Skazy krwotoczne płytkowe — czym są?
Krzepnięcie krwi to skomplikowany, wieloetapowy proces. By mógł przebiegać prawidłowo, niezbędny jest szereg czynników krzepnięcia, prawidłowe funkcjonowanie ścian naczyń krwionośnych oraz obecność płytek krwi. Skaza małopłytkowa jest stanem, w którym dochodzi do zaburzenia procesów krzepnięcia, co skutkuje nadmiernymi krwawieniami (zarówno pourazowymi, jak i takimi, które pojawiają się samoistnie). Zaburzenie normalnego przebiegu procesu krzepnięcia krwi wynika w tym przypadku z nieprawidłowości, które dotyczą budowy oraz funkcji płytek krwi. Płytek zazwyczaj jest po prostu za mało, jednak niekiedy problem wynika z tego, że nie mogą one pełnić swoich zadań prawidłowo.
Skazy płytkowe wiążą się ze zwiększonym usuwaniem płytek krwi z krążenia lub niedostatecznym wytwarzaniem ich w szpiku kostnym. Takie stany mogą wynikać między innymi z:
- obecności nowotworów szpiku kostnego;
- leczenia chemioterapią;
- narażenia na promieniowanie jonizujące;
- przyjmowania niektórych leków (na przykład heparyny, ale także kwasu acetylosalicylowego);
- alkoholizmu;
- niedoborów witaminy B12 oraz kwasu foliowego;
- zakażeń wirusowych oraz bakteryjnych;
- niektórych patologii ciąży (zespół HELLP, stan przedrzucawkowy);
- pierwotnej małopłytkowości immunologicznej;
- rzadkich wrodzonych zespołów genetycznych (na przykład zespołu Bernarda i Souliera);
- chorób wątroby;
- niewydolności nerek.
Poznaj też nasz materiał na temat: Krwotoki – co powinniśmy o nich wiedzieć? Jakie są główne objawy krwotoku?
Skazy płytkowe — rodzaje
Skazy płytkowe można kategoryzować na wiele sposobów, nierzadko dość skomplikowanych. Jednym z najczęściej stosowanych podziałów jest ten, który uwzględnia nasilenie dolegliwości. I tak, skaza małopłytkowa może być:
- ciężka (liczba płytek <30 × 109/l);
- umiarkowana (liczba płytek 30—50 × 109/l);
- łagodna (liczba płytek 50—150 × 109/l).
Małopłytkowości można podzielić również na pierwotne oraz wtórne.
Małopłytkowość pierwotna
Przy małopłytkowości pierwotnej, zwanej również małopłytkowością samoistną, pojawia się duży niedobór płytek krwi — który w konsekwencji doprowadza do zaburzeń krzepnięcia. Skaza krwotoczna małopłytkowa o charakterze samoistnym (czyli właśnie pierwotna) często powiązana jest z różnymi procesami immunologicznymi, a konkretnie — autoimmunologicznymi. Wówczas organizm sam niszczy własne płytki, wykorzystując do tego celu przeciwciała. Niekiedy przyczyną małopłytkowości pierwotnej jest też skłonność do nieprawidłowego dojrzewania megakariocytów.
Dla małopłytkowości pierwotnej charakterystyczny jest wzrost ilości megakarioblastów i megakariocytów w szpiku kostnym. Występuje również powiększenie śledziony, a czas krwawienia znacznie się wydłuża. Na skórze i błonach śluzowych często pojawiają się niewielkie wybroczyny. Może również dojść do krwawień śródmiąższowych, a nawet do krwotoków (wewnętrznych oraz zewnętrznych).
Dowiedz się więcej na temat: Krwawienie z przewodu pokarmowego – objawy, przyczyny, badania. Krwawienie utajone, ostre, przewlekłe
Małopłytkowość wtórna
Małopłytkowość wtórna to skaza płytkowa, której objawy bardzo przypominają symptomy spowodowane przez małopłytkowość pierwotną. W tym przypadku są one jednak wtórnym objawem innych schorzeń. Niedobór płytek może wynikać z:
- uszkodzenia szpiku kostnego (na przykład popromiennego);
- wypierania komórek macierzystych płytek krwi ze szpiku kostnego (na przykład przy białaczkach);
- braku w szpiku kostnym megakariocytów;
- niszczenia szpiku w przebiegu zakażenia wirusowego (takiego jak przykładowo ospa wietrzna, odra, płonica);
- niszczenia szpiku substancjami chemicznymi — lakierami, pestycydami i rozpuszczalnikami.
Rozpoznanie małopłytkowości wtórnej opiera się zazwyczaj na wykonaniu serii testów laboratoryjnych oraz badań. Bardzo istotne jest zidentyfikowanie pierwotnej przyczyny problemu — czyli choroby, która wpływa na zaburzenia w parametrach krwi.
Jak objawia się skaza płytkowa?
Jak rozpoznać skazę krwotoczną? Nieprawidłowe krwawienia mogą dotyczyć każdego narządu, dlatego też objawy — choć niekiedy całkiem charakterystyczne — bywają bardzo różnorodne. Zaliczają się do nich:
- niezwiązane z urazem krwawienia z dziąseł, nosa, dróg rodnych;
- krwawienia wewnątrzczaszkowe;
- krwiomocz;
- wylewy krwi do stawów i mięśni;
- krwawienie z przewodu pokarmowego (co objawia się czarnym zabarwieniem stolca lub obecnością w nim świeżej krwi);
- długo trwające krwawienia po usunięciu zęba;
- długo trwające krwawienia pourazowe;
- przedłużone i nadmiernie obfite krwawienia miesiączkowe;
- pojawianie się siniaków pod wpływem niewielkich urazów;
- pojawianie się wybroczyn, czyli niewielkich, fioletowych lub czerwonych plamek na skórze oraz błonach śluzowych. Takie plamki można rozpoznać po tym, że nie bledną pod wpływem nacisku.
Wbrew pozorom, małe krwawienia wewnętrzne bywają najbardziej niebezpieczne — wtedy, gdy wystąpią w obrębie szczególnie istotnych narządów (na przykład mózgu). Duże krwotoki zewnętrzne, choć wyglądają groźnie, zazwyczaj można skutecznie opanować: transfuzje krwi w takich sytuacjach zazwyczaj skutecznie chronią przed niekorzystnymi skutkami.
Skaza małopłytkowa — leczenie
W przypadku pojawienia się objawów skazy płytkowej należy zawsze skonsultować się z lekarzem. Jeśli objawy są słabo nasilone i nie stanowią bezpośredniego zagrożenia, można na początek udać się do przychodni rodzinnej. Masywne krwawienia i krwiste wymioty wymagają raczej zgłoszenia się na SOR — lub nawet wezwania pogotowia ratunkowego.
Lekarz, na podstawie wywiadu, oceny objawów, badań laboratoryjnych oraz badania fizykalnego będzie w stanie określić przyczynę dolegliwości. Czasami niezbędne jest wykonanie bardziej zaawansowanej diagnostyki — tym zajmują się poradnie hematologiczne.
W pierwszej kolejności, jeżeli jest taka potrzeba, stosuje się leczenie objawowe. W przypadku aktywnych krwawień pacjent otrzymuje leki przeciwkrwotoczne, transfuzje koncentratów krwinek czerwonych/płytkowych lub osocza — w zależności od potrzeb. Najważniejszym elementem leczenia jest jednak wyeliminowanie przyczyny skazy krwotocznej.
Wrodzone skazy krwotoczne leczy się poprzez podawanie brakujących czynników krzepnięcia.
Skazy nabyte leczy się poprzez walkę z chorobą, która do nich doprowadziła.
W zależności od sytuacji stosuje się również leki immunosupresyjne, glikokortykosteroidy, preparaty immunoglobulin oraz operacyjne usunięcie śledziony.
Skazy krwotoczne płytkowe mogą być naprawdę niebezpieczne! Każde podejrzenie takiego zaburzenia warto więc jak najszybciej skonsultować z lekarzem.
Autor: Redakcja
