną, poczucie misji, bycia kimś wybranym, posiadającym nadzwyczajne kontakty, wiedzę i umiejętności.
Epizod hipomaniakalny
Epizod hipomaniakalny to łagodniejsza postać manii. Pacjenci są pobudzeni i w nadmiernie dobrym nastroju, jednak zachowują w stosunku do siebie pewną dozę krytycyzmu i samokontroli. Epizod hipomaniakalny jest trudniejszy do zauważenia przez otoczenie. Często wydaje się, że pacjent po prostu wychodzi z depresji, zdrowieje i wraca do pełni życia, tym bardziej że osoby w hipomanii są towarzyskie i skłonne do zabawy. Cechą charakterystyczną tej fazy jest zmniejszona potrzeba snu, przyspieszone tempo myślenia oraz nadmierna wiara we własne możliwości. Hipomania, w odróżnieniu od manii, trwa tylko kilka dni.
Epizod mieszany
Objawy depresji i manii (lub hipomanii) mogą występować równocześnie. Wówczas mówimy o epizodzie mieszanym w chorobie afektywnej dwubiegunowej. Spowolnieniu psychoruchowemu może towarzyszyć przyspieszenie myśli (aż do gonitwy myśli), niepokój, drażliwość. Większej aktywności może z kolei towarzyszyć poczucie smutku, utraty radości i sensu życia, a także myśli samobójcze.
Tęsknota za manią
Istotnym problemem klinicznym u osób chorujących na chorobę afektywną dwubiegunową jest przesunięcie poczucia ich normy dla nastroju w kierunku hipomanii. Kiedy w wyniku leczenia ich stan się poprawia i według otoczenia wracają do swojego zwykłego nastroju, oni sami skarżą się, że są ciągle w depresji, i zgłaszają się do psychiatry po leki. Trzeba im wtedy wytłumaczyć, że muszą zaakceptować siebie bez objawów hipomanii oraz zrozumieć, że w pewnym sensie na tym świecie nic nie jest za darmo i nie można mieć stanów szczęścia bez powodu, bo trzeba za nie później zapłacić wielomiesięcznymi epizodami depresji.
Autor: Redakcja
