Agnozja – co to jest?
Słowo „agnozja” pochodzi z greckiego „agnôsis” i oznacza „nieświadomość” („gnôsis” – poznanie, „a” – brak). Do medycyny wprowadził je Zygmunt Freud w 1891 roku.
Agnozja to inaczej niemożność prawidłowego rozpoznania bodźców odbieranych przez w pełni sprawne narządy zmysłów i przy braku upośledzenia intelektualnego. Właściwie wykształcone i funkcjonujące narządy zmysłów (np. oczy, uszy) prawidłowo odbierają bodźce z otoczenia, jednak ich odbiór i przekształcanie przez mózg doprowadza do dysfunkcji poznawczych.
Agnozja może pojawić się nagle i dotknąć ludzi w każdym wieku. Zazwyczaj wiąże się z urazami głowy lub poważnymi chorobami w obszarze mózgu. Ze względu na zmysły, których dotyka schorzenie, wyróżnia się trzy rodzaje agnozji:
- agnozja wzrokowa;
- agnozja słuchowa;
- agnozja czuciowa.
Agnozja wzrokowa
Ten rodzaj agnozji objawia się niewłaściwą interpretacją bodźców przekazywanych do mózgu za pomocą narządu wzroku. Pacjent z agnozją nie wie, co widzi. Oko funkcjonuje prawidłowo, problemem nie jest też niemożność nazwania widzianego przedmiotu (afazja), tylko całkowite niezrozumienie obrazu. Wyróżnia się sześć podstawowych podtypów agnozji wzrokowej.
- Agnozja przedmiotów – niemożność rozpoznania żadnych przedmiotów za pomocą narządu wzroku (rozpoznawanie za pomocą dotyku nie sprawia pacjentowi trudności);
- Agnozja przestrzenna – brak rozpoznawania swojego otoczenia, „zagubienie” w dobrze znanym miejscu, niemożność znalezienia drogi (również poruszając się we własnym domu);
- Prozopagnozja – agnozja twarzy – niemożność rozpoznania znajomych twarzy (czasami własnego odbicia w lustrze – autopagnozja – również brak umiejętności rozpoznania i wskazania własnych części ciała np. agnozja palców);
- Achromatopsja – niemożność dostrzeżenia różnic pomiędzy kolorami lub kłopoty z ich nazywaniem;
- Aleksja – brak umiejętności czytania i rozpoznawania liter;
- Simultanagnozja – umiejętność rozpoznania tylko jednego przedmiotu w polu widzenia (jeśli pacjent rozpoznaje kubek stojący na stole, nie ma świadomości istnienia stołu, podłogi, ani nie dostrzega żadnego tła).
Agnozja słuchowa
Ten rodzaj agnozji wiąże się z niewłaściwą interpretacją bodźców słuchowych. Pacjenci, u których występuje agnozja słuchowa, mogą nie rozpoznawać dźwięków, nie rozumieć mowy lub mieć problem ze złożonymi dźwiękami (muzyka). Istnieje również typ agnozji słuchowej, w której pacjent nie słyszy żadnych dźwięków, chociaż jego aparat słuchowy funkcjonuje prawidłowo. Jest to tzw. głuchota korowa.
Agnozja czuciowa (dotykowa)
Ten rodzaj agnozji wiąże się z niewłaściwą interpretacją bodźców dotykowych. Pacjenci nie rozpoznają dotykanych przedmiotów przy braku występowania upośledzenia intelektualnego, czy zaburzeń sensorycznych. Najczęściej pacjenci nie potrafią rozpoznać kształtu lub faktury przedmiotów (również tych, które dobrze znają). Zdarza się, że pacjent nie rozpoznaje dotykanego przedmiotu, ale potrafi go narysować, nazwać i powiedzieć, do czego służy (astereognozja).
Przyczyny agnozji
Do najczęstszych przyczyn agnozji zalicza się:
- urazy głowy;
- niedotlenienie mózgu (niewydolność krążenia, udar);
- choroby neurodegeneracyjne i otępienne;
- nowotwory mózgu;
- zatrucia;
- zakażenia występujące w OUN.
Agnozja – diagnostyka i leczenie
Pojawienia się objawów sugerujących agnozję absolutnie nie można bagatelizować, ponieważ mogą wskazywać na poważne schorzenia mózgu, stanowiące zagrożenie dla życia pacjenta.
Diagnozowanie agnozji
Na podstawie rodzaju nieprawidłowości percepcyjnych występujących u pacjenta, można wywnioskować, której części mózgu dotyczą nieprawidłowości. Niezbędne jest wykonanie szczegółowych badań obrazowych, takich jak rezonans magnetyczny, czy TK głowy, które pozwalają uwidocznić obecność guzów lub innych zmian.
Leczenie agnozji
Leczenie uzależnione jest od przyczyny pojawienia się objawów. Dlatego w zależności od przypadku pacjent poddawany jest operacji chirurgicznej, leczeniu stanu zapalnego (antybiotyki) lub innego leczenia (przeciwobrzękowego, przeciwzakrzepowego, przeciwotępiennego itd.).
Najlepsze rokowania występują przy agnozji spowodowanej zakażeniem mózgu, ponieważ właściwe leczenie zazwyczaj wpływa na ustąpienie stanu zapalnego i cofnięcie objawów. U pacjentów po udarze rokowania zależą od jego rozmiaru oraz czasu, który minął, zanim pacjent otrzymał właściwą pomoc. Utrzymywanie się objawów jest wskazaniem do podjęcia specjalistycznej rehabilitacji pozwalającej lepiej funkcjonować (np. przy agnozji słuchowej terapia logopedyczna, a przy agnozji wzrokowej terapia stymulacji wzrokowej).
