Co to jest małopłytkowość?
Kiedy możemy mówić o małopłytkowości, nazywanej inaczej trombocytopenią? Rozpoznajemy ją wtedy, gdy liczba płytek krwi jest mniejsza niż 150 tysięcy na mikrolitr. Małopłytkowość sama w sobie nie jest rozpoznaniem, lecz może wpisywać się w obraz kliniczny innych schorzeń. Trombocytopenia może wystąpić również w ciąży, jednak zazwyczaj ma łagodny przebieg i mija po porodzie.
Wyróżniamy kilka rodzajów małopłytkowości, do których należy przede wszystkim:
- małopłytkowość immunologiczna (inaczej małopłytkowość autoimmunologiczna, małopłytkowość samoistna) – wynika z pojawienia się w organizmie przeciwciał skierowanych przeciwko płytkom krwi;
- małopłytkowość rzekoma – wynika z błędu laboratoryjnego, a dokładniej ze zlepiania się płytek krwi i nieprawidłowego ich zliczenia przez aparat diagnostyczny (zazwyczaj błąd ten jest wychwytywany poprzez modyfikację metody badania i eliminowany ponownym oznaczeniem liczby płytek krwi);
- małopłytkowość mieszana (pierwotna małopłytkowość immunologiczna) – wynika zarówno ze zmniejszenia wytwarzania płytek krwi w szpiku kostnym, jak i z nadmiernego ich usuwania;
- małopłytkowość centralna – wynika ze zmniejszonego wytwarzania płytek w szpiku kostnym i może być uwarunkowana genetycznie lub nabyta;
- małopłytkowość polekowa (małopłytkowość wtórna) – wynika z działań niepożądanych przyjmowanych leków.
Małopłytkowość a białaczka – jaki mają związek?
Trombocytopenia może wpisywać się w obraz kliniczny białaczek: ostrej białaczki szpikowej, ostrej białaczki limfoblastycznej, białaczek przewlekłych, a także niektórych chłoniaków. Wynika to z nacieczenia szpiku kostnego przez komórki białaczkowe, co prowadzi do ograniczenia funkcji szpiku w zakresie produkcji pozostałych krwinek – zarówno trombocytów, jak i erytrocytów, czyli krwinek czerwonych.
Małopłytkowość – jakie badania warto wykonać?
Na odnotowanie faktu obniżonej liczby płytek krwi pozwala morfologia krwi obwodowej. Czasami konieczna bywa biopsja szpiku lub jego trepanobiopsja (badanie to umożliwia pobranie wycinka) – ma to na celu wykluczenie rozrostu nowotworowego szpiku lub supresji, czyli zmniejszenia produkcji na skutek zubożenia szpiku. W niektórych przypadkach lekarz decyduje się także na zlecenie badań w kierunku zakażeń takich jak HIV, HCV, H. pylori, zakażenie parvowirusem i wirusem cytomegalii. Co więcej, warto wykonać badanie TSH oraz oznaczyć przeciwciała przeciwjądrowe, antyfosfolipidowe i przeciwciała przeciwko receptorom TSH.
Czytaj także: Gestoza (zatrucie ciążowe) – objawy, przyczyny i możliwe powikłania
Przyczyny małopłytkowości
Do przyczyn małopłytkowości należy między innymi:
- Zespół rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC) – polega na uogólnionej aktywacji procesów krzepnięcia krwi. Jest to stan wtórny do innych schorzeń, takich jak sepsa, ciężki uraz, przedwczesne oddzielenie łożyska, niektóre choroby nowotworowe.
- Hipersplenizm – stan polegający na zwiększonym wychwycie płytek i ich niszczeniu przez powiększoną śledzionę w przebiegu innych schorzeń.
- Zespół hemolityczno-mocznicowy – stan, którego istotą jest powstawanie zakrzepów w małych naczyniach krwionośnych, czemu towarzyszy upośledzenie czynności nerek i małopłytkowość.
- Niedostateczne wytwarzanie płytek krwi w szpiku kostnym – ma miejsce w sytuacji występowania niedokrwistości aplastycznej, choroby nowotworowej szpiku czy też jego włóknienia.
- Małopłytkowość poheparynowa (HIT) – bywa częstą przyczyną małopłytkowości u pacjentów leczonych heparyną drobnocząsteczkową we wstrzyknięciach podskórnych. Leki te są często stosowane po złamaniach, unieruchomieniu czy problemach zakrzepowych.
Objawy małopłytkowości
Objawy małopłytkowości zwykle pojawiają się w momencie, gdy liczba płytek spadnie poniżej 30 000/µl, jednak często poziom, przy którym dochodzi do wystąpienia objawów, jest indywidualny dla danego pacjenta. Najbardziej typowe objawy małopłytkowości to:
- częste i przedłużające się krwawienia z nosa;
- obfite miesiączki;
- przedłużające się krwawienia z dziąseł po usunięciu zębów.
Małopłytkowość – objawy skórne
Spadek liczby trombocytów może również uwidocznić się na skórze. Przede wszystkim możemy mieć do czynienia z:
- podbiegnięciami krwawymi, czyli tak zwanymi siniakami;
- wybroczynami, czyli bardzo drobnymi, czerwonymi lub fioletowymi plamkami na skórze.
Małopłytkowość u dzieci
Wśród skaz krwotocznych to właśnie małopłytkowość jest najczęściej występującą skazą u dzieci; szczególnie częsta w tej grupie pacjentów jest małopłytkowość immunologiczna. Może ona występować w postaci ostrej (gdy trwa poniżej 6 miesięcy) lub postaci przewlekłej (gdy utrzymuje się ponad 6 miesięcy). Leczeniem małopłytkowości u dzieci zajmuje się typowo hematolog dziecięcy.
Leczenie małopłytkowości
Jakie leki na małopłytkowość stosuje się najczęściej? Sposób leczenia zależy przede wszystkim od przyczyny małopłytkowości, a także od stanu klinicznego pacjenta. Jeżeli poziom płytek jest istotnie niski, a ryzyko krwawienia bardzo duże, wykonuje się przetoczenie koncentratu krwinek płytkowych. W niektórych przypadkach konieczne bywa zastosowanie dożylnego preparatu immunoglobulin czy leków immunosupresyjnych. Najczęstszą metodę leczenia przewlekłego stanowi glikokortykosteroidoterapia. Metodę leczenia dobiera lekarz po zbadaniu pacjenta i wykonaniu odpowiednich badań laboratoryjnych.
Ważna jest świadomość pacjenta co do małopłytkowości indukowanej lekami, w celu uniknięcia zagrażających życiu powikłań.
Autor: Redakcja
Bibliografia:
1. Kowalczyk J.R., Małopłytkowość immunologiczna u dzieci – zasady postępowania, „Pediatria po Dyplomie” 2012, nr 16(3), s. 30–33.
2. Szczeklik A., Gajewski P., Interna Szczeklika – Podręcznik Chorób Wewnętrznych, wydanie 2019/2020, Medycyna Praktyczna, Kraków.
Polecane artykuły:
