Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) – objawy, badania, leczenie

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) – co to?

Reumatoidalne zapalenie stawów to przewlekła choroba atakująca struktury aparatu ruchowego – stawy. RZS wiąże się z wystąpieniem stanu zapalnego, który stopniowo prowadzi do coraz poważniejszych uszkodzeń w obrębie struktury i funkcjonowania stawu.

Choroba ma charakter autoimmunologiczny, a jej początkiem jest stan zapalny rozwijający się w błonie maziowej. Tkanka ta wypełnia wewnętrzną warstwę torebki stawowej każdego stawu.

Błona maziowa pełni niezwykle istotną funkcję: odpowiada za produkcję mazi stawowej – substancji, dzięki której możliwe jest sprawne wykonywanie zakresu ruchowego w danym stawie. Maź stawowa zapewnia poślizg strukturom, dzięki czemu mogą one wykonywać ruch bez tzw. tarcia.

Regularne tarcie prowadzi do uszkodzeń tkanki stawowej i może skutkować m.in. jej zwyrodnieniem. Z tego powodu funkcja błony stawowej jest niezwykle ważna. Rozwijający się w jej obrębie stan zapalny powoduje zaburzenie w produkcji mazi, co odpowiada za niektóre objawy towarzyszące RZS.

Zapalenie błony stawowej w przebiegu RZS rozprzestrzenia się na cały aparat stawowy. RZS ma charakter zapalenia symetrycznego.

Może Cię zainteresować: Choroby autoimmunologiczne – rodzaje, przyczyny i objawy

Czy RZS skraca życie?

RZS to poważny stan zapalny, którego obecność wpływa na ogólną kondycję całego organizmu; dlatego też reumatoidalne zapalenie stawów może sprzyjać skróceniu czasu życia. Ryzyko zgonu u osób z RZS jest nieco wyższe niż u osób zdrowych. Szacuje się, że choroba może skracać życie nawet o ok. 10 lat.

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) – przyczyny. Co wywołuje chorobę?

Bezpośrednią przyczyną RZS są czynniki autoimmunologiczne, na skutek których rozpoczyna się proces zapalny w błonie stawowej. Istnieją również pewne czynniki mogące sprzyjać chorobie. Są to:

• Czynniki genetyczne – jeśli w rodzinie zdarzały się przypadki zachorowania na RZS, to istnieje duże prawdopodobieństwo odziedziczenia tej choroby. Jednocześnie nie oznacza to, że np. dziecko, którego rodzic zmagał się z RZS, również będzie przechodzić chorobę. Czynnik genetyczny jest jedynie aspektem, który zwiększa ryzyko zachorowania, ale go nie determinuje.
• Osłabiona odporność i zaburzenia układu immunologicznego – nieprawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego również sprzyja różnym patologicznym stanom w obrębie organizmu. Z tego powodu osoby zmagające się z ogólną niską odpornością są bardziej narażone na zachorowanie.
• Wiek – wraz z wiekiem w obrębie stawów dochodzi do różnych zmian, m.in. zmniejsza się produkcja kolagenu i mazi stawowej. Czynniki te sprzyjają różnym schorzeniom, w tym RZS. Należy jednak pamiętać, że istnieje także osobna jednostka chorobowa, taka jak młodzieńcze reumatoidalne zapalenie stawów występujące u dzieci i młodzieży.
• Palenie tytoniu – dym papierosowy zawiera dużo szkodliwych substancji oddziałujących na kondycję układu kostnego. Zawarte w nim związki wpływają m.in. na osłabienie wytrzymałości kości.

Czynnikiem sprzyjającym chorobie oraz nasilającym jej objawy jest również stres. Doświadczanie przewlekłego napięcia może wpływać m.in. na odczuwanie większych dolegliwości bólowych. Pacjentom z RZS zaleca się w związku z tym dbanie o redukcję stresu.

Polecamy: Sposoby radzenia sobie ze stresem

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) – objawy. Jak rozpoznać objawy początkowe RZS?

Reumatoidalne zapalenie stawów to choroba przewlekła, która może rozwijać się latami. Schorzenie to rzadko kiedy ma nagły i gwałtowny przebieg. Początkowe objawy mogą być zupełnie niepozorne. Najczęściej jest to ogólne osłabienie, zmęczenie i spadek masy ciała.

Z czasem zaczynają występować dolegliwości bólowe oraz chwilowa sztywność stawu. W dalszej kolejności pojawia się jeden z najbardziej charakterystycznych objawów – poranna sztywność stawu, mijająca do 30 minut od momentu obudzenia się.

Inne objawy występujące w przebiegu reumatoidalnego zapalenia stawów to:

• obrzęk wokół stawu i jego nadwrażliwość;
• chwilowe ograniczenie ruchomości stawu, które z czasem może trwać coraz dłużej (a ostatecznie, w zaawansowanej fazie, może dojść do całkowitego unieruchomienia stawu);
• deformacje w obrębie stawów – choć deformacje są bardziej typowe dla zwyrodnieniowej choroby stawów, to mogą one wystąpić także przy RZS, co wynika przede wszystkim z ograniczonej produkcji mazi stawowej;
• podwyższona temperatura ciała;
• układowe zapalenie naczyń.

Reumatoidalne zapalenie stawów może powodować również konsekwencje zdrowotne w postaci:

• zapalenia ścięgien;
• wystąpienia tzw. guzków reumatoidalnych;
• zapalenia kłębuszków nerkowych;
• włóknienia płuc.

Reumatoidalne zapalenie stawów może też prowadzić do uszkodzenia zastawek, zapalenia osierdzia czy nadciśnienia płucnego.

Więcej: Bóle stawów – jakim chorobom towarzyszą? Co stosować na ból stawów?

Reumatoidalne zapalenie stawów u dzieci – czy występuje? Jakie są wczesne objawy?

Choć reumatoidalne zapalenie stawów to schorzenie kojarzone głównie jako przypadłość osób starszych, to może ono występować również u dzieci. Wczesnym objawem stanu zapalnego w stawach u dzieci jest ból, a najczęstszą przyczyną problemów ze stawami – młodzieńcze reumatoidalne zapalenie stawów. Oprócz tego dolegliwości mogą wynikać z przebiegu boreliozy (zapalenie stawów typu Lyme) i innych stanów zapalnych, takich jak np. toczeń rumieniowaty.

Młodzieńcze reumatoidalne zapalenie stawów

Młodzieńcze reumatoidalne zapalenie stawów jest chorobą autoimmunologiczną rozwijającą się zwykle przed 16. rokiem życia. W odróżnieniu od RZS choroba ta niesie szanse na pełne wyzdrowienie, choć nie zawsze jest to możliwe. Bezpośrednim czynnikiem wpływającym na rozwój schorzenia jest wystąpienie stanu zapalnego w błonie stawowej.

Objawy młodzieńczego reumatoidalnego zapalenia stawów przypominają symptomy towarzyszące klasycznemu RZS. To przede wszystkim:

• ból stawów, nasilający się wraz z rozwojem choroby;
• obrzęk stawów;
• trudności w poruszaniu danym stawem (ograniczenie jego ruchomości).

Oprócz tego mogą pojawić się objawy takie jak gorączka, powiększenie węzłów chłonnych czy wysypka.

Reumatoidalne zapalenie stawów – badania. Jak wygląda diagnostyka?

Podstawą w diagnostyce reumatoidalnego zapalenia stawów jest badanie RTG. Umożliwia ono przede wszystkim obrazową ocenę rozległości stanu zapalnego. Niekiedy zaleca się również wykonanie USG oraz rezonansu magnetycznego.

Wsparciem w rozpoznaniu jest także morfologia krwi. Wykonuje się ją z oznaczeniem stężenia CRP – białka wskazującego na stan zapalny w organizmie. Badanie to nie tylko pozwala potwierdzić obecność stanu zapalnego, ale także umożliwia określenie poziomu aktywności choroby. Wykonując morfologię krwi, warto oznaczyć także OB – odczyn opadania krwinek czerwonych.

RZS – leczenie. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów?

Reumatoidalne zapalenie stawów jest schorzeniem nieuleczalnym, a podejmowana terapia służy przede wszystkim złagodzeniu objawów i spowolnieniu przebiegu choroby. Leczenie opiera się na przyjmowaniu odpowiednich farmaceutyków, systematycznej rehabilitacji oraz zmianie pewnych nawyków codziennego funkcjonowania.

Farmakoterapia

Farmakoterapia w RZS polega przede wszystkim na przyjmowaniu leków łagodzących stan zapalny (niesteroidowe leki przeciwzapalne oraz glikokortykosteroidy). Ze względu na towarzyszące dolegliwości bólowe pacjenci przyjmują również leki przeciwbólowe. Elementem farmakoterapii są także leki wpływające na przebieg choroby, które mogą spowalniać jej postępowanie.

Sprawdź: Leczenie reumatoidalnego zapalenia stawów – leki na RZS

Rehabilitacja

Rehabilitacja w RZS łączy w sobie kilka aspektów. Podstawą jest regularna aktywność fizyczna, szczególnie ta ukierunkowana na wzmocnienie mięśni oraz zwiększenie zakresu ich ruchomości. W ramach fizjoterapii warto skorzystać z takich zabiegów, jak:

• masaże wodne;
• laseroterapia;
• elektroterapia.

Istotna jest także kinezyterapia, której plan ustala fizjoterapeuta. Jej celem jest przywrócenie jak największej sprawności w stawach.

Reumatoidalne zapalenie stawów – leczenie biologiczne. Na czym polega?

Leczenie biologiczne RZS to również jeden z elementów farmakoterapii. Opiera się ono na przyjmowaniu tzw. leków biologicznych. Jest to najnowocześniejszy sposób leczenia choroby, do którego kwalifikuje się niewielka część pacjentów.

Działanie leków biologicznych polega na częściowym hamowaniu komórek odpowiedzialnych za stan zapalny, co bezpośrednio wpływa na przebieg choroby – może zahamować dalszy proces zapalny. Leki biologiczne nie leczą schorzenia, ale pozwalają znacznie ograniczyć objawy, które mu towarzyszą. Leki te podaje się pacjentom dożylnie lub podskórnie.

Autor: Redakcja