Parafrenia – objawy, przyczyny, leczenie. Czym jest zespół parafreniczny?  

Czym jest parafrenia? Co to jest zespół parafreniczny? 

Parafrenia to termin używany w psychiatrii do opisania stanu psychotycznego z przewagą urojeń i/lub halucynacji przy względnie zachowanej funkcji poznawczej i relacjach społecznych. Do psychiatrii termin wprowadził Karl Ludwig Kahlbaum w 1863 r. – opisując zespół parafreniczny jako choroby psychiczne występujące w określonym wieku. Wyróżnił paraphrenia senilis – parafrenię wieku starczego oraz paraphrenia hebetica s. hebephrenia – parafrenię występującą w młodości.  

Kolejne pokolenia psychologów nieco inaczej definiowały parafrenię. Opisy parafrenii Emila Kraepelina określiły chorobę zespołem objawów zbliżonych do schizofrenii (Emil Kraepelin opisał parafrenię jako jednostkę chorobową w 1913 r.). Martin Roth z kolei określił ją jako psychozę z urojeniami prześladowczymi i omamami.  

Parafrenia może być traktowana jako zespół objawów lub jako wariant zaburzenia psychotycznego. Niezależnie od klasyfikacji, wymaga odpowiedniej oceny i leczenia przez psychiatrę. 

Rodzaje parafrenii 

Pojęcie parafrenii obejmuje różne odmiany kliniczne, w zależności od wieku wystąpienia, przebiegu i cech dominujących. Można wyróżnić rodzaje:  

• Paraphrenia hebetica (hebephrenia) – forma parafrenii występująca w młodszym wieku. 
• Paraphrenia senilis – postać występująca u osób w podeszłym wieku, w tym również u osób w wieku starczym, z przewagą urojeniowych i halucynacyjnych symptomów, ale z zachowaną osobowością i relacjami społecznymi.  
• Postać typowa z przewagą urojeń prześladowczych lub wielkościowych, często ze słyszalnymi głosami („słuchowe omamy”), przy braku destrukcji myślenia i osobowości.  
• Odmiany o przebiegu powolnym, przewlekłym (zespół objawów parafrenicznych) i/lub formy bardziej ostre, z dodatkowymi cechami neurologicznymi.  

Parafrenia – przyczyny 

Zrozumienie etiologii, czynników ryzyka i przyczyn parafrenii wymaga uwzględnienia wielu elementów zdrowia psychicznego – czynników neurologicznych, psychospołecznych i biologicznych. 

Możliwe przyczyny: 

• zmiany w mózgu związane z wiekiem, 
• zmniejszenie objętości istoty szarej, 
• poszerzenie komór mózgu, 
• zmiany naczyniowe, 
• ubytki słuchu, 
• izolacja społeczna, samotność, 
• brak aktywności, 
• choroby układu krążenia, 
• choroby neurologiczne (np. udar, choroba Parkinsona), 
• zaburzenia metaboliczne. 

Czynnikami ryzyka mogą być predyspozycje osobowościowe np:

• cechy schizoidalno-paranoidalne, wcześniej niezdiagnozowane zaburzenia osobowości,
• czynniki psychospołeczne (np. stres życiowy, utrata bliskiej osoby, przejście w wiek emerytalny, zmiany miejsca zamieszkania).

Jakie są objawy parafrenii? 

Obraz kliniczny parafrenii obejmuje liczne objawy z zakresu urojeniowo-halucynacyjnego oraz niewielką lub umiarkowaną dezorganizację. 

Możliwe objawy: 

• uporczywe urojenia prześladowcze, wielkościowe (tzw. urojenia wyższościowe), 
• halucynacje słuchowe (głosy komentujące, oskarżające), 
• halucynacje wzrokowe, dotykowe lub węchowe (rzadziej), 
• względnie dobrze zachowane funkcjonowanie osobowości i kontakt z rzeczywistością poza treściami urojeniowymi,
• drobne zaburzenia nastroju lub lękowe, 
• objawy psychotyczne, które w istotny sposób wpływają na codzienne funkcjonowanie i jakość życia.

Diagnostyka parafrenii

Diagnostyka parafrenii to proces wymagający dużej uwagi i doświadczenia ze strony specjalistów, ponieważ parafrenia występuje rzadko i często bywa mylona z innymi chorobami psychicznymi, takimi jak schizofrenia paranoidalna czy uporczywe zaburzenia urojeniowe.

Pierwszym krokiem w diagnostyce jest szczegółowy wywiad lekarski, podczas którego psychiatra lub psycholog kliniczny zbiera informacje na temat objawów, historii życia oraz przebiegu wcześniejszych zaburzeń psychicznych. Następnie przeprowadzane są badania psychologiczne i neuropsychologiczne, które pozwalają ocenić stan emocjonalny, funkcje poznawcze oraz ewentualne zaburzenia towarzyszące. W przypadku podejrzenia parafrenii niezwykle istotne jest także wykluczenie innych schorzeń ośrodkowego układu nerwowego, które mogą powodować podobne objawy.

W diagnostyce parafrenii bierze się pod uwagę czynniki ryzyka, takie jak:

• wiek (najczęściej dotyczy osób starszych),
• płeć (kobiety są bardziej narażone na rozwój tego zaburzenia),
• styl życia i wcześniejsze epizody chorób psychicznych.

Lekarz musi również ocenić, czy występowanie urojeń i omamów nie jest związane z innymi zaburzeniami, takimi jak zaburzenia emocjonalne czy choroby somatyczne.

Ze względu na przewlekły charakter parafrenii oraz jej wpływ na życie pacjenta, niezbędna jest współpraca zespołu specjalistów – psychiatry, psychologa, a często także neurologa.

Jak krok po kroku leczyć zaburzenia parafreniczne? 

Leczenie wymaga wielowymiarowego podejścia: diagnostyka, farmakoterapia oraz wsparcie psychospołeczne. 

Co prawda leczenie parafrenii bywa wyzwaniem, ale wczesna interwencja i kompleksowe podejście mogą znacząco przyczynić się do łagodzenia objawów i poprawy funkcjonowania pacjenta. Jeśli doświadczasz podobnych dolegliwości lub masz w bliskim otoczeniu kogoś, kto cierpi z powodu zaburzeń psychicznych – skontaktuj się z lekarzem. Wizytę u psychoterapeuty możesz umówić również w Świecie Zdrowia.

Parafrenia a schizofrenia i psychoza – różnice, klasyfikacja 

Porównanie tych dwóch zaburzeń psychotycznych pozwala lepiej zrozumieć specyfikę parafrenii oraz umożliwia właściwe rozpoznanie. 

Różnice pomiędzy schizofrenią paranoidalną a parafrenią:  

• W schizofrenii następuje utrata logicznych powiązań i spójności w procesie myślowym, dodatkowo często występuje upośledzenie funkcjonowania społecznego i poznawczego – podczas gdy w parafrenii funkcje poznawcze i osobowość są względnie zachowane. 
• Wiek początku choroby: schizofrenia najczęściej w okresie młodszym (15-35 lat), natomiast parafrenia częściej rozpoczyna się w wieku średnim lub starszym. 
• W parafrenii często dominują urojenia systematyczne i/lub halucynacje przy lepszym zachowaniu funkcji codziennych, podczas gdy w schizofrenii mogą dominować objawy negatywne, dezorganizacja i osłabienie motywacji. 
• W klasyfikacji DSM-5 / ICD-10 parafrenia nie jest formalnie uznana jako osobna jednostka chorobowa – często rozpoznawana jako uogólniona psychoza, stany urojeniowe – podczas gdy schizofrenia ma odrębną kategorię.  

Polecane artykuły:

Objawy chorej wątroby na twarzy Zespół Patau (trisomia 13) – przyczyny, objawy, wygląd dzieci Trądzik niemowlęcy – jak leczyć krostki u dziecka? Co to jest mitomania? Objawy, przyczyny i leczenie.