Czym są objawy oponowe?
Objawy oponowe to ogół objawów neurologicznych pojawiających się w wyniku podrażnienia opon mózgowo-rdzeniowych. Kojarzone są najczęściej z tego rodzaju zapaleniem, jednak mogą pojawiać się również w wyniku innych chorób lub dolegliwości (objawy oponowe u dzieci mogą pojawić się np. w przebiegu świnki czy wysokiej gorączki).Takie objawy zwykle współistnieją z silnym bólem głowy, mdłościami i wymiotami, nadwrażliwością na światło (światłowstrętem) oraz wysoką gorączką. Przy występowaniu objawów oponowych wraz z wymienionymi objawami dodatkowymi mówi się o zespole oponowym.
Przyczyny objawów oponowych
Opony mózgowo-rdzeniowe to trzy łącznotkankowe warstwy (opona twarda, opona środkowa – pajęcza, opona miękka) ochraniające mózg i rdzeń kręgowy przed uszkodzeniami.Przy stanach zapalnych wywołanych przez wirusy, bakterie, grzyby lub pasożyty i wpływających na stan opon mózgowo-rdzeniowych dochodzi do podrażnienia korzeni nerwowych, czego konsekwencją są charakterystyczne przykurcze mięśniowe – objawy oponowe.
Najczęstszymi dolegliwościami doprowadzającymi do wystąpienia objawów oponowych są:
- zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych;
- krwotok podpajęczynówkowy;
- zapalenie mózgu;
- guz wewnątrzczaszkowy;
- ciężkie urazy w obrębie głowy.
Objawy oponowe – rodzaje
Do charakterystycznych odruchów nazywanych objawami oponowymi zalicza się:- sztywność karku – pacjent w pozycji leżącej nie może przygiąć brody do klatki piersiowej;
- objawy Brudzińskiego:
- karkowy – zgięcie karku wywołuje spontaniczne zgięcie kończyn dolnych;
- łonowy – nacisk na spojenie łonowe wywołuje zgięcie kończyn dolnych;
- policzkowy – nacisk na policzki wywołuje spontaniczne zgięcie kończyn górnych;
- objawy Kerniga:
- górny – pochylenie tułowia w pozycji siedzącej wywołuje zgięcie kończyn dolnych;
- dolny – próba wyprostowania zgiętej w kolanie, uniesionej kończyny dolnej wywołuje opór i silny ból;
- objawy Flataua:
- karkowo-mydriatyczny (górny) – próba przygięcia brody do mostka wywołuje rozszerzenie źrenic;
- erekcyjny (dolny) – pochylenie tułowia do przodu wywołuje erekcję prącia;
- objaw Amossa – próba posadzenia leżącego pacjenta wywołuje odruch podparcia się na wyprostowanych, rozstawionych szeroko z tyłu kończynach górnych;
- objaw Hermana (karkowo-paluchowy) – przygięcie brody pacjenta do mostka wywołuje zgięcie palucha stopy;
- objaw Weila-edelmana – w dolnym objawie Kerniga następuje spontaniczne zgięcie palucha stopy.
Objawy oponowe – diagnostyka i leczenie
Trudności z określeniem przyczyn podejrzanych objawów neurologicznych, np. silnego bólu głowy, nadwrażliwości na światło czy wysokiej gorączki (szczególnie jeśli towarzyszą jej nudności), są wskazaniem do sprawdzenia u pacjenta odruchów mogących świadczyć o tzw. objawach oponowych.Należy jednak zaznaczyć, że ocena występowania objawów oponowych u niemowląt (a nawet dzieci poniżej 2. roku życia) i seniorów ma niewielkie znaczenie diagnostyczne – wynika to z niskiej czułości objawów w tych grupach wiekowych. Często nawet przy ciężkim zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych u małych dzieci i osób w podeszłym wieku stwierdza się tzw. objawy oponowe ujemne.
Diagnostyka
Badanie objawów oponowych przeprowadzane przez lekarza wymaga jego współpracy z pacjentem, dlatego ich znaczenie i możliwości oceny u osób nieprzytomnych są ograniczone. U pacjentów przytomnych rozpoznanie odruchów typowych dla objawów oponowych (objawy oponowe dodatnie) jest wskazaniem do przeprowadzenia dalszej diagnostyki umożliwiającej rozpoznanie przyczyny podrażnienia opon mózgowo-rdzeniowych. Diagnostyka musi odbyć się w trybie pilnym, zaś pacjent, ze względu na zagrożenie i stan, w jakim się znajduje, powinien przebywać w szpitalu.Podstawą diagnostyki jest badanie neurologiczne, badanie obrazowe głowy (rezonans magnetyczny lub tomografia komputerowa) oraz szczegółowe badania laboratoryjne. W przypadku rozpoznania infekcyjnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych pobiera się do badania płyn mózgowo-rdzeniowy, aby właściwie dobrać metodę leczenia.
Leczenie
Przebieg leczenia jest uzależniony od przyczyn pojawienia się objawów oponowych. Jeśli pojawiły się one w wyniku infekcji bakteryjnej, konieczne jest zastosowanie antybiotyków. Jeśli przyczyną objawów oponowych jest natomiast infekcja wirusowa, zazwyczaj stosuje się tylko leczenie objawowe. W przypadku zdiagnozowania obecności tętniaków czy krwawień wewnątrzczaszkowych konieczna jest ingerencja neurochirurgiczna. Również stwierdzenie obecności guza wymaga leczenia chirurgicznego, radiologicznego, a często również chemioterapeutycznego.Autor: Redakcja
