Zapalenie opon mózgowych – objawy i leczenie. Czy zapalenie opon mózgowych jest zaraźliwe? 

Zapalenie opon mózgowych – co to za choroba? 

Zapalenie opon mózgowych to skrótowa, potoczna nazwa określająca zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Jest to choroba wywołana przez bakterie lub wirusy, choć źródłem zakażenia mogą być także inne patogeny (grzyby, pasożyty).  

Infekcja rozwija się w tkankach otaczających mózg i rdzeń kręgowy – czyli w oponach mózgowych. Struktury te obejmują:  

• oponę twardą,  
• oponę miękką, 
• oponę pajęczą.  

Zobacz: Objawy oponowe – czym są? Przyczyny, rodzaje, leczenie

Możliwe jest też nieinfekcyjne tło schorzenia – zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych może pojawić się w wyniku toczących się procesów nowotworowych: 

• guzy mózgu,  
• białaczka, 
• nowotwory tkanki limfatycznej.  

Czytaj także: Obrzęk limfatyczny – skąd się bierze i na co wskazuje?

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – przyczyny 

Przyczyną zapalenia opon mózgowych w większości przypadków jest kontakt z patogenem wywołującym zakażenie. Mogą być to:

• bakterie,
• wirusy,
• grzyby,
• pasożyty.  

Poza infekcjami istnieją także inne czynniki, które mogą powodować zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Są to np.: 

• niektóre leki, 
• nowotwory (białaczka, przerzuty nowotworowe do mózgu, guzy mózgu, chłoniak), 
• sarkoidoza  (schorzenie układu odpornościowego), 
• zatrucie substancjami chemicznymi, 
• zatrucie metalami ciężkimi np. ołowiem. 

Wirusowe zapalenie opon mózgowych 

Najczęściej zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych wywołane jest przez wirusy, które wnikają do organizmu drogą kropelkową. Niektóre z nich początkowo mogą powodować inne choroby (np. świnkę, odrę, opryszczkę), a zapalenie opon mózgowych może pojawić się jako powikłanie tych infekcji. 

Zwykle zapalenie opon mózgowych rozwija się w sytuacji, gdy układ odpornościowy jest osłabiony – wirus przedostaje się do płynu mózgowo-rdzeniowego przez krew i atakuje tkanki mózgu.  

Wirusy, które mogą powodować zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, to: 

• enterowirusy (wirus Coxackie, echowirusy), 
• arbowirusy (przenoszone m.in. przez kleszcze), 
• wirus polio, 
• wirus Epsteina-Barr, 
• wirusy grypy A i B, 
• wirus ospy wietrznej i półpaśca (VZV), 
• wirusy opryszczki (HSV), 
• wirus kleszczowego zapalenia mózgu (TBEV – Tick-borne Encephalitis Virus). 

Zobacz: ​Szczepionka przeciw kleszczom – na kleszczowe zapalenie mózgu

Bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych 

W przypadku bakteryjnego zapalenia opon mózgowych bakterie najpierw kolonizują górne drogi oddechowe (jamę nosową i gardło), a dopiero później przedostają się do krwiobiegu i stamtąd do opon mózgowych.  

Zwykle przebieg choroby o podłożu bakteryjnym jest ostry, a możliwe skutki poważne. Oprócz przetrwałych objawów ze strony układu nerwowego (np. zaburzenia poznawcze, niedowłady), zapalenie opon mózgowych charakteryzuje się wysoką śmiertelnością. Dlatego kluczowa jest szybka diagnoza i wczesne wdrożenie odpowiedniego leczenia.  

Najczęściej za zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych odpowiedzialne są bakterie: 

• Dwoinka zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych  (Neisseria meningitidis) – u niektórych pacjentów infekcja powoduje sepsę, u innych rozwija się zapalenie opon mózgowych. Czasem oba schorzenia występują u pacjenta jednocześnie; 
• Haemophilus influenzae typ B (Hib) – zapalenie opon mózgowych to najczęściej występująca choroba wywołana przez Hib; 
• Pneumokoki (Streptococcus pneumoniae) – zakażenie pneumokokami często następuje po przebyciu infekcji wirusowej (zwykle jest to grypa). 

Czytaj także: Szczepionka przeciw Hib – co to jest, przed czym chroni i jakie może mieć skutki uboczne?

Grzybiczne zapalenie opon mózgowych 

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych może być wywołane przez grzyby, najczęściej należące do gatunków Cryptococcus neoformans, Coccidioides immitis lub Histoplasma capsulatum. Jest to jednak rzadsza postać choroby – częściej można spotkać się z zapaleniem opon mózgowych wywołanym przez wirusy lub bakterie. 

Pasożytnicze zapalenie opon mózgowych 

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych może być wynikiem kontaktu z pasożytami znajdującymi się np. w glebie, kale lub sierści zwierząt domowych – źródłem zakażenia mogą być: Acanthamoeba lub Toxoplasma gondii. 

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – objawy 

W pierwszym etapie zapalenia opon mózgowych pojawiają się objawy typowe dla infekcji górnych dróg oddechowych. Chorzy skarżą się na:  

• bóle głowy,  
• wysoką gorączkę,  
• przeczulicę skóry,  
• dreszcze,  
• nudności i wymioty.  

W kolejnych dniach (na ogół w 2-3 dobie) u pacjenta obserwuje się objawy oponowe: 

• objaw Brudzińskiego, 
• objaw Kerniga, 
• objaw Flataua, 
• sztywność karku. 

Poza objawami oponowymi występują inne symptomy wskazujące na zakażenie układu nerwowego: 

• nadwrażliwość na światło, 
• trudności z artykulacją, 
• senność, 
• napady drgawkowe, 
• zaburzenia pamięci, 
• niedowłady, porażenie mięśni lub nerwów czaszkowych. 

Dodatkowo, w przypadku bakteryjnego zapalenia opon mózgowych może pojawić się opryszczka wargi bądź skrzydełek nosa.

Jeśli przyczyną choroby są meningokoki, może dojść do rozwoju sepsy. Czasem niestety jej przebieg jest gwałtowny i może prowadzić do poważnych komplikacji zdrowotnych, takich jak wstrząs septyczny, wylew krwi do nadnerczy, a nawet śmierci. 

Zapalenie opon mózgowych – diagnostyka 

Do przeprowadzenia pełnej diagnostyki zapalenia opon mózgowych wymagana jest hospitalizacja pacjenta. W trakcie pobytu na oddziale pacjentowi wykonuje się nakłucie lędźwiowe w celu pobrania płynu mózgowo-rdzeniowego. Badanie to nie może być przeprowadzone w trybie ambulatoryjnym ze względu na konieczność utrzymania sterylnych warunków podczas nakłucia, a także obecność niezbędnego zaplecza medycznego potrzebnego do udzielenia pomocy w przypadku ewentualnych powikłań. 

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – leczenie 

Jak wygląda leczenie zapalenia opon mózgowych? Metody dobierane są w zależności od czynnika wywołującego schorzenie: 

1. Wirusowe zapalenie opon mózgowych – podczas hospitalizacji pacjent otrzymuje leki przeciwwirusowe – acyklowir (jeśli źródłem zakażenia jest HSV lub VSV).
   • Dodatkowo stosuje się leczenie objawowe – choremu podawane są leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe. 
2. Bakteryjne zapalenie opon mózgowych – w ramach leczenia przyczynowego, czyli dążącego do zwalczenia infekcji, wdrażana jest dożylna antybiotykoterapia. Zwykle wybierany jest antybiotyk działający na najczęściej występujące patogeny.
   • Stosowane są leki, takie jak: wankomycyna meropenem i cefalosporyny III generacji.
   • Oprócz tego pacjent leczony jest objawowo – otrzymuje leki przeciwgorączkowe, przeciwbólowe i przeciwdrgawkowe. 
3. Grzybicze zapalenie opon mózgowych – opiera się na podawaniu leków przeciwgrzybiczych. 
4. Pasożytnicze zakażenia opon mózgowo-rdzeniowych – leki dobierane są w zależności od patogenu.
   • Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych wywołane przez Acanthamoeba leczy się za pomocą preparatu o nazwie amfoterycyna B.
   • Z kolei w przypadku zakażenia Toxoplasma gondii podawane są leki: pirymetamina w połączeniu z sulfadiazyną lub spiramycyną. 

Czy zapalenie opon mózgowych jest zaraźliwe? 

Zapalenie opon mózgowych to poważna choroba, która budzi wiele obaw. Często pojawia się pytanie, czy zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych jest zaraźliwe.  

Tak, w przypadku infekcyjnego zapalenia opon mózgowych możliwe jest zakażenie przez kontakt z patogenem. Przykładowo, infekcja wirusowa może rozprzestrzeniać się z człowieka na człowieka drogą kropelkową.

W przypadku bakteryjnego zapalenia opon mózgowych, źródłem zakażenia są najczęściej bakterie, takie jak meningokoki (Neisseria meningitidis) lub pneumokoki (Streptococcus pneumoniae). Początkowo bakterie kolonizują górne drogi oddechowe (jamę nosową i gardło), a następnie mogą przedostać się do krwiobiegu i stamtąd dotrzeć do płynu mózgowo-rdzeniowego. Do zakażenia może dojść w wyniku kontaktu z wydzielinami osoby chorej, która jest nosicielem bakterii. 

To również może Cię zainteresować:

Japońskie zapalenie mózgu – objawy i szczepionka