Mononukleoza zakaźna bywa nazywana chorobą pocałunków, bowiem zarazić się nią można przez kontakt ze śliną chorego. Schorzenie często dotyka dzieci, które biorą do ust wspólne zabawki oraz nastolatków. Najczęściej występuje u dzieci w wieku żłobkowym i przedszkolnym (3-6 lat) oraz nastolatków (11-16 lat).
Mononukleozę zakaźną wywołuje wirus Epsteina-barr (EBV) z grupy wirusów opryszczki. Choroba rozwija się bardzo długo, okres inkubacji wirusa wynosi średnio od 30 do 50 dni. Przechorowanie choroby daje całkowitą odporność. Szacuje się, że 98 proc. osób dorosłych jest odpornych, co oznacza, że miało kontakt z wirusem. Wirus występuje na całym świecie.
Wirus EBV wnika do organizmu przez błonę śluzową gardła atakując głównie limfocyty B. Wirus może pozostać w postaci utajonej, co oznacza, że nie namnaża się i nie powoduje choroby, chociaż okresowo może powodować bezobjawowe reaktywacje zakażenia. Wtedy jego obecność w ślinie powoduje dalsze rozprzestrzenianie się – zarazić można się także przez picie z tej samej szklanki, używanie jednego sztućca, itd.
Mononukleoza zakaźna – sposoby zakażenia
- przez ślinę,
- przez krew,
- w trakcie przeszczepu narządów,
- przez inne wydzieliny, np. spermę.
Czy można zapobiec zakażeniu mononukleozą?
Teoretycznie można zapobiec zakażeniu wirusem, ale wymaga to wielkiej dbałości o higienę i to od wczesnego dzieciństwa. Należy często myć ręce, nie brać do ust przedmiotów, zabawek rówieśników, nie pić i nie jeść wspólnie z innymi (nawet picie z jednego kubka może powodować zakażenie).
Mononukleoza zakaźna – objawy
Wirus EBV namnaża się w śliniankach. Zakażenia dotyczą najczęściej dzieci i młodzieży, jednak objawia się inaczej. Objawy utrzymują się bardzo długo – nawet do 16 dni, a okres powrotu do zdrowia po chorobie może sięgać nawet 6 miesięcy.
Mononukleoza zakaźna u dzieci:
- gorączka,
- brak apetytu,
- bóle mięśni, także nóg,
- powiększenie węzłów chłonnych na szyi.
U dzieci mononukleoza często jest mylona ze zwykłym przeziębieniem.
Mononukleoza zakaźna u nastolatków:
- wysoka gorączka, sięgająca nawet 40 stopni, utrzymująca się nawet 14 dni,
- katar,
- ból mięśni i pleców,
- zapalenie migdałków,
- ból gardła,
- nalot na języku i migdałkach,
- powiększenie wątroby i śledziony,
- powiększenie węzłów chłonnych szyjnych i pod pachami,
- trudności w przełykaniu,
- trudności w mówieniu.
Objawy mononukleozy zakaźnej są najczęściej mylone z anginą paciorkowcową. Jeśli po zastosowaniu antybiotyków mających zwalczyć anginę nie ma poprawy, należy podejrzewać mononukleozę. Najprościej wykonać badania krwi w celu potwierdzenia lub wykluczenia zakażenia – testy serologiczne IgG i IgM pozwalają określić, czy zakażenie trwa, czy zostało już przebyte. Pomocne może być także USG jamy brzusznej, w którym widać powiększenie wątroby i śledziony.
Bardzo rzadkim objawem mononukleozy jest plamista lub grudkowo-plamista wysypka. Występuje jedynie u 5 proc. chorych, lokalizuje się głównie na tułowiu i może przypominać wysypkę charakterystyczną dla szkarlatyny. Często wysypka pojawia się po zastosowaniu antybiotyku – amoksycykliny lub ampicyliny i wtedy obejmuje całe ciało.
Przebieg mononukleozy jest łagodniejszy u młodszych pacjentów. Najcięższy przebieg choroby występuje u dorosłych. Należy pamiętać, że wirus pozostaje w organizmie na całe życie.
Leczenie mononukleozy zakaźnej
Mononukleoza zazwyczaj ustępuje sama, ważne jest podawanie leków przeciwgorączkowych i przeciwzapalnych. Oznacza to, że choroba leczona jest jedynie objawowo. W przypadku nadkażeń bakteryjnych lekarz może zdecydować o włączeniu antybiotyku. Ważne jest unikanie aktywności fizycznej i lekkostrawna dieta, aby nie obciążać wątroby i śledziony.
Mononukleoza zakaźna w ciąży
Mononukleoza nie ma negatywnego wpływu na płód, natomiast musi być leczona pod okiem specjalisty. Objawy choroby mogą być bardzo uciążliwe dla kobiety, a długo utrzymująca się gorączka powinna być kontrolowana. Lekarze zwracają uwagę na przyjmowanie dużej ilości płynów przez kobiety oraz dużą ilość odpoczynku także po ustąpieniu objawów.
Mononukleoza zakaźna – możliwe powikłania
Jak każda choroba mononukleoza zakaźna może powodować powikłania, jednak zdarzają się one bardzo rzadko. Najczęściej obserwuje się:
- nadkażenia bakteryjne,
- niedokrwistość, małopłytkowość,
- zapalenie mięśnia sercowego,
- powikłania neurologiczne – padaczkę, porażenie nerwów czaszkowych,
- zapalenie mózgu,
- zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
- obrzęk płuc,
- zapalenie płuc,
- zapalenie wątroby,
- pękniecie śledziony,
- chłoniaka Burkitta,
- nowotwór ślinianek, nosogardła, migdałków,
- zapalenie trzustki.
