Grypa – objawy, leczenie, zapobieganie. Co na grypę?

Sezon na grypę trwa od września do marca, choć najwięcej przypadków zachorowań obserwuje się w trzech pierwszych miesiącach roku. Grypa od zawsze stwarza pewne problemy diagnostyczne – łatwo pomylić ją z przeziębieniem, anginą czy zapaleniem płuc. Tymczasem właściwa diagnoza to warunek wdrożenia skutecznego leczenia. W przypadku anginy lub zapalenia płuc konieczna jest antybiotykoterapia. Przy grypie jest ona natomiast wręcz szkodliwa, ponieważ osłabia organizm i nie wpływa w żaden sposób na szybkość leczenia.

Objawy grypy

Objawy ogólne grypy:

• szybko narastająca, wysoka gorączka (nawet powyżej 40 stopni Celsjusza),
• dreszcze,
• bóle mięśni i stawów,
• bóle głowy (skronie i oczodoły),
• szybko postępujące osłabienie,
• ogólne rozdrażnienie,
• światłowstręt.

Objawy grypy ze strony układu oddechowego:

• suchy kaszel, który po kilku dniach przechodzi w mokry,
• ból gardła,
• zatkany nos (rzadziej),
• „cieknący” nos (rzadziej).

Dodatkowe objawy grypy pojawiające się u dzieci:

• wymioty,
• biegunka,
• bóle brzucha,

Okres wylęgania grypy to 1–4 dni, po których zaczynają pojawiać się objawy.

Czytaj także: Grypa u dzieci i niemowląt – objawy, leczenie. Ile trwa i kiedy iść do szpitala?

Grypa czy przeziębienie – jak rozpoznać?

Rzadko kiedy wykonuje się badania laboratoryjne, by potwierdzić wirusa grypy. W okresie epidemii grypy rozpoznanie stawia się u każdego chorego z wysoką gorączką i objawami ze strony układu oddechowego (bólem gardła lub kaszlem).

Co odróżnia grypę od typowego przeziębienia?

• Przy przeziębieniu objawy narastają powoli – jednego dnia zaczyna nas drapać w gardle, drugiego dołącza katar, trzeciego zaczyna się stan podgorączkowy.
• W przypadku grypy objawy bardzo szybko się nasilają. Wprawdzie sam wirus namnaża się w organizmie przez parę dni, zanim pojawiają się symptomy zarażenia, ale kiedy objawy już występują, to od razu w dużym nasileniu.
• Przy grypie w ciągu kilku godzin z osoby czującej się zdrowo i w pełni sił stajemy się pacjentem z wysoką gorączką, dreszczami i dużym osłabieniem organizmu.
• Brak sił to kolejna cecha charakterystyczna choroby, przy czym objawy takie jak dreszcze, gorączka, trudności z oddychaniem mijają szybciej, a osłabienie potrafi utrzymywać się nawet do dwóch tygodni po ustąpieniu pozostałych objawów grypy.
• Grypę można rozpoznać po wysokiej gorączce z dreszczami (nawet bez żadnych objawów ze strony układu oddechowego), przeziębienie – po podwyższonej temperaturze.
• Charakterystycznym objawem grypy jest ból mięśni i stawów.

Czytaj także: Grypa bez gorączki – czym jest grypa bezobjawowa i jak ją leczyć? 

Jak leczyć grypę?

Grypa to choroba, której nie można bagatelizować. Pacjent z objawami grypy powinien odpoczywać w domu oraz stosować leki łagodzące dokuczliwe objawy. Grypowa kwarantanna chroni przed rozprzestrzenianiem się wirusa grypy, którym bardzo łatwo można się zarazić przez kontakt z osobą chorą.

Leczenie grypy polega przede wszystkim na łagodzeniu jej objawów. Nie ma leków, które byłyby w stanie szybko usunąć wirusa z organizmu. Na wirusy grypy nie działa też żaden antybiotyk. Antybiotykoterapia przy grypie jedynie dodatkowo osłabia układ odpornościowy i wydłuża czas zdrowienia.

Leczenie grypy wymaga zwolnienia tempa życia, a jeszcze częściej po prostu pozostania w łóżku. Ogromnym błędem pacjentów jest faszerowanie się lekami przeciwgorączkowymi i przeciwbólowymi oraz chodzenie do pracy. Nie tylko narażamy współpracowników na zachorowanie na grypę, ale też osłabiamy własny (i tak mocno nadwyrężony) organizm, w efekcie czego wydłużamy okres chorowania.

Najczęstszymi powikłaniami po grypie są:

• zapalenie mięśnia sercowego,
• niewydolność nerek,
• zapalenie oskrzeli i płuc,
• zespół Guillaina-barrégo,
• zapalenie krtani,
• zapalenie mięśni,
• zaostrzenie współistniejącej choroby przewlekłej.

Czytaj także: Jak szybko wyleczyć grypę? Fakty i mity, domowe sposoby oraz preparaty apteczne

Jakie leki „na grypę” stosować?

Podstawowymi medykamentami stosowanymi przy grypie są leki obniżające gorączkę oraz leki przeciwbólowe. Dorośli mogą sięgać zarówno po niesteroidowe leki przeciwzapalne, paracetamol, jak i po kwas acetylosalicylowy. Ten ostatni nie powinien być natomiast stosowany u dzieci i młodzieży, ponieważ zwiększa ryzyko pojawienia się zespołu Reye’a. Na rynku dostępne są także leki przeciwwirusowe na grypę. Ich przyjmowanie może skrócić czas występowania objawów grypy.

Kaszel może towarzyszyć grypie, choć nie jest objawem występującym u każdego pacjenta. W razie uporczywego kaszlu (zwykle początkowo jest to kaszel suchy, który z czasem przeobraża się w wilgotny) można sięgać po leki przeciwkaszlowe, leki kurczące naczynia błony śluzowej nosa oraz roztwory soli do irygacji zatok.

W trakcie grypy bardzo ważne jest przyjmowanie dużej ilości płynów, odpoczywanie w łóżku i izolowanie się, aby nie doszło do zarażenia innych osób.

Leczenie grypy – kiedy do szpitala?

W większości przypadków grypę udaje się opanować w warunkach domowych. Niemniej osoby z tzw. grupy ryzyka, np. seniorzy oraz osoby chore przewlekle, wymagają niekiedy bardziej zaawansowanego leczenia, także szpitalnego. Grypa sama w sobie bywa uciążliwa i mocno wyczerpuje organizm, a niedoleczona bądź leczona nieprawidłowo może prowadzić do ciężkich powikłań, takich jak zapalenie płuc czy zapalenie mięśnia sercowego. Powikłania te zdarzają się również u ludzi młodych i generalnie zdrowych.

Ile trwa grypa?

Grypa może mieć różny przebieg u różnych osób. Zwykle objawy takie jak wysoka gorączka i suchy kaszel utrzymują się przez 4–7 dni, ale u niektórych pacjentów grypa może trwać nawet dwa tygodnie. Co charakterystyczne, po grypie dość długo może utrzymywać się ogólne osłabienie organizmu. 

Czytaj więcej: Ile trwa grypa i który dzień jest najgorszy? Przebieg choroby, objawy i czas powrotu do zdrowia

Grypa – jak dochodzi do zakażenia?

Grypą zarażamy się od osób chorych, zarówno mających charakterystyczne objawy (wysoka gorączka, dreszcze, bóle mięśni), jak i od zakażonych bez objawów. Wirus jest przenoszony w powietrzu drogą kropelkową z wydzieliny z dróg oddechowych podczas kaszlu i kichania. W ten sposób zarażamy się, będąc blisko chorego.

Wirus przenosi się także na skórze rąk, którymi dotykamy pacjenta lub używane przez niego przedmioty. Dlatego w sezonie grypowym bardzo łatwo zachorować, gdy podróżujemy komunikacją miejską i dotykamy miejsc, które wcześniej dotykał ktoś chory. Ze skóry rąk wirus przedostaje się do dróg oddechowych podczas dotykania ust i nosa czy spożywania posiłku bez wcześniejszego umycia rąk. Z tego powodu w czasie epidemii grypy jednym z najważniejszych zaleceń profilaktycznych jest częste mycie rąk.

W sezonie grypowym (wrzesień–marzec) nie zaleca się przebywania w dużych skupiskach ludzi, ponieważ zwiększa się wtedy ryzyko zachorowania. W tym okresie szczególnie uważać powinny kobiety w ciąży, ponieważ są one narażone na większe ryzyko powikłań, w tym niekorzystnego zakończenia ciąży (poród przedwczesny, poronienie, zagrożenie życia matki i płodu). Gdy dojdzie już do zakażenia, należy jak najszybciej rozpocząć leczenie przeciwwirusowe, a łagodzenie bólu i gorączki ograniczyć do zażywania paracetamolu, ponieważ kwas acetylosalicylowy i NLPZ są przeciwwskazane w ciąży.

Czytaj także: Świńska grypa – objawy, leczenie, zapobieganie. Czy warto bać się wirusa A/H1N1?

Kiedy zaszczepić się przeciwko grypie?

Szczepienia ochronne przeciwko grypie to najskuteczniejszy sposób na uniknięcie zachorowania. Szczepionki na dany sezon epidemiczny zwykle są dostępne od września. Najlepiej zaszczepić się jesienią, choć szczepionkę można przyjąć także w styczniu, aby mieć ochronę w miesiącach, w których grypa zbiera największe żniwo (styczeń–marzec). Skuteczność szczepień nie jest jednak stuprocentowa; jest większa u osób młodszych i ogólnie zdrowych, a mniejsza u starszych i chorujących na schorzenia przewlekłe. Dlatego też nawet osoby zaszczepione powinny przestrzegać zasad higieny, które zmniejszają ryzyko zachorowania.

Polecamy: Szczepienia na grypę 2025/2026 – kiedy i jak się zaszczepić? Przeciwwskazania, zalecenia, refundacja, cena

Szczepienie przeciwko grypie zaleca się w szczególności:

• osobom przewlekle chorym,
• osobom powyżej 50. roku życia,
• pracownikom służby zdrowia, przedszkoli, szkolnictwa.

Osoby mające ciężką alergię na białko jaja kurzego nie powinny się szczepić ze względu na ryzyko wystąpienia silnej reakcji alergicznej.

Higiena rąk a grypa

Ponieważ wirus grypy może bytować na skórze rąk, skąd łatwo można go przenieść do własnych dróg oddechowych, bardzo ważne jest częste mycie rąk. Dłonie myjemy przez około 20 sekund ciepłą wodą z mydłem lub dezynfekujemy środkiem na bazie alkoholu w następujących sytuacjach:

• po każdym kontakcie z chorym,
• po skorzystaniu z toalety,
• przed jedzeniem lub dotykaniem ust i nosa,
• po powrocie do domu,
• po toalecie nosa lub zasłanianiu ust podczas kichania i kaszlu.

W sezonie grypowym do osuszania rąk dobrze jest używać ręczników jednorazowych. Jeśli dezynfekujemy ręce środkiem na bazie alkoholu, to należy wetrzeć go w dłonie, aż wyschnie. Tych zasad powinny trzymać się zarówno osoby zdrowe, by uniknąć zachorowania, jak i już chorujące na grypę, by nie zakażać innych.

Profilaktyka w sezonie grypowym

• Podczas kaszlu i kichania zasłaniaj usta chusteczką jednorazową.
• Chusteczki natychmiast wyrzucaj do kosza.
• Jeśli nie masz chusteczek, zasłaniaj usta przedramieniem, a nie dłonią.
• Po każdym kaszlu / kichaniu / oczyszczaniu nosa dokładnie myj ręce.
• Staraj się nie dotykać nieumytymi rękami twarzy, w szczególności nosa i ust.
• W miarę możliwości unikaj dużych skupisk ludzi.
• Często wietrz pomieszczenia, w których przebywasz.
• Ubieraj się na cebulkę, by móc dostosowywać się do temperatury otoczenia; nie przegrzewaj ani nie wyziębiaj organizmu.
• W razie wystąpienia objawów grypy zgłoś się do lekarza.