Od czego robią się afty? Przyczyny ich powstawania

Co to jest afta?

Afta to niewielkie (zazwyczaj około 5mm) owrzodzenie lub nadżerka pojawiająca się w jamie ustnej. Miejsce pokrywa się włóknikowym nalotem w kolorze białym lub lekko szarym. Cechą charakterystyczną jest występowanie zaczerwienionej obwódki świadczącej o obecności stanu zapalnego.

Najczęściej zauważa się:

• aftę na policzku (wewnętrzna strona – śluzówka),
• aftę na dziąśle,
• aftę na wardze,
• aftę na języku.

Afty w jamie ustnej mogą pojawić się również na podniebieniu, pod językiem, na migdałach oraz w gardle.

Zmiany występują zwykle pojedynczo i ustępują samoistnie w ciągu 7 dni od wystąpienia pierwszych objawów. Zdarzają się jednak nawracające afty, które wymagają konsultacji z lekarzem, ponieważ mogą wynikać z występowania innych problemów zdrowotnych.

Afty – rodzaje

Ze względu na wielkość i charakter zmiany afty dzieli się na:

• afty Mikulicza (małe) – najczęstszy rodzaj. Płytkie nadżerki o rozmiarze 2-5 mm, zlokalizowane najczęściej na wargach i wewnętrznej stronie policzków,
• afty Suttona (duże) – głębokie owrzodzenie osiągające rozmiar powyżej 1cm, zlokalizowane najczęściej na podniebieniu miękkim i łukach podniebiennych,
• afty Bednara (u małych dzieci) – powstaje w wyniku urazu podniebienia miękkiego, np. zadrapnięcia u dzieci ssących kciuk,
• afty opryszkopodobne – małe nadżerki (poniżej 5mm) występujące w skupiskach mogących pojawiać się w obrębie całej jamy ustnej.

Afty – przyczyny występowania przypadłości

Nie da się jednoznacznie określić przyczyny pojawienia się afty. Można natomiast udzielić bezsprzecznej odpowiedzi na pytanie: czy afta jest zaraźliwa? Nie, nie ma żadnego ryzyka zarażenia się nią.

Za czynniki ogólne zwiększające ryzyko powstawania aft uznaje się przede wszystkim:

• stres,
• zmęczenie,
• niedożywienie i ubogą dietę,
• występowanie alergii pokarmowych,
• zmiany hormonalne.

Jednorazowe pojawienie się aft wiąże się zazwyczaj z:

• urazem mechanicznym (np. przygryzienie wnętrza policzka, nacisk protezy),
• urazem termicznym (poparzenia),
• urazem chemicznym (np. uszkodzenie śluzówki żrącą substancją).

W przypadku częstych aft (aftoza nawrotowa) konieczna jest konsultacja z lekarzem i przeprowadzenie badań diagnostycznych, ponieważ zmiany mogą być objawem poważnych chorób np. Leśniowskiego – Crohna, celiakii, czy agranulocytozy.

Objawy – jak wygląda afta

Zanim na śluzówce pojawią się widoczne, charakterystyczne zmiany, pacjent może odczuwać w jej miejscu ból i pieczenie. Następnie uwidacznia się zaczerwienienie lub wyraźna nadżerka, którą po około 2 – 3 dniach pokrywa biały lub szarawy nalot włóknikowy. Śluzówka wokół afty jest zaczerwieniona i może być lekko obrzęknięta. Zdarza się, że pojawieniu się afty towarzyszy powiększenie okolicznych węzłów chłonnych.

Jak odróżnić od siebie afty i pleśniawki?

Na pierwszy rzut oka zmiany mogą wydawać się do siebie podobne, zwłaszcza jeśli zauważa się afty dopiero wtedy, gdy są pokryte białym nalotem włóknikowym. Jednak w przypadku aft zauważalna jest czerwona obwódka, której pleśniawki nie mają.

Ponadto pleśniawki zazwyczaj są przypadłością małych dzieci, spowodowaną niedojrzałością układu immunologicznego. U dorosłych występują rzadko i zazwyczaj wynikają ze znacznego obniżenia odporności spowodowanego np. zakażeniem wirusem HIV czy chemioterapią.
Ponieważ pleśniawki, szczególnie u niemowląt i małych dzieci, wymagają leczenia, budzące wątpliwość zmiany w jamie ustnej należy pokazać lekarzowi.

Co na afty?

Zazwyczaj afty ustępują samoistnie. Aby zmniejszyć dyskomfort związany z ich obecnością, można zastosować domowe sposoby lub skorzystać z szerokiej oferty dostępnych środków farmaceutycznych.

Wykorzystanie domowych sposobów na ograniczenie dyskomfortu jest szczególnie zalecane przy aftach w ciąży, kiedy bezpieczniej jest ograniczać ilość stosowanych środków farmaceutycznych. Zaleca się m.in.:

• płukanki z ziół: rumianku, łopianu, szałwii, dębu, wody różanej,
• przyłożenie odciśniętej torebki czarnej herbaty,
• płukanie ust roztworem sody oczyszczonej lub soli.

W czasie zmagania się z dolegliwością warto również wyeliminować z diety:

• gorące płyny i pokarmy,
• owoce cytrusowe,
• kwaśne potrawy,
• alkohol.

Afty – leczenie

Jeśli afty są bardzo bolesne i dokuczliwe, np. utrudniają jedzenie i mówienie, warto zapytać farmaceutę o specjalistyczne środki stosowane przy tej dolegliwości. Mogą to być zarówno płukanki lecznicze, jak i żele, czy maści nakładane miejscowo.

Jeśli zmiana utrzymuje się powyżej dwóch tygodni lub nawraca, należy skontaktować się z lekarzem. Być może najbardziej pomocne okaże się przyżeganie (do zmiany na sekundę przykłada się mocny kwas, a następnie maść sterydową – ulga jest natychmiastowa).

Autor: Redakcja