Wirus EBV – objawy, powikłania. Jak wyleczyć wirus Epsteina-Barr? 

Co to jest wirus EBV? 

Wirus Epsteina-Barr (EBV, ludzki herpeswirus 4, HHV-4) należy do rodziny Herpesviridae i rodzaju Herpes, podobnie jak Herpes simplex (wirus opryszczki pospolitej) i cytomegalowirus. Jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych patogenów w populacji ludzkiej. Szacuje się, że kontakt miało z nim nawet do 95% populacji na całym świecie.

EBV w niektórych przypadkach wykazuje zdolność do przetrwania w organizmie gospodarza przez całe jego życie. Zakażenia mogą przebiegać zarówno bezobjawowo, jak i prowadzić do szeregu poważnych chorób, w tym przede wszystkim mononukleozy zakaźnej, ale również zapalenia płuc, zapalenia wątroby, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, a nawet nowotworów oraz zaburzeń autoimmunologicznych. 

Oto najważniejsze pytania o wirus EBV i jego wpływ na nasze zdrowie i życie.  

Czy EBV można się zarazić?  

Tak. EBV przenosi się głównie:

• drogą kropelkową,
• poprzez kontakt ze śliną nosiciela – osoby chorej, przechodzącej zakażenie bezobjawowo oraz będącej w okresie zdrowienia.

Ponadto, zarazić można się również pośrednio, np.

• przez wspólne użytkowanie sztućców lub szczoteczek do zębów,
• drogą seksualną,
• drogą wertykalną (od matki na dziecko),
• przez transfuzje i przeszczepy.   

Zakażenie EBV – jak atakuje wirus?  

Wirus infekuje przede wszystkim limfocyty B, wykorzystując receptor CD21 (zwany też CR2), ale może atakować również komórki nabłonkowe w jamie ustnej i gardle, co ułatwia dalsze szerzenie się infekcji.

Po wniknięciu do limfocytów wirus wbudowuje swój materiał genetyczny do genomu gospodarza i może wejść w stan utajenia (latencji). W tej fazie minimalizuje ekspresję własnych genów, co utrudnia reakcję obronną układu odpornościowego i pozwala mu przetrwać w organizmie nawet do końca życia nosiciela. 

Czy zakażenie EBV jest groźne?  

Zdecydowana większość ludzi przechodzi zakażenie EBV w dzieciństwie, często bez rozpoznania przyczyn infekcji i myląc ją z innymi infekcjami wirusowymi, najczęściej przeziębieniem.

Duża część zakażeń, również u osób dorosłych, przebiega bezobjawowo. Niemniej jednak u części z nich, zwłaszcza tych z obniżoną odpornością (np. po przeszczepach, w przebiegu HIV), zakażenie lub reaktywacja wirusa może być wyjątkowo niebezpieczna. Prowadzi m.in. do zaburzeń limfoproliferacyjnych czy zwiększonego ryzyka niektórych nowotworów (np. chłoniaków).   

Wirus EBV – objawy, czy zawsze są takie same?  

Nie, objawy infekcji EBV zależą od wieku, kondycji układu odpornościowego oraz ogólnego stanu zdrowia osoby zakażonej.  

Wirus EBV u dzieci

U dzieci EBV zakażenie często przebiega łagodnie lub bezobjawowo, przypominając krótkotrwałe przeziębienie. 

Wirus EBV u dorosłych i młodzieży – mononukleoza zakaźna

U młodzieży i dorosłych EBV jest jedną z głównych przyczyn mononukleozy zakaźnej, która może mieć różny przebieg.

W niektórych przypadkach objawy pojawiają się kolejno przez kilka dni, utrudniając rozpoznanie. Do najczęstszych zalicza się: 

• wysoka gorączka (powyżej 38°C),    
• zapalenie gardła i migdałków,  
• katar, 
• ogólne osłabienie, zmęczenie, apatia,   
• powiększenie wątroby i śledziony oraz węzłów chłonnych,   
• wysypka skórna,   
• wybroczyny na podniebieniu, 
• obrzęki, np. wokół oczu. 

Mononukleoza zakaźna jest chorobą samoograniczającą się, objawy przemijają do 2-3 miesięcy od wystąpienia.     

Czytaj więcej: Mononukleoza zakaźna – objawy. Jak leczyć mononukleozę? Możliwe powikłania

Wirus EBV u osób z niedoborem odporności

U osób z niedoborami odporności (wrodzonymi lub nabytymi) wirus może prowadzić do znacznie cięższych powikłań, zwłaszcza w zakresie układu krwiotwórczego i nerwowego – to m.in.

• zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu, 
• zespół Guillain-Barré,
• zapalenie płuc,
• zapalenie wątroby,
• małopłytkowość.  

Jakie nowotwory wywołuje EBV?  

Niektóre nowotwory limfoproliferacyjne (chłoniak Burkitta, chłoniak Hodgkina, chłoniaki nieziarnicze), a także rak nosogardła, są ściśle powiązane z zakażeniem EBV.

Choć sama obecność wirusa nie przesądza o wystąpieniu choroby nowotworowej, może być istotnym czynnikiem sprzyjającym jej rozwojowi, zwłaszcza u osób o obniżonej odporności.  

Czytaj więcej: ​Chłoniak – objawy, rokowania, morfologia, leczenie

Jaki jest związek EBV z chorobami autoimmunologicznymi? 

Wiele nowych badań wskazuje na udział wirusa EBV w patogenezie niektórych chorób autoimmunologicznych. Przykładem jest:

• stwardnienie rozsiane (SM),
• reumatoidalne zapalenie stawów (RZS),
• toczeń rumieniowaty układowy (SLE),

w których zaobserwowano wysoki odsetek nosicielstwa EBV oraz wyższy poziom przeciwciał anty-EBV w porównaniu z populacją zdrową.   

Wirus EBV – jak się go pozbyć? 

Po przechorowaniu pierwotnej infekcji (np. w formie mononukleozy zakaźnej) w organizmie wytwarzane są przeciwciała skierowane przeciwko EBV, jednak wirus może pozostawać w fazie utajenia i okresowo się uaktywniać.

Jak wyleczyć wirusa EBV? 

Niestety nie istnieje terapia przeciwwirusowa skierowana wyłącznie przeciwko EBV. Metody stosowane w leczeniu zależne są od fazy zakażenia i ewentualnych powikłań: 

• leczenie objawów mononukleozy zakaźnej to odpoczynek, nawadnianie organizmu, unikanie wysiłku, w razie konieczności przyjmowanie leków przeciwgorączkowych i przeciwbólowych,  
• leczenie przeciwwirusowe w przypadku ciężkich zakażeń i powikłań, zwłaszcza u osób z obniżoną odpornością (brak jest leków swoistych dla EBV, ale acyklowir, walacyklowir, gancyklowir wykazują pewną aktywność w fazie intensywnej replikacji wirusa EBV),  
• immunoterapia w chłoniakach i innych chorobach limfoproliferacyjnych związanych z aktywacją EBV stosuje się np. rytuksymab (przeciwciało monoklonalne skierowane przeciwko antygenowi CD20 na limfocytach B) oraz terapię adoptywną z użyciem limfocytów T specyficznych dla EBV, 
• przeszczep szpiku kostnego w szczególnie trudnych przypadkach choroby limfoproliferacyjnej, gdy inne metody zawiodą.   

Jak uniknąć zakażenia EBV? 

EBV jest wirusem powszechnie występującym w populacji ludzkiej na całym świecie, a zakażenia u nosicieli często przebiegają bezobjawowo lub przypominają przeziębienie, dlatego całkowite uniknięcie kontaktu z wirusem wydaje się niemożliwe. Można jednak próbować ograniczyć ryzyko poprzez: 

• unikanie korzystania ze wspólnych naczyń i sztućców z innymi osobami,  
• bezpieczne kontakty intymne, stosowanie zabezpieczeń w przypadku ryzykownych kontaktów seksualnych,   
• ograniczenie transmisji w okresie ostrym (osoby przechodzące mononukleozę zakaźną powinny pozostać w domu do momentu ustąpienia gorączki i ostrych objawów, aby ograniczyć rozprzestrzenianie się patogenu). 

Czy jest szczepionka przeciwko EBV? 

Niestety nie, trwają jednak intensywne prace nad jej przygotowaniem. Skuteczna szczepionka przeciwko EBV mogłaby znacząco zmniejszyć częstość występowania poważnych chorób związanych z zakażeniem, w tym m.in. mononukleozy zakaźnej, nowotworów limfoproliferacyjnych, niektórych zaburzeń autoimmunologicznych. 

Może Cię również zainteresować: