Czym jest choroba zwyrodnieniowa stawów?
Choroba zwyrodnieniowa stawów rozwija się w wyniku zaburzeń ilości i jakości chrząstki stawowej, która odpowiada za amortyzację ruchów stawu oraz umożliwia przesuwanie się powierzchni stawowych. Z czasem, na skutek jej braku, uszkodzeniu ulegają inne struktury – kość pod chrząstką stawową, torebka stawowa, otaczające staw więzadła, ścięgna i mięśnie. Utrata ilości chrząstki stawowej wpływa na przebudowę warstwy podchrzęstnej kości; często pojawia się także stan zapalny w torebce stawowej i okolicznych tkankach.Rodzaje choroby zwyrodnieniowej stawów
- Pierwotna – przyczyna nie jest znana, częstość występowania zwiększa się z wiekiem.
- Wtórna – wywołana np. urazem, zaburzeniami budowy lub innymi chorobami.
Choroba zwyrodnieniowa stawów – ICD-10
Choroba zwyrodnieniowa stawów znajduje się w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-10 w rozdziale XIII – Choroby układu mięśniowo-szkieletowego i tkanki łącznej, pod kodem M15-m19:M15-m19 Choroby zwyrodnieniowe stawów:
- M15 Zwyrodnienie wielostawowe.
- M16 Koksartroza [choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego].
- M17 Gonartroza [choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego].
- M18 Choroba zwyrodnieniowa pierwszego stawu nadgarstkowo-śródręcznego.
- M19 Inne zwyrodnienia stawów.
Objawy choroby zwyrodnieniowej stawów
Najczęstszym objawem choroby zwyrodnieniowej stawów jest ich ból. Dolegliwość pojawia się zwłaszcza w momencie rozpoczynania ruchu. Do pozostałych objawów zalicza się:- ograniczenie ruchomości,
- sztywność poranna lub po dłuższym odpoczynku,
- trzeszczenie w stawach przy aktywności,
- niestabilność stawu,
- pogrubienie obrysu kostnego stawu,
- wysięk w stawie.
Zmiany zwyrodnieniowe w stawach mogą także nie dawać żadnych objawów. Wówczas można je wykryć jedynie dzięki wykonaniu badania RTG.
Przyczyny rozwoju choroby zwyrodnieniowej stawów
Wpływ na rozwój choroby mają przede wszystkim: wiek, otyłość (zwiększa ona ryzyko rozwoju choroby zwyrodnieniowej stawów kolanowych), czynniki genetyczne, a także:- osłabienie mięśni stabilizujących staw (brak aktywności ruchowej),
- ryzyko zawodowe,
- uprawianie sportu – zwłaszcza dyscyplin, które narażają stawy na nadmierne przeciążenia (np. podnoszenie ciężarów, piłka nożna),
- zaburzenia w budowie stawów (np. szpotawość kolan, dysplazja biodra).
Jakie badania wykonać przy chorobie zwyrodnieniowej stawów?
Lekarz ortopeda w pierwszej kolejności kieruje pacjenta na wykonanie badania RTG stawów. Przydatne w postawieniu diagnozy mogą być także: USG stawów, tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny. W przypadku występowania w stawie płynu lekarz może zalecić punkcję stawu i badanie płynu stawowego. W przypadku podejrzenia chorób reumatologicznych mogą zostać wykonane badania laboratoryjne z krwi.Leczenie choroby zwyrodnieniowej stawów
Nie ma możliwości całkowitego wyleczenia choroby zwyrodnieniowej stawów. Schorzenie ma charakter postępujący, nieleczone może doprowadzić do niesprawności. Można jedynie spowolnić tempo zmian zwyrodnieniowych i złagodzić dolegliwości.Leczenie niefarmakologiczne
Leczenie niefarmakologiczne opiera się przede wszystkim na fizjoterapii oraz zadbaniu o chore stawy. W tym celu pacjent powinien przede wszystkim zredukować masę ciała, jeśli ma nadwagę lub otyłość. Ważne są także odpowiednio dobrane ćwiczenia fizyczne, najlepiej zaproponowane przez rehabilitanta, które wzmacniają mięśnie otaczające staw. Jeśli lekarz zaleci, aby pacjent odciążał staw, to należy kupić przeznaczony do tego sprzęt, np. kule, chodziki lub specjalne ortezy czy wkładki do butów.Wśród zabiegów najczęściej wykorzystywana jest krioterapia, która redukuje ból i stan zapalny, jednak nie wolno jej stosować przy współwystępującym zespole Raynauda. Schładzać chore stawy można także samemu w domu za pomocą sprayów chłodzących lub okładów z lodu.
Dużą ulgę przynoszą pacjentom miejscowe, ciepłe okłady, np. z użyciem termoforu, które zmniejszają ból i rozluźniają napięte mięśnie.
Leczenie farmakologiczne
Przy nasileniu dolegliwości bólowych stosowane są leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, najczęściej paracetamol albo ibuprofen, oraz opioidy. Leki przeciwzapalne mogą być stosowane doustnie, domięśniowo albo miejscowo na skórę. W przypadku silnych dolegliwości niezbędne może być wykonanie punkcji stawu i podanie leku (kwasu hialuronowego lub glikokortykosteroidów) bezpośrednio do wnętrza stawu.Opioidy to leki wypisywane na receptę i powinny być przyjmowane tylko po konsultacji z lekarzem. Wykazują silne działanie uzależniające.
Do innego rodzaju leków, które może zalecić lekarz, należy siarczan glukozaminy i siarczan chondroityny. Nie udowodniono ich wpływu na zahamowanie postępu choroby zwyrodnieniowej, ale mogą one złagodzić ból i poprawić funkcjonowanie stawu.
Leczenie chirurgiczne
Ten typ leczenia jest rozważany tylko u pacjentów z bardzo zaawansowaną chorobą zwyrodnieniową stawów. W przypadku schorzenia dotyczącego stawów kolanowych lub biodrowych chory staw najczęściej zastępuje się protezą. Po zabiegu niezbędna jest rehabilitacja.Dużo rzadziej w leczeniu chirurgicznym choroby zwyrodnieniowej stawów stosuje się usunięcie części stawu lub kości albo całkowite usztywnienie stawu (eliminuje ból, ale uniemożliwia poruszanie).
W mniej zaawansowanej chorobie zwyrodnieniowej wykonuje się zabiegi artroskopowe usuwające wolne fragmenty chrząstki, wyrośle kostne, naprawiające uszkodzone więzadła – czy płukanie stawu.
Czy można uniknąć zachorowania na chorobę zwyrodnieniową stawów?
Nie można uniknąć choroby, ale można znacznie opóźnić proces chorobowy. W tym celu należy dbać o prawidłową wagę i odpowiednią aktywność fizyczną, a także postępować zgodnie z zaleceniami lekarza i rehabilitanta. Sporty, które nie powodują dużych obciążeń stawów, to np. pływanie lub jazda na rowerze.Przeczytaj też: Bóle stawów – jakim chorobom towarzyszą? Dlaczego bolą stawy, co stosować na ból stawów?
Autor: Joanna Mazurek
Polecane artykuły:
