Na czym polega zespół cieśni nadgarstka?
Zespół cieśni nadgarstka (CTS – ang. carpal tunnel syndrome, w Polsce ZCN) to stan chorobowy zaliczany do neuropatii uciskowych. Jaki jest mechanizm jego rozwoju? Na skutek działania różnych czynników mechanicznych w kanale nadgarstka dochodzi do wzrostu ciśnienia. Prowadzi to do ucisku i niedokrwienia przebiegającego w tym kanale nerwu pośrodkowego. W konsekwencji pojawiają się uciążliwe objawy, które omawiamy w dalszej części artykułu.Ocenia się, że zespół cieśni nadgarstka częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn. Do czynników zwiększających ryzyko jego wystąpienia należy okres okołomenopauzalny, ciąża i otyłość. Szczyt zachorowań przypada na okres po 50. roku życia.
Przyczyny zespołu cieśni nadgarstka
Chociaż zespół cieśni nadgarstka może nie mieć uchwytnej przyczyny (mówimy wtedy o nim, że jest idiopatyczny), to często towarzyszy różnym schorzeniom. Można wśród nich wymienić:- choroby reumatyczne – np. reumatoidalne zapalenie stawów, choroba zwyrodnieniowa stawów, dna moczanowa;
- choroby gruczołów dokrewnych – cukrzyca, niedoczynność tarczycy, akromegalia;
- choroby zakaźne – np. gruźlica.
- amyloidoza,
- złamania kości,
- zapalenie kości i szpiku,
- nieprawidłowości rozwojowe mięśni,
- znajdujące się w kanale gangliony, krwiaki, tłuszczaki lub kostniaki.
Zespół cieśni nadgarstka jako choroba zawodowa
Niektóre osoby są szczególnie narażone na wystąpienie zespołu cieśni nadgarstka ze względu na charakter wykonywanej pracy. Warto wiedzieć, że chorobie sprzyjają powtarzające się, monotonne ruchy dłoni. Z tego względu problemy z nadgarstkami często mają osoby, które przez wiele godzin dziennie wykonują drobne prace ręczne, piszą na klawiaturze czy grają na instrumentach klawiszowych.Zespół cieśni nadgarstka znajduje się w wykazie chorób zawodowych. Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku, kiedy rozpoznano u nas tę chorobę, otrzymamy odszkodowanie, rentę lub inne świadczenie. O CTS jako chorobie zawodowej można bowiem mówić tylko wtedy, gdy stwierdzono związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rozwojem schorzenia a sposobem wykonywania pracy. Zależność ustala się na podstawie orzeczenia wydanego przez uprawnionego lekarza.
Zespół cieśni nadgarstka w ciąży
Zespół cieśni nadgarstka może też wystąpić u kobiet w ciąży, najczęściej w III trymestrze. Zwykle ma wtedy związek z zatrzymywaniem wody w organizmie, które prowadzi do obrzęku struktur w kanale nadgarstka, a w konsekwencji – do ucisku nerwu pośrodkowego. W takiej sytuacji kobieta może odczuwać drętwienie palców i bóle dłoni, a także zauważyć zmniejszenie sprawności rąk. Dolegliwości często dotyczą obu rąk jednocześnie.Ciężarnym z zespołem cieśni nadgarstka zaleca się fizjoterapię, zakładanie ortezy (usztywniacza nadgarstka) oraz stosowanie diety o obniżonej zawartości soli (aby ograniczyć retencję wody). W przypadku nasilonych objawów sporadycznie wykorzystuje się blokadę ze środka sterydowego. Leczenie operacyjne nie jest wskazane.
Objawy zespołu cieśni nadgarstka powinny ustąpić samoistnie po porodzie. Aktualny stan wiedzy nie pozwala jednak dokładnie określić, kiedy można oczekiwać poprawy. U niektórych kobiet do ustąpienia dolegliwości dochodzi po dłuższym czasie od zakończenia ciąży (po roku, a nawet kilku latach – zazwyczaj dolegliwości są jednak mniej nasilone niż w okresie ciąży).
Objawy zespołu cieśni nadgarstka
Głównym objawem zespołu cieśni nadgarstka są parestezje – czyli nieprawidłowe wrażenia czuciowe, takie jak mrowienie i drętwienie rąk – w okolicy kłębu oraz palców: kciuka, palca wskazującego, palca środkowego oraz połowy palca serdecznego. Symptom ten występuje u wszystkich chorych, a u 75% pacjentów nasila się w nocy, przez co może zakłócać sen. U ok. połowy pacjentów stwierdza się nasilenie parestezji przy zgięciu nadgarstka. Ulgę może za to przynosić ruch strzepnięcia ręką.Oprócz tego w zespole cieśni nadgarstka mogą pojawić się następujące objawy:
- ból nadgarstka i dłoni,
- ból promieniujący do przedramienia,
- zaburzenia czucia,
- osłabienie i zanik mięśni kłębu.
W zależności od tempa narastania objawów i przyczyny problemu wyróżnia się postać ostrą i przewlekłą CTS. Przemijające symptomy zespołu cieśni nadgarstka mogą pojawić się po jednorazowym wzmożonym obciążeniu ręki – w takiej sytuacji nie ma potrzeby konsultacji lekarskiej.
Zespół cieśni nadgarstka – badania
Do jakiego lekarza udać się z objawami zespołu cieśni nadgarstka? Na początek można zgłosić się do lekarza rodzinnego. Postawi on wstępne rozpoznanie i skieruje do odpowiedniego specjalisty, najprawdopodobniej neurologa lub ortopedy.W diagnostyce zespołu cieśni nadgarstka duże znaczenie ma wywiad z pacjentem i badanie fizykalne. Lekarz może przeprowadzić testy z opukiwaniem nerwu i zginaniem nadgarstka (m.in. test Phalena, test Tinela, test Durkana).
Pomocne w rozpoznaniu CTS są też:
- badania przewodzenia nerwowego,
- badania elektromiograficzne,
- USG,
- rezonans magnetyczny.
Leczenie zespołu cieśni nadgarstka
Metoda leczenia jest dobierana w zależności od nasilenia objawów oraz stopnia zaawansowania choroby.Leczenie zachowawcze
Jeśli objawy nie są nasilone, zaleca się leczenie zachowawcze, które ma na celu łagodzenie dolegliwości. Polega ono na:- stosowaniu ortez na nadgarstek,
- miejscowym wstrzykiwaniu glikokortykosteroidów,
- fizjoterapii (zabiegi fizykalne, masaż funkcjonalny, neuromobilizacje nerwu pośrodkowego, ćwiczenia stabilizacyjne, kinesiotaping)
Leczenie operacyjne
Jeśli leczenie zachowawcze nie przynosi poprawy, przeprowadza się operację. Jest to jedyna metoda pozwalająca na całkowite wyleczenie zespołu cieśni nadgarstka. Zabieg wykonuje się w znieczuleniu miejscowym lub regionalnym w trybie chirurgii jednego dnia.Po operacji rękę trzeba oszczędzać – przez 3–4 tygodnie nie wolno wykonywać czynności obciążających nadgarstki. Aby przywrócić pełną sprawność ręki, konieczna jest rehabilitacja. Należy ją rozpocząć jak najszybciej, najlepiej tuż po zagojeniu się rany.
Profilaktyka zespołu cieśni nadgarstka (ergonomia pracy, ćwiczenia)
Jak zapobiegać zespołowi cieśni nadgarstka? Przede wszystkim należy pamiętać o zasadach ergonomii pracy i w miarę możliwości unikać wykonywania monotonnych ruchów ręką. Osoby pracujące przy komputerze mogą używać specjalnych podkładek oraz klawiatur zapewniających właściwą pozycję dłoni w trakcie pracy. Bardzo ważne jest także robienie sobie przerw, podczas których zadbamy o rozluźnienie i odpoczynek rąk. Oprócz tego można wykonywać profilaktyczne ćwiczenia na cieśń nadgarstka – rozciągające i wzmacniające mięśnie.Bibliografia:
1. Bręborowicz M. i in., Objawy zespołu kanału nadgarstka w ciąży i połogu, „Ginekologia Polska” 2013, nr 84, s. 841–845.
2. Gajewski P. (red.), Interna Szczeklika, Medycyna praktyczna, Kraków 2020.
3. Makowiec-dąbrowska T. i in., Sposób wykonywania pracy jako czynnik ryzyka zespołu cieśni nadgarstka, „Medycyna Pracy” 2007, nr 58(4), s. 361–372.
4. Sztuce S., Diagnostyka zespołu cieśni kanału nadgarstka, „Praktyczna fizjoterapia i rehabilitacja” 2014, nr 48.
