Kciuk – charakterystyka
Kciuk różni się od pozostałych palców. Jest nie tylko jedynym palcem przeciwstawnym, ale również jedynym zbudowanym tylko z dwóch paliczków. Ponieważ to właśnie kciuk odpowiada za funkcje chwytne u człowieka, ból kciuka spowodowany urazem lub chorobą może w znacznym stopniu ograniczyć sprawność i możliwości manualne.Ból kciuka – przyczyny
Wśród najczęstszych przyczyn wywołujących ból kciuka można wyróżnić:- uraz palca – może powstać w różnorakich okolicznościach, jednak stosunkowo często do kontuzji dochodzi podczas uprawiania sportów kontaktowych, a więc gry w koszykówkę, siatkówkę itd. Wybicie, zwichnięcie lub złamanie palca wywołuje silny ból kciuka po uderzeniu oraz ból kciuka przy zginaniu (próbie zgięcia lub wyprostowania), opuchliznę, a często również zmianę koloru palca;
- zwyrodnienia – częsta przyczyna występowania bólu kciuka w stawie. Uszkodzenia chrząstki stawowej wywołują ból kciuka przy poruszaniu. Może towarzyszyć mu opuchlizna i odgłosy trzaskania przy wykonywaniu ruchu;
- reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) – choroba autoimmunologiczna powodująca wytwarzanie przeciwciał skierowanych przeciw własnym tkankom, w tym wypadku tkance łącznej. Bólowi stawów kciuka towarzyszą zazwyczaj opuchlizna i ograniczenie ruchomości. Z czasem może dochodzić do deformacji palców i powstania guzków reumatoidalnych;
- choroba de Quervaina – zaciskające zapalenie pochewek ścięgien odwodziciela długiego i prostownika krótkiego kciuka. Choroba wywołuje ból nadgarstka i kciuka (ból nadgarstka od strony kciuka). Charakterystycznym objawem jest ból kciuka przy chwytaniu, podnoszeniu przedmiotów lub poruszaniu palcem. Dolegliwości mogą pojawić się u osób długo i często korzystających z telefonu komórkowego (ból kciuka od telefonu), które wymusza charakterystyczny układ palców. U osób praworęcznych wywołuje to głównie ból kciuka prawej ręki (często również nadgarstka), a u leworęcznych – ból kciuka i nadgarstka lewej ręki;
- zespół cieśni nadgarstka – schorzenie wywołane jest uciskiem na nerw pośrodkowy w kanale nadgarstka. Dolegliwość dotyczy głównie osób wykonujących precyzyjne czynności manualne o charakterze powtarzalnym (np. stomatolog, szwaczka). Bólowi kciuka i dłoni często towarzyszą drętwienie palców oraz osłabienie siły mięśni;
- inne – ból kości kciuka może być spowodowany kontuzjami z przeszłości; ból mięśni kciuka może wynikać z przeciążeń (np. przez długotrwałe wykonywanie określonej czynności manualnej) i stanów zapalnych; bóle pooperacyjne (ból kciuka po operacji cieśni nadgarstka); ból kciuka od kręgosłupa (zazwyczaj ból kciuka promieniujący do ramienia spowodowany jest dyskopatią).
Diagnostyka bólu kciuka
Brak działania w przypadku niektórych dolegliwości może doprowadzić do trwałych zmian i ograniczenia sprawności dłoni. Dlatego przy występowaniu określonych objawów o charakterze przewlekłym lub ostrym należy zasięgnąć porady lekarskiej. Wśród symptomów (niezwiązanych z urazem) stanowiących wskazanie do wizyty lekarskiej można wyróżnić:- ból dłoni przy kciuku;
- ból między kciukiem a palcem wskazującym;
- bolący staw kciuka;
- ból kciuka przy dotyku;
- ból kciuka promieniujący do łokcia;
- ból kciuka i drętwienie;
- ból kciuka przy odwodzeniu.
W rozpoznawaniu przyczyn bólu kciuka zaleca się zwykle wykonanie badań obrazowych. Szczególne znaczenie ma badanie radiologiczne (RTG), które sprawdza się zwłaszcza przy diagnozowaniu zmian zwyrodnieniowych i reumatoidalnym zapaleniu stawów, oraz badanie ultrasonograficzne (usg.), które pozwala uwidocznić obrzęki i stany zapalne mogące powodować ból w okolicy kciuka.
Polecamy: Ból dłoni – przyczyny, diagnostyka i sposoby leczenia
Bolący kciuk – leczenie
Postawienie diagnozy i poznanie powodów wystąpienia objawów pozwala lekarzowi podjąć decyzje dotyczące dalszego postępowania.Niezależnie od bezpośrednich przyczyn przy bólu kciuka (i przedramienia) zaleca się odciążenie kończyny górnej. Regeneracja nie jest możliwa przy przeciążeniach, większym wysiłku. Ze względu na wielkość mięśni, ścięgien i więzadeł oraz z uwagi na położenie (przeciwstawność) kciuka, trudno wykonywać jakiekolwiek czynności dłonią, nie angażując tego palca. Dlatego, aby zminimalizować ryzyko, zaleca się tymczasową rezygnację z czynności naruszających tę skomplikowaną strukturę. W niektórych przypadkach bezwzględnie wskazane jest utrzymanie właściwego ułożenia dłoni (w równej linii z przedramieniem) i niewykonywanie żadnych ruchów w obrębie nadgarstka (szczególnie dotyczy to odgięć do boku).
Czasami pacjentom zakładane są specjalne szyny lub łuski odciążające, które stabilizują nadgarstek i nieco zmniejszają bóle kciuka w stawie.
Leczenie farmakologiczne bólu kciuka uzależnione jest od przyczyn dolegliwości. Początkowo w większości przypadków stosuje się leki przeciwzapalne i przeciwbólowe, niekiedy również glikokortykosteroidy (możliwe jest zastosowanie leków w formie iniekcji). W przypadku niektórych dolegliwości (np. zespół cieśni nadgarstka, poważne zmiany zwyrodnieniowe) konieczne jest przeprowadzenie zabiegu chirurgicznego.
U pacjentów po operacji i tych, u których operacja nie jest konieczna, skuteczną metodą przywracania sprawności i ograniczania dolegliwości bólowych jest fizjoterapia. Ćwiczenia na ból kciuka wspomagane są często krioterapią, jonoforezą i ultradźwiękami.
Ból kciuka – domowe sposoby
W warunkach domowych, szczególnie jeśli przyczyną dolegliwości jest uraz, przeciążenie albo stan zapalny, bolący kciuk i nadgarstek można schłodzić. Zastosowanie zimnych okładów pozwala poczuć ulgę. Dodatkowo można wspomóc się lekami przeciwbólowymi lub przeciwzapalnymi (np. maść na ból kciuka).Konieczna jest rezygnacja z zajęć, które obciążają bolący kciuk. Jeśli główną dolegliwością jest ból mięśnia przy kciuku (mięśnie u podstawy kciuka tworzą tzw. kłąb), pacjent może spróbować wykonać sobie masaż. Jednak jeśli ból kłębu kciuka ma charakter ostry, lepiej zrezygnować z samodzielnego masażu i zostawić to specjaliście.
Autor: Redakcja
