Krwawienie z przewodu pokarmowego może występować w różnym nasileniu. Wyróżniamy krwawienia ostre, w przypadku których w krótkim czasie dochodzi do utraty dużej ilości krwi (pow. 500 ml), i krwawienia przewlekłe, z dzienną utratą krwi na poziomie ok. 50 ml.
O krwawieniu utajonym mówimy, gdy nie występują dostrzegalne objawy krwawienia. Może na nie wskazywać jedynie niedokrwistość (anemię) z niedoboru żelaza i dodatni wynik badania kału na krew utajoną.
Ze względu na lokalizację krwawienia dzielimy na:
- krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego (GOPP) – zlokalizowane w przełyku, żołądku lub powyżej więzadła Treitza dwunastnicy;
- krawienie z dolnego odcinka przewodu pokarmowego (DOPP) – zlokalizowane poniżej więzadła Treitza dwunastnicy, w jelicie grubym lub odbycie.
Objawy krwawienia z przewodu pokarmowego
Objawy różnią się w zależności od lokalizacji, intensywności i czasu krwawienia. Krwawienie może być bezobjawowe lub powodować pojawienie się:
- wymiotów fusowatych lub krwistych;
- luźnych, smolistych (czarnych) stolców;
- stolców zmieszanych z krwią.
Gdy ilość utraconej krwi jest znaczna, mogą wystąpić: bladość, osłabienie, zawroty głowy, zlewne poty, spadek ciśnienia tętniczego, przyśpieszenie tętna. Intensywny krwotok z przewodu pokarmowego prowadzi do wstrząsu krwotocznego (hipowolemicznego), będącego stanem nagłego zagrożenia życia.
Objawy w zależności od lokalizacji
Krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego – pacjent może wymiotować treścią fusowatą lub żywoczerwoną krwią bądź oddawać smoliste stolce. Smoliste stolce wskazują na krwawienie, które trwa już od jakiegoś czasu. Mogą występować jeszcze przez kilka dni po ustaniu krwawienia.
Krwawienie z dolnego odcinka przewodu pokarmowego – najczęstszym objawem jest stolec z domieszką świeżej, jasnoczerwonej krwi. Im wyżej znajduje się źródło krwawienia, tym większy stopień zmieszania krwi ze stolcem.
Objawy krwawienia z przewodu pokarmowego zawsze wymagają konsultacji ze specjalistą. Krwotok o dużym nasileniu może prowadzić do śmierci, dlatego jeśli krwawienie ma charakter ostry, należy niezwłocznie zgłosić się do szpitala.
Najczęstsze przyczyny jawnego krwawienia z GOPP
- wrzód żołądka lub dwunastnicy (50-75% przypadków);
- gastropatia krwotoczna (10-20% przypadków);
- żylaki przełyku oraz wpustu (ok. 10% przypadków) – najczęściej powstają u chorych z marskością wątroby;
- owrzodzenia przełyku – powikłanie choroby refluksowej;
- zespół Mallory’ego i Weissa – pęknięcia błony śluzowej w obrębie wpustu, najczęściej występujące u alkoholików jako następstwo uporczywych i gwałtownych wymiotów.
Najczęstsze przyczyny jawnego krwawienia z DOPP
- guzki krwawnicze (najczęstsza przyczyna, niezależnie od wieku);
- przyjmowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NSLPZ) lub doustnych preparatów potasu;
- infekcyjne zapalenia jelit;
- polipy odbytnicy i okrężnicy.
U osób w wieku 40-50 lat przyczyną krwawienia z dolnego odcinka przewodu pokarmowego mogą być:
- infekcyjne zapalenia jelita grubego;
- nieswoiste zapalenia jelit (wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-crohna);
- choroby odbytu i odbytnicy – guzki krwawnicze, szczeliny odbytu, owrzodzenia odbytnicy.
U osób starszych (pow. 50 r.ż.) przyczynami są: uchyłki okrężnicy, niedokrwienie i niedokrwienne zapalenie jelita grubego, nowotwór jelita grubego.
Najczęstsze przyczyny utajonego krwawienia z przewodu pokarmowego
- przyjmowanie NSLPZ;
- rak okrężnicy;
- rak żołądka;
- choroba wrzodowa;
- angiodysplazja jelita.
Jak widać, czynników wywołujących krwotoki z przewodu pokarmowego jest wiele. Jednocześnie może występować kilka przyczyn krwawienia, np. guzki krwawnicze i rak jelita grubego. Większość z nich wymaga szybkiego wdrożenia leczenia, dlatego nie należy zwlekać ze zgłoszeniem się do lekarza.
Krwawienie z przewodu pokarmowego – badania
Rozpoznanie krwawienia z przewodu pokarmowego zazwyczaj nie sprawia trudności. Krokiem o dużym znaczeniu jest ustalenie źródła krwawienia; w tym celu przeprowadza się wywiad z pacjentem i wykonuje się badanie per rectum (przez odbyt), które pozwala stwierdzić np. występowanie zewnętrznych guzków krwawniczych odbytu. Podstawowa metoda diagnostyczna przy podejrzeniu krwawienia z GOPP to gastroskopia wykonana w ciągu 12-24 godzin od wystąpienia objawów. U chorych z podejrzeniem krwawienia z DOPP należy wykluczyć źródło krwawienia w GOPP i rozważyć wskazania do kolonoskopii (w większości przypadków można ją wykonać po ustąpieniu krwotoku).
W razie podejrzenia krwawienia z jelita cienkiego wykonuje się inne badania endoskopowe. W krwawieniu przewlekłym można stwierdzić krew utajoną w kale, zaś badanie morfologii krwi często ujawnia niedokrwistość.
Bibliografia:
Gajewski P. (red.), Interna Szczeklika, Medycyna praktyczna, Kraków 2020, s. 926–927.
Cichoż-lach H., Celiński K., Słomka M., Krwawienia z przewodu pokarmowego – przyczyny i zasady leczenia, „Medycyna Rodzinna” 2003, nr 2, s. 62–65.
