Co to jest mitomania? Objawy, przyczyny i leczenie. 

Co to jest mitomania? 

Mitomania (inne określenia: pseudologia fantastica, pseudologia, kłamstwo patologiczne, zespół Delbrücka) to rodzaj zaburzenia psychicznego, objawiającego się skłonnością do przesadnego kłamania. Osoba z tym schorzeniem odczuwa potrzebę opowiadania nieprawdziwych historii na temat swojego życia.

Cechy charakterystyczne mitomanii to m.in.: 

• Fantazjowanie o relacjach z ważnymi osobami, swoich sukcesach i osiągnięciach; 
• Koloryzowanie i skłonność do przesadzania; 
• Zmyślanie historii, w których mitoman stawia się w roli bohatera lub ofiary; 
• Tworzenie opowieści, w których wydarzenia z przeszłości przepełnione są dramatyzmem. 

Kłamstwa opowiadane przez mitomana mogą być bardzo wiarygodne – chory tworzy przemyślaną, bogatą w szczegóły narrację, przez co odbiorca nawet nie podejrzewa, że historia mogłaby być zmyślona.

Często osoba z mitomanią sama wierzy w kreowaną przez siebie fikcyjną wersję rzeczywistości, choć, co ważne, w większości przypadków ma świadomość swojego kłamstwa.  

Czym różni się kłamstwo od mitomanii? 

Kłamstwo polega na świadom przedstawianiu nieprawdziwych informacji lub ukrywaniu prawdy w celu uzyskania korzyści.  

W przypadku mitomanii chory może opowiadać zmyślone historie bez żadnych łatwo dostrzegalnych korzyści – motywacja tego zachowania jest więc nie zawsze do końca jasna. Czasem intencją jest chęć poprawy własnego wizerunku i ukazanie siebie w korzystnym świetle. Niektórzy mitomanii fantazjując i kreując alternatywną wizję swojego życia mogą w ten sposób rekompensować sobie traumy, których doświadczyli w dzieciństwie. 

Kolejną różnica między zwykłym kłamstwem a mitomanią jest kompulsywny charakter zaburzenia. Chory może odczuwać przymus kłamania i trudno mu przestać. W momencie zdemaskowania może dalej brnąć w swoje kłamstwa, zaprzeczać i tworzyć coraz bardziej złożone wyjaśnienia, które uwiarygodnią prezentowaną wersję zdarzeń. 

Co ważne, w mitomanii opowiadanie wymyślonych historii jest częste i powtarza się regularnie – nie są to pojedyncze próby wprowadzenia innych w błąd, tak jak w przypadku zwykłego kłamstwa.  

Objawy mitomanii 

Jak rozpoznać mitomanię? Oto objawy, które mogą wskazywać na występowanie zaburzenia:  

• Skłonność do tworzenia rozbudowanych, szczegółowych historii. Opowieści mitomana mogą wydawać się prawdziwe i początkowo otoczenie nie podejrzewa, że mitoman kłamie. Zmyślone historie stają się częścią wizerunku chorego. Mijają lata zanim mitoman zostanie zdemaskowany. 
• Kłamstwa nie mają charakteru urojeniowego. Oznacza to, że mitoman ma świadomość, że kłamie, jednak często jest przekonany, że wymyślone fakty są prawdą. Wyjątkiem są sytuacje, w których mitomania towarzyszy innym schorzeniom, takim jak schizofrenia czy choroba afektywna dwubiegunowa.  
• Stawianie siebie w roli bohatera. Mitoman opowiadając o wydarzeniach, które miały miejsce ubarwia je, dodaje dramatyzmu. Może przedstawiać siebie w superlatywach jako osobę o wyjątkowych zasługach w prezentowanych wersjach zdarzeń. W ten sposób jego historie stają się angażujące dla słuchaczy. 
• Postawa obronna przy posądzeniu o kłamstwo. Gdy otoczenie odkryje, że zostało wprowadzone w błąd i skonfrontuje mitomana z prawdą, może on reagować agresywnie. Pacjentowi trudno jest przyznać się do kłamstwa, ponieważ wierzy w opowiadane przez siebie historie. Dodatkowo, mitoman może być bardzo wrażliwy na krytykę. 

Przyczyny mitomanii 

Mitomania została opisana po raz pierwszy w 1891 roku przez niemieckiego lekarza psychiatrę Antona Delbrücka. Mimo upływu lat i rozwoju psychiatrii do tej pory nie udało się ustalić dokładnych przyczyn mitomanii.

Podejrzewa się, że na występowanie schorzenia mogą mieć wpływ następujące czynniki: 

• Wzorce rodzinne: mitoman może obserwować tendencję do kłamstwa wśród członków najbliższej rodziny i przyswajać patologiczne wzorce zachowania; 
• Choroby psychiczne: depresja, schizofrenia, psychozy, choroba afektywna dwubiegunowa; 
• Zaburzenia osobowości: narcyzm, osobowość z pogranicza (typu borderline), osobowość histrioniczna; 
• Zaburzenia neurologiczne: urazy mózgu, padaczka, stany zapalne ośrodkowego układu nerwowego. 
• Traumy z dzieciństwa: patologiczna bieda, uzależnienie członków rodziny (alkoholizm, narkomania), wykorzystywanie seksualne, zaniedbania ze strony opiekunów, śmierć bliskiej osoby. 

Warto wiedzieć! Traumatyczne doświadczenia powodują wykształcenie psychologicznych mechanizmów obronnych – są to często nieuświadomione strategie radzenia sobie z trudnymi emocjami. Jednak reakcje, które sprawdzały się w wieku dziecięcym w dorosłym życiu mogą być źródłem rozwoju mitomanii i innych zaburzeń osobowości, utrudniając tym codzienne funkcjonowanie i negatywnie wpływać na relacje.  

Czytaj także: Trauma – co powinieneś o niej wiedzieć? 

Mitomania – diagnostyka 

Zdiagnozowanie mitomanii nie jest proste, gdyż historie kreowane przez pacjentów z tym zaburzeniem są bardzo realistyczne. Otoczenie chorego przez długi czas nie zauważa, że ma do czynienia z patologicznym kłamstwem.

Z kolei osoba cierpiąca na mitomanię rzadko jest świadoma problemu. Te dwa czynniki sprawiają, że mitoman rzadko trafia do specjalisty i rozpoczyna leczenie. 

Dodatkowym wyzwaniem jest postawa obronna chorego w sytuacji, gdy zostanie przyłapany na kłamstwie – najczęściej zaprzecza, może też próbować przekonać rozmówcę, że nie ma racji. Trudno może być zatem przekonać mitomana do konsultacji ze specjalistą.  

Mitomania – leczenie 

Osoba z podejrzeniem mitomanii powinna zgłosić się po pomoc do psychiatry lub psychologa.  

W pierwszej kolejności należy wykluczyć, czy mitomanii nie towarzyszą inne zaburzenia (np. schizofrenia czy depresja), które nieleczone, mogłyby utrudniać terapię.

W takim przypadku lekarz psychiatra może przepisać leki dopasowane do konkretnego schorzenia, np. leki przeciwdepresyjne, jeśli stwierdzona zostanie depresja lub przeciwpsychotyczne przy schizofrenii i innych stanach urojeniowych.

Zazwyczaj równolegle prowadzona jest psychoterapia, jeśli stan chorego na to pozwala. Czasem wskazane jest odczekanie na efekty działania leków, aby umożliwić stabilizację psychiczną i dalszą skuteczną pracę terapeutyczną. 

Jeśli u pacjenta stwierdzona została mitomania bez innych zaburzeń, podstawową formą leczenia jest psychoterapia (zwykle nie ma potrzeby stosowania leków).  

Mitomania – psychoterapia 

Podczas sesji terapeuta stara się pomóc pacjentowi w uznaniu i zaakceptowaniu problemu. Pacjent ma także szansę przyjrzeć się motywom swojego działania i lepiej zrozumieć mechanizmy, które prowadzą do patologicznego kłamstwa.  

Zmyślanie jest często formą ucieczki od rzeczywistości lub próbą radzenia sobie z niską samooceną i potrzebą akceptacji – w wielu przypadkach są to wzorce zachowania rozwinięte na skutek przeżytych w dzieciństwie traum. Terapia ma na celu wypracowanie nowych metod radzenia sobie z trudnymi emocjami oraz wsparcie mitomana w budowaniu poczucia własnej wartości.  

Ważne! Efekty terapii uzależnione są w dużej mierze od zaangażowania chorego i jego współpracy z terapeutą. Jest to istotne wyzwanie w leczeniu, gdyż osoby cierpiące na mitomanię rzadko przyznają, że ich zachowanie stanowi problem. Dodatkowo pacjent może kłamać także podczas terapii – jego wersje wydarzeń są często przekonujące i trudno odróżnić, co jest fikcją, a co prawdą. Dlatego warto wybrać specjalistę z doświadczeniem w pracy z osobami dotkniętymi mitomanią. Taki terapeuta będzie w stanie zastosować odpowiednie techniki terapeutyczne, które przyśpieszą postępy w leczeniu. 

To również może Cię zainteresować:

Zaburzenia osobowości – jak rozpoznać? Przyczyny, objawy, leczenie