Ostra białaczka szpikowa – przyczyny i czynniki ryzyka
Ostra białaczka szpikowa stanowi wśród dorosłych pacjentów aż 80 proc. wszystkich ostrych białaczek (25 proc. wszystkich białaczek u dorosłych). Statystycznie chorują 3,5-4 osoby na 100 tys., częściej mężczyźni. Ryzyko zachorowania na ostrą białaczkę szpikową rośnie wraz z wiekiem i dochodzi do 10 przypadków na 100 tys. dla osób po 65. r.ż. Wśród czynników ryzyka wystąpienia AML wymienia się czynniki genetyczne (wrodzone choroby genetyczne, np. zespół Downa) i środowiskowe:
- promieniowanie jonizujące,
- chemikalia, m.in. benzen i gaz musztardowy,
- palenie wyrobów tytoniowych,
- chemioterapię w leczeniu nowotworów (leki cytostatyczne).
- inne choroby klonalne układu krwiotwórczego (np. zespół mielodysplastyczny, przewlekła białaczka szpikowa czy czerwienica prawdziwa).
Ostra białaczka szpikowa – objawy
Ostra białaczka szpikowa charakteryzuje się gwałtownym rozwojem, dlatego kluczowe jest jej szybkie rozpoznanie i rozpoczęcie terapii.
Początkowe objawy ostrej białaczki przypominają infekcje wirusowe górnych dróg oddechowych, takie jak „niepozorne” zapalenie gardła. Alarmującym sygnałem dla pacjenta są objawy utrzymujące się mimo realizowanej terapii. Należy zgłosić się wówczas do lekarza, który zleci badania krwi. W AML występują bowiem symptomy typowe dla niedokrwistości i małopłytkowości, narastające w ciągu kilku tygodni. W celu potwierdzenia ewentualnej diagnozy konieczne jest badanie szpiku kostnego. Materiał pobierany jest z mostka lub kości biodrowej za pomocą biopsji aspiracyjnej (jeśli nie jest to możliwe, stosuje się także trepanobiopsję).
Ostra białaczka szpikowa – objawy:
- ogólne osłabienie,
- bóle kości i stawów,
- nocne poty,
- gorączka,
- zmiany skórne – bladość / czarne lub niebieskie zasinienia / skaza małopłytkowa (niewielkie wybroczyny na skórze)
- krwawienia z dziąseł, nosa oraz krwiomocz (nieco rzadziej),
- duszności towarzyszące aktywności fizycznej,
- powiększenie śledziony, czasami wątroby,
- powiększenie obwodowych węzłów chłonnych,
- spadek masy ciała
- owrzodzenia i obrzęk w jamie ustnej
- zwiększona podatność na zakażenia pochodzenia bakteryjnego i drożdżakowego
- przyspieszona akcja serca,
- bóle zamostkowe,
- zaburzenia koncentracji, świadomości i widzenia,
- nudności i wymioty,
- bóle głowy.
Leczenie ostrej białaczki szpikowej
Ostra białaczka szpikowa leczona jest za pomocą wieloetapowej, wielolekowej chemioterapii, prowadzonej w ośrodkach hematologicznych. W początkowej fazie leczenie ma na celu remisję AML do poziomu, w którym niemożliwe jest wykrycie choroby z użyciem standardowych metod diagnostycznych. W kolejnym etapie terapia koncentruje się na likwidacji pojedynczych komórek nowotworowych, wykrywanych w badaniach molekularnych lub immunofenotypowych.
W zależności od stanu zdrowia pacjenta możliwy jest przeszczep komórek krwiotwórczych. Dawcą może być członek rodziny lub osoba niespokrewniona. Ze względu na ryzyko powikłań komórki mogą także pochodzić od biorcy. Ten sposób wykazuje jednak mniejszą skuteczność leczenia.
Znaczącym utrudnieniem w terapiach ostrej białaczki szpikowej jest osłabienie organizmu, w tym odporności pacjenta. Kluczowe jest ograniczenie ryzyka zakażeń. Długotrwała izolacja spowodowana leczeniem może również wymagać udzielenia wsparcia psychologa.
Po zakończeniu terapii, przez kolejne 2-3 lata, przeprowadzane są badania kontrolne: morfologia krwi i badanie szpiku kostnego (co 1-3 miesiące). Monitorowany jest też stan wątroby i nerek, a także ośrodkowego układu nerwowego. 3 lata po zakończonej terapii morfologia krwi jest wykonywana rzadziej, co 3-6 miesięcy.
W przypadku ostrej białaczki szpikowej ryzyko nawrotu kształtuje się na poziomie 50-80 proc. i jest najwyższe w 1-2 roku po zakończonej terapii. Rokowania są uzależnione od wieku (lepsze u osób młodszych), ogólnej kondycji zdrowotnej pacjenta oraz występujących czynników ryzyka. Bardzo obiecujące efekty przynosi transplantacja krwiotwórczych komórek macierzystych po remisji choroby. Na trwałe wyleczenie może liczyć 30-80 proc. pacjentów. Z kolei dla przeszczepów allogenicznych szpiku kostnego odnotowuje się skuteczność powyżej 60 proc.
