Ciągłe zmęczenie i senność – jakie są przyczyny tego rodzaju dolegliwości?

Jestem zmęczona, jestem zmęczony – co to właściwie oznacza?

Za zmęczenie uważamy niezdolność do rozpoczęcia albo kontynuacji danej czynności, wysiłku bądź zadania. Ciągła senność i zmęczenie mogą być pewnego rodzaju znakiem ostrzegawczym, który wysyła nam nasz organizm. Znakiem, że za dużo pracujemy, bierzemy na siebie zbyt wiele obowiązków, nie dajemy swojemu ciału odpowiednio długiego czasu na odpoczynek, sen i regenerację.

Przepracowanie i stres to zdecydowanie najczęstsze przyczyny nadmiernej senności oraz zmęczenia. Podczas silnego stresu wydziela się kortyzol – hormon, którego nadmiar prowadzi do odczuwania zmęczenia lub nawet wyczerpania.

Zmęczenie a choroby organizmu

Zmęczenie, senność, osłabienie, brak energii – te objawy mogą wynikać nie tylko z przepracowania i nadmiernego stresu, ale także z niektórych schorzeń przewlekłych.

Przykłady chorób związanych ze zmęczeniem wymieniamy poniżej.

Niedokrwistość (anemia)

Niedokrwistość to stan, w którym dochodzi do obniżenia stężenia hemoglobiny (białka odpowiedzialnego między innymi za transport tlenu do komórek organizmu) we krwi. Anemia może wynikać m.in. z niedoboru żelaza, witaminy B12 lub kwasu foliowego. W celu zdiagnozowania tego schorzenia warto wykonać proste badanie krwi – morfologię. Przyczyny anemii mogą być różne, od niedoborów witamin i składników mineralnych, przez choroby nerek, aż do krwawienia z przewodu pokarmowego.

Niedoczynność tarczycy

Niedoczynność tarczycy wynika z niedostatecznej ilości hormonów produkowanych przez tarczycę (mowa tutaj o tyroksynie i trójjodotyroninie). W celu wstępnej diagnostyki niedoczynności tarczycy warto wykonać oznaczenie poziomu TSH, T3, T4, po czym zgłosić się do endokrynologa. Częstą przyczyną niedoczynności tarczycy jest choroba Hasimoto. 

Depresja 

Warto wspomnieć, jak ważne jest różnicowanie przewlekłego zmęczenia z depresją. Jeśli zmęczeniu towarzyszy obniżenie nastroju, spadek koncentracji czy anhedonia (czyli brak lub zmniejszenie odczuwania radości), to zdecydowanie należy pomyśleć o konsultacji psychologicznej lub psychiatrycznej.

Choroby wątroby

Jeżeli nasz lekarz podejrzewa, że przyczyną zmęczenia są choroby wątroby, z pewnością zleci nam ocenę parametrów wątrobowych, takich jak ALAT i ASPAT. Objawy wirusowego zapalenia wątroby typu C mogą przypominać przeziębienie, lecz ustają, gdy zapalenie przekształci się w przewlekłe. Do zakażenia dochodzi poprzez kontakt z krwią osoby chorej.

Niewydolność nerek

Przyczyną ciągłego zmęczenia może być też niewydolność nerek, szczególnie przewlekła. Do tego schorzenia istotnie predysponuje cukrzyca i nadciśnienie tętnicze. W celu wstępnej diagnostyki niewydolności nerek warto wykonać chociażby badanie GFR (przesączania kłębuszkowego) oraz poziomu kreatyniny.

Utajone choroby serca

Bezdech senny

Bezdech senny to zaburzenia oddychania, które najczęściej towarzyszą osobom chrapiącym. Jednym z częstych objawów jest stałe poranne zmęczenie.

Chroniczne zmęczenie – objawy

Jeżeli wykluczymy przepracowanie i najczęstsze choroby przewlekłe, które objawiają się zmęczeniem, powinniśmy zastanowić się, czy nie odpowiada za nie zespół chronicznego zmęczenia. W zespole tym mamy do czynienia ze zmęczeniem, które nie ustępuje mimo odpowiedniego odpoczynku i któremu towarzyszą inne objawy, takie jak:

• osłabienie;
• złe samopoczucie po wysiłku;
• sen, który nie przynosi odpoczynku;
• zaburzenia pamięci, zaburzenia koncentracji;
• ból mięśni i stawów;
• ból gardła, tkliwość węzłów chłonnych;
• bóle głowy (inne niż występujące wcześniej).

Zespół chronicznego zmęczenia – kryteria rozpoznania i charakterystyka

Warto podkreślić, że aby mówić o tym zespole, zmęczenie musi trwać przynajmniej przez pół roku. Co ważne, diagnozę zespołu przewlekłego zmęczenia można postawić dopiero wtedy, gdy zostaną wykluczone inne choroby przewlekłe mogące odpowiadać za nasilone zmęczenie. Schorzenie to częściej dotyczy kobiet i ogółem osób po 40. roku życia.

Choć przyczyny zespołu chronicznego zmęczenia nie zostały jeszcze do końca poznane, to uważa się, że dużą rolę odgrywają tutaj:

• czynniki genetyczne;
• czynniki immunologiczne – ocenia się, że pewne infekcje wirusowe (na przykład przebycie mononukleozy zakaźnej) mogą predysponować do pojawienia się zespołu chronicznego zmęczenia;
• zaburzenia hormonalne – u osób z zespołem chronicznego zmęczenia częściej wykrywa się obniżony poziom kortyzolu, który jest produkowany przez korę nadnerczy.

Zmęczenie i senność – leczenie przewlekłego zmęczenia

Jeżeli zmęczenie wynika ze stresu i przepracowania, to postępowanie jest proste – odpoczynek, techniki relaksacyjne, sport i zdrowe odżywianie z pewnością przyniosą oczekiwane rezultaty. Jeśli natomiast u podłoża dolegliwości leży schorzenie przewlekłe, konieczne jest leczenie choroby podstawowej.

W przypadku zespołu chronicznego zmęczenia leczenie polega na:

• terapii poznawczo-behawioralnej;
• wykonywaniu odpowiednich ćwiczeń fizycznych, na przykład jogi, ćwiczeń oddechowych;
• stymulowaniu układu odpornościowego – m.in. toksoidem gronkowcowym.

Jak walczyć ze zmęczeniem, sennością i brakiem energii?

Ze zmęczeniem można próbować walczyć poprzez: 

• odpowiednią aktywność fizyczną (najlepiej na świeżym powietrzu);
• zasypianie i budzenie się o tej samej porze;
• niespożywanie dużej ilości kofeiny, szczególnie przed snem;
• odpowiednio zbilansowaną dietę;
• utrzymywanie stałej wagi.

Nadmiar kofeiny, ale również mocnej herbaty, może dawać odmienny skutek, niż byśmy chcieli. Warto bowiem wiedzieć, że nadmiar kofeiny przestaje stymulować i może stać się przyczyną zmęczenia. W takich sytuacjach zaleca się ograniczenie napojów z kofeiną, a także nienadużywanie leków i suplementów diety, które ją zawierają.

Jeśli wymienione wyżej sposoby nie pomagają, konieczne jest wykonanie badań diagnostycznych, by znaleźć przyczynę zmęczenia. W tym celu warto zgłosić się do lekarza rodzinnego.

Autor: Redakcja