Afazja – co to jest?
Afazja to zaburzenia mowy – np. problemy z prawidłowym nazewnictwem. Co istotne, mamy z nią do czynienia tylko wówczas, gdy dana osoba wcześniej posiadała dane zdolności i utraciła je na skutek różnych czynników. Schorzenie występuje w kilku rodzajach, różniących się specyficznymi symptomami. Cechą wspólną są trudności w komunikacji ze względu na uszkodzenie ośrodków zarządzających mową.
Afazja – jakie mogą być przyczyny?
Z racji tego, że afazja wiąże się z uszkodzeniem pewnych struktur mózgu, najczęściej prowadzą do niej wszelkie sytuacje destrukcyjnie wpływające na ten organ. Zwykle jest to niedokrwienie mózgu (udar) – odcięcie dostawy krwi powodujące obumarcie lub silne uszkodzenie danego obszaru.
Do udaru może prowadzić:
- nadciśnienie tętnicze,
- miażdżyca,
- cukrzyca,
- arytmia serca,
- guzy nowotworowe – uciskają niektóre struktury mózgu i ograniczają dopływ krwi.
Pozostałe czynniki przyczyniające się do afazji to stany zapalne w obrębie mózgu (np. zapalenie opon mózgowych) oraz uszkodzenia czaszki lub mózgu na skutek wypadku.
Afazje – rodzaje
Afazja może mieć różną postać i sprawiać mniejsze lub większe kłopoty komunikacyjne. Wszystko zależy od konkretnego miejsca uszkodzenia zaburzającego dane funkcje.
Afazja ruchowa – motoryczna (Broca)
Osoby dotknięte tym rodzajem afazji zwykle nie mają trudności w rozumieniu mowy – kłopot sprawia im samo mówienie. Jest ono ubogie, bardzo proste, często pomijane są kluczowe wyrazy. Może dochodzić do pomyłek słownych, trudności z prawidłowym nazywaniem czy częstego powtarzania.
Afazja czuciowa – sensoryczna (Wernickego)
Chory ma problemy z rozumieniem wypowiedzi innych, z kolei jego własna mowa cechuje się:
- wypowiadaniem dużej liczby słów, często niezrozumiałych lub nieadekwatnych;
- pomyłkami słownymi;
- problemami z nazywaniem przedmiotów, zjawisk itd.;
- niekontrolowanym powtarzaniem słów i wymyślaniem nowych;
- błędami fonemicznymi i semantycznymi.
Osoba chora zachowuje płynność mowy; wypowiedzi są nasycone i bogate, jednak pozbawione sensu i spójności. Ma się wrażenie nagromadzenia wielu zbędnych i niepasujących do kontekstu słów. Obecne są trudności w czytaniu i pisaniu.
Występuje również afazja mieszana – ruchowo-czuciowa, w której przeplatają się objawy schorzenia Wernickiego i Broca.
Afazja nominalna
Chorzy mają największy kłopot z nazewnictwem i znajdowaniem odpowiednich słów. Osoba może mieć np. trudność z nazwaniem przedmiotu, który widzi. Wie, co to jest, ale wyartykułowanie nazwy jest dla niej problematyczne. Chory zachowuje płynność mowy i poprawność gramatyczną, bardzo dobrze rozumie sens odbieranych słów. Kłopoty z nazywaniem występują podczas mówienia i pisania.
Afazja globalna
Wiąże się z kompletną utratą zarówno zdolności werbalizacji, jak i rozumienia słów oraz zdań. Osoby chore zwykle komunikują się za pomocą ograniczonych i powtarzanych słów lub w ogóle nie są zdolne do werbalizacji. Całkowicie może zaniknąć również umiejętność czytania i pisania.
Afazja transkorowa ruchowa
Główny problem polega na trudności w budowaniu dłuższych wypowiedzi. Chory rozumie sens wypowiedzi i nie ma kłopotów z wysłowieniem się. Typowe dla tych osób jest powtarzanie słów, które dopiero co zostały wypowiedziane.
Afazja rozwojowa – afazja u dzieci
Rozpoznanie afazji u dzieci jest nieco bardziej skomplikowane. Do 6. roku życia problemy z mową mogą wynikać z opóźnienia w rozwoju struktur mózgowych. Mówi się wtedy o afazji rozwojowej, ale warto podkreślić, że nie następuje tutaj regres – dziecko nie utraciło zdolności sprawnej mowy, po prostu obszary w mózgu rozwijają się nieco wolniej. Jeśli dziecko nabyło pewne umiejętności w tym zakresie i je straciło, wówczas można podejrzewać afazję, nazywaną u dzieci dysfazją.
Dysfazja zwykle jest spowodowana uszkodzeniem mózgu (również w okresie okołoporodowym), chorobami układu nerwowego lub krążenia oraz zaburzeniami hormonalnymi. W jej przebiegu mogą pojawić się problemy z koncentracją lub emocjami (np. nerwowość, lękliwość, nadpobudliwość).
Afazje – jak leczyć? Który specjalista będzie najlepszy?
Leczenie jest oparte przede wszystkim na tzw. terapii logopedycznej, w trakcie której chory na nowo uczy się słów i ich znaczeń. W niektórych przypadkach całkowite wyleczenie nie jest możliwe, może jednak znacznie poprawić jakość życia. Największą szansę na pełną sprawność mają osoby po udarze, o ile szybko podejmą leczenie.
Specjalistą zajmującym się leczeniem afazji jest neurologopeda – łączy on wiedzę neurologiczną (afazje są wynikiem uszkodzenia mózgu, a więc mają podłoże neurologiczne) z logopedyczną.
