Jak rozprzestrzenia się wirus świnki?
Źródłem zakażenia wirusem świnki jest chory lub zakażony bezobjawowo człowiek. Wirus przenosi się drogą kropelkową podczas mówienia, kichania lub kaszlu. Do zakażenia może też dojść w wyniku kontaktu z przedmiotami, na których znajduje się zakaźny materiał (ślina, mocz, krew).
Przypadki zachorowań występują głównie wśród niezaszczepionych dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym. Zachorowanie osób zaszczepionych zdarza się rzadko, ale jest możliwe, zwłaszcza w wyniku bliskiego i intensywnego kontaktu z osobą zakażoną.
Kiedy chory zaraża?
Okres wylęgania (inkubacji), czyli czas upływający od chwili wniknięcia patogenu do organizmu do momentu wystąpienia pierwszych objawów chorobowych, w przypadku świnki wynosi 14–24 dni, średnio: 16–18 dni. Chory może zarażać w okresie od 7 dni przed wystąpieniem obrzęku ślinianek do 9 dni po jego wystąpieniu. W moczu wirus jest obecny do 2 tygodni.
Chociaż zachorowanie zwykle skutkuje wytworzeniem trwałej odporności, powtórna infekcja nie jest wykluczona.
Świnka – objawy
W 20–30% przypadków świnka nie daje zauważalnych objawów. U osób, u których wystąpiły objawy, obserwuje się nagły początek i ostry przebieg choroby. Jeśli wystąpią objawy wymienione poniżej, należy bez zbędnej zwłoki zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu.
Okres objawów zwiastunowych
Pierwsze objawy choroby są niecharakterystyczne, przypominają objawy grypy. Mogą pojawić się 1–7 dni przed obrzękiem ślinianek. U dzieci występują rzadko, częściej obserwuje się je u dorosłych.
Zapalenie ślinianek
Najszerzej kojarzonymi ze świnką objawami są dolegliwości związane z zapaleniem ślinianek, przede wszystkim ból i obrzęk ślinianek. Stan zapalny najczęściej obejmuje ślinianki przyuszne (z obu stron), rzadziej – ślinianki podżuchwowe. Ślinianki mogą być zajmowane równocześnie lub kolejno – najpierw jedna ślinianka, a po 1–3 dniach następna. Największe nasilenie objawów obserwuje się w 2. lub 3. dniu ich wystąpienia. W kolejnych dniach ból i obrzęk ulegają zmniejszeniu, ustępując całkowicie po ok. 7 dniach.
Początkowo obrzękowi ślinianek zazwyczaj towarzyszy gorączka (38–39 stopni Celsjusza), która mija po 3–4 dniach. U małych dzieci gorączka może nie występować.
Jak wyglądają ślinianki u chorego na świnkę? Są wyraźnie powiększone, „ciastowate” (rzadziej: twarde), a skóra nad nimi jest napięta. Można zauważyć, że odstaje płatek ucha.
Inne objawy, które mogą współwystępować z bólem i obrzękiem ślinianek oraz gorączką, to:
- uczucie suchości w jamie ustnej,
- kłopoty z żuciem, połykaniem i otwieraniem ust,
- ból ucha,
- ból głowy,
- złe samopoczucie i osłabienie,
- utrata łaknienia,
- wymioty.
Powikłania świnki – objawy
Świnka najczęściej ustępuje samoistnie i nie pozostawia trwałych powikłań. Czasami w jej przebiegu rozwija się stan zapalny różnych narządów, przede wszystkim opon mózgowo-rdzeniowych, trzustki oraz jąder/jajnika. Powikłania mogą wystąpić również wtedy, gdy nie były obecne objawy zapalenia ślinianek.
Rokowanie zależy od typu powikłania, ale u większości chorych jest dobre. Przypadki śmiertelne występują rzadko.
Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
Objawy oponowe występują u 5–10% chorych, częściej u dorosłych niż u dzieci. Przeważnie pojawiają się między 4. a 8. dniem choroby, mają niewielkie nasilenie i ustępują w ciągu tygodnia. Zalicza się do nich:
- gorączkę,
- bole głowy i mięśni,
- nudności i wymioty,
- sztywność karku,
- światłowstręt.
Przypadki zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu o ciężkim przebiegu są rzadkie.
Zapalenie jądra i najądrza
Jedno- lub obustronne zapalenie jądra i najądrza występuje u 30–40% chorych nastolatków i młodych mężczyzn. Objawy pojawiają się nagle i utrzymują się ok. 4 dni. Są to:
- gorączka,
- silny ból jądra promieniujący do krocza,
- obrzęk,
- zaczerwienienie i ocieplenie,
- ból podbrzusza,
- ból głowy,
- dreszcze,
- nudności i wymioty.
Zapalenie jajnika
Jedno- lub obustronne zapalenie jajnika rozwija się u 5–7% chorych dziewcząt po okresie dojrzewania oraz kobiet. Objawia się bólem i tkliwością w podbrzuszu, dolegliwości te są jednak mniej nasilone niż dolegliwości towarzyszące zapaleniu jądra.
Zapalenie trzustki
Zapalenie trzustki dotyka mniej niż 10% chorych. Zwykle występuje w późniejszym okresie choroby, nawet do kilku tygodni po obrzęku ślinianek. W większości przypadków ustępuje samoistnie w ciągu 7 dni. Objawy zapalenia trzustki to:
- ostry ból w nadbrzuszu promieniujący ku stronie lewej i do pleców,
- nudności i wymioty,
- gorączka,
- dreszcze,
- biegunka.
Świnka w ciąży
Chociaż zakażenie wirusem świnki w ciąży nie wpływa na ryzyko powstania wad wrodzonych u płodu, to zwiększa ryzyko obumarcia płodu oraz poronienia lub porodu przedwczesnego.
Leczenie świnki
Jeśli choroba ma łagodny przebieg, a lekarz nie widzi ku temu przeciwwskazań, może być stosowane leczenie domowe. W przypadku świnki leczenie ma charakter objawowy – w razie potrzeby choremu podaje się leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe (paracetamol lub niesteroidowe leki przeciwzapalne). Chory powinien przyjmować dużo płynów i często płukać usta. Ze względu na fakt, że ból ślinianek nasila się podczas spożywania pokarmów stymulujących wydzielanie śliny, zaleca się unikanie kwaśnych potraw.
Szczepionka przeciw śwince
Podstawową metodę zapobiegania śwince stanowi szczepienie ochronne szczepionką skojarzoną przeciwko odrze, śwince i różyczce (MMR). W Polsce obecnie jest to szczepienie obowiązkowe, wykonywane między 13. a 15. miesiącem życia dziecka, a następnie w 10. roku jego życia.
Bibliografia:
Gajewski P. (red.), Interna Szczeklika, Medycyna praktyczna, Kraków 2020.
