Szczepionka przeciw Hib – co to jest, przed czym chroni i jakie może mieć skutki uboczne?

Szczepionka Hib (haemophilus influenzae typu b) – co warto wiedzieć?

Szczepionka Hib to szczepionka chroniąca przed zakażeniami wywoływanymi przez bakterię Haemophilus influenzae typu b. Drobnoustrój ten nie ma nic wspólnego z wirusem grypy, mimo mylącej nazwy. Jest to bakteria odpowiedzialna za ciężkie, inwazyjne zakażenia, zwłaszcza u niemowląt i małych dzieci.

Choroby te często przebiegały gwałtownie i wiązały się z wysokim ryzykiem trwałych powikłań neurologicznych, a nawet zgonu. Pierwsze skoniugowane szczepionki przeciw Hib wprowadzono do programów szczepień na świecie na początku lat 90. XX wieku, natomiast w Polsce szczepienie to stało się obowiązkowym elementem kalendarza szczepień ochronnych w 2007 roku. W krajach, w których osiągnięto wysoką wyszczepialność, odnotowano niemal całkowity (ograniczony do sporadycznych przypadków) spadek zachorowań na inwazyjne zakażenia Hib u dzieci.

Szczepionka Hib zawiera oczyszczony polisacharyd otoczkowy bakterii typu b, połączony z białkiem nośnikowym (tzw. szczepionka skoniugowana). Taka konstrukcja pozwala na skuteczne pobudzenie układu odpornościowego u niemowląt, u których odpowiedź immunologiczna na „czyste” polisacharydy byłaby niewystarczająca. Po podaniu szczepionki organizm wytwarza swoiste przeciwciała przeciwko Haemophilus influenzae typu b, co zapewnia ochronę przed rozwojem ciężkich zakażeń inwazyjnych.  

Sprawdź: Kalendarz szczepień ochronnych na 2025 i 2026 rok – oblicz harmonogram szczepień Twojego dziecka w Kalkulatorze

Przed jakimi chorobami chroni szczepionka Hib?

Szczepionka Hib chroni przed inwazyjnymi zakażeniami wywoływanymi przez bakterię Haemophilus influenzae typu b. Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową, a bakteria może kolonizować górne drogi oddechowe – również bezobjawowo. U małych dzieci, których układ odpornościowy nie jest jeszcze w pełni dojrzały, zakażenie może jednak szybko przejść w ciężką postać ogólnoustrojową. Najpoważniejszymi chorobami, przed którymi chroni szczepienie Hib, są:

• bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – jedna z najgroźniejszych postaci zakażenia Hib (przed wprowadzeniem obowiązkowych szczepień, zakażenia Hib stanowiły przyczynę 25% wszystkich przypadków bakteryjnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych w Polsce). Choroba objawia się wysoką gorączką, silnym bólem głowy, sztywnością karku, wymiotami oraz zaburzeniami świadomości. U niemowląt symptomy mogą być niespecyficzne, takie jak drażliwość, senność czy niechęć do jedzenia. Choroba wiąże się z ryzykiem trwałych powikłań neurologicznych, w tym niedosłuchu, padaczki czy zaburzeń rozwoju;
• sepsa (posocznica) – zakażenie ogólnoustrojowe, w którym bakterie i ich toksyny dostają się do krwiobiegu. Przebieg sepsy może być gwałtowny, z objawami wstrząsu, niewydolności narządów i zagrożeniem życia;
• zapalenie nagłośni – charakterystyczna, niebezpieczna choroba wieku dziecięcego, prowadząca do nagłego obrzęku nagłośni i ryzyka ostrej niewydolności oddechowej. Objawia się silnym bólem gardła, trudnościami w oddychaniu, ślinotokiem i wysoką gorączką. Przed wprowadzeniem szczepień Hib, była to jedna z najczęstszych przyczyn nagłych hospitalizacji laryngologicznych u małych dzieci;
• zapalenie płuc, stawów i kości – Haemophilus influenzae typu b może również powodować zapalenie płuc, ropne zapalenie stawów oraz zapalenie kości i szpiku, zwłaszcza u niemowląt i dzieci z obniżoną odpornością.

Dzięki wysokiej wyszczepialności ryzyko wystąpienia tych ciężkich zakażeń zostało zredukowane do pojedynczych, sporadycznych przypadków.

Szczepionka przeciw Hib w kalendarzu szczepień

Szczepienie przeciwko Hib należy w Polsce do szczepień obowiązkowych i jest w pełni refundowane. Obejmuje wszystkie dzieci urodzone po 31 grudnia 2006 roku i stanowi stały element Programu Szczepień Ochronnych.

Kiedy podaje się szczepionkę przeciwko Hib?

Szczepienie rozpoczyna się już w pierwszych miesiącach życia, gdy ryzyko ciężkich zakażeń Hib jest najwyższe. Standardowy schemat obejmuje 3 dawki podstawowe w pierwszym półroczu życia (najczęściej w 2., 4. i 6. miesiącu) oraz dawkę przypominającą w 2. roku życia (zwykle między 13. a 15. miesiącem). Szczepionkę podaje się domięśniowo.

W Polsce dostępne są zarówno szczepionki jednoskładnikowe (monowalentne) przeciw Hib, jak i preparaty skojarzone, które łączą ochronę przed Hib i innymi chorobami zakaźnymi, takimi jak błonica, tężec, krztusiec, poliomyelitis czy wirusowe zapalenie wątroby typu B. Szczepionka Hib najczęściej podawana jest właśnie w postaci preparatu skojarzonego, co pozwala ograniczyć liczbę iniekcji u niemowląt.

Czytaj więcej: Szczepienie 6w1 – wady i zalety, cena, zastosowanie

Dlaczego szczepienie przeciwko Hib zaczyna się tak wcześnie?

Najcięższe zakażenia Hib w przeszłości występowały przede wszystkim u niemowląt i małych dzieci, u których układ odpornościowy nie jest jeszcze w pełni dojrzały. Wczesne rozpoczęcie szczepień pozwala uzyskać ochronę w okresie największego zagrożenia.

Czy można szczepić starsze dzieci i dorosłych?

U zdrowych dzieci, które nie zostały zaszczepione w niemowlęctwie, szczepienie Hib można nadrobić w późniejszym wieku – według indywidualnego schematu ustalonego przez lekarza. Dla dorosłych szczepienie przeciw Hib nie jest rutynowo zalecane, ale może być wskazane w szczególnych sytuacjach, m.in. u osób po usunięciu śledziony, po przeszczepach czy z chorobami upośledzającymi funkcjonowanie układu immunologicznego. W takich przypadkach decyzja o szczepieniu zapada indywidualnie, na podstawie oceny ryzyka zakażenia.

Skutki uboczne szczepionki Hib

Szczepionka przeciw Hib jest uznawana za bezpieczną, a większość działań niepożądanych ma charakter łagodny i przemijający. Najczęściej obserwowane objawy pojawiają się w ciągu pierwszych 24-48 godzin po szczepieniu i ustępują samoistnie. Do najczęstszych należą:

• ból, zaczerwienienie lub obrzęk w miejscu wstrzyknięcia,
• stan podgorączkowy lub gorączka,
• rozdrażnienie, senność, gorszy apetyt,
• przejściowe osłabienie.

Rzadziej mogą wystąpić objawy ogólne, takie jak wyższa gorączka, niepokój czy nasilona reakcja miejscowa. Jeśli szczepionka Hib jest podawana jako część szczepionki skojarzonej, to zgłaszane działania niepożądane (np. gorączka czy rozdrażnienie) odnoszą się do całej szczepionki skojarzonej i nie zawsze można je jednoznacznie przypisać wyłącznie komponentowi Hib.

Ciężkie niepożądane odczyny poszczepienne, w tym reakcje anafilaktyczne, należą do skrajnie rzadkich i są monitorowane w ramach systemu nadzoru nad bezpieczeństwem szczepień. W przypadku utrzymującej się wysokiej gorączki, nasilonych objawów ogólnych lub niepokojących reakcji miejscowych – skontaktuj się z lekarzem.

Przeciwwskazania do szczepienia na Hib

Podanie szczepionki przeciwko Hib jest przeciwwskazane, gdy:

• występuje nadwrażliwość na substancję czynną lub składniki pomocnicze,
• nadwrażliwość pojawiła się po podaniu poprzedniej dawki szczepionki,
• dziecko jest w trakcie ostrej fazy choroby lub ma gorączkę (w tej sytuacji szczepienie należy przełożyć).

Najczęstsze pytania dotyczące szczepionki Hib (FAQ)

Czy Hib to grypa?

Nie. Haemophilus influenzae typu b to bakteria, a nie wirus grypy. Myląca nazwa pochodzi z czasów, gdy sądzono, że odpowiada ona za zachorowania na grypę. W rzeczywistości Hib wywołuje ciężkie zakażenia bakteryjne, takie jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych czy sepsa.

Czytaj także: Szczepienia na grypę 2025/2026 – kiedy i jak się zaszczepić? Przeciwwskazania, zalecenia, refundacja, cena

Czy szczepionka Hib zawiera żywe bakterie?

Nie. Szczepionka zawiera jedynie fragment otoczki bakteryjnej połączony z białkiem nośnikowym. Nie ma możliwości wywołania choroby Hib w wyniku szczepienia.

Czy szczepionka Hib jest bezpieczna?

Tak. Szczepionka przeciw Hib jest uznawana za bezpieczną i dobrze tolerowaną. Większość działań niepożądanych ma łagodny, przejściowy charakter i obejmuje głównie reakcje miejscowe lub niewielką gorączkę. Ciężkie niepożądane odczyny poszczepienne występują bardzo rzadko, a bezpieczeństwo szczepień jest stale monitorowane w ramach krajowych i międzynarodowych systemów nadzoru.

Czy dziecko może zachorować na Hib mimo szczepienia?

Szczepienie znacząco zmniejsza ryzyko ciężkiego przebiegu choroby, ale, jak w przypadku każdej szczepionki, nie daje stuprocentowej ochrony. Zakażenia Hib u zaszczepionych dzieci są jednak obecnie rzadkością i mają zwykle łagodniejszy przebieg.

Czy Hib występuje u dorosłych?

Zakażenia Hib u dorosłych są rzadkie. Mogą występować, zwłaszcza u osób z obniżoną odpornością, po usunięciu śledziony lub po przeszczepach. W takich przypadkach lekarz może rozważyć szczepienie.

Sprawdź: Kalendarz szczepień dla dorosłych