Depresja reaktywna (depresja nerwicowa, zespół dezadaptacyjny) – przyczyny i objawy

Smutek jest emocją, która ma motywować człowieka do odsunięcia od siebie lub zwalczenia trudnej sytuacji stresowej, a w przyszłości – do jej unikania. Smutek w tym kontekście stanowi część normalnego życia i jako taki nie jest jeszcze objawem psychiatrycznym. Jeżeli stres utrzymuje się dłużej, do smutku dołączają inne objawy depresyjne, co świadczy o tym, że człowiekowi nie udało się zwalczyć stresu i zakłócił on jego funkcjonowanie. Taka sytuacja prowadzi do nerwicowych zaburzeń depresyjnych.

Przyczyny depresji reaktywnej

Nerwicowe zaburzenia depresyjne nazywane są również reaktywną depresją. W tej nazwie zwraca się uwagę na reaktywny charakter objawów depresyjnych. Oznacza to, że pojawiają się one z powodu obecności stresu – trudnej sytuacji występującej w zewnętrznym środowisku pacjenta lub stresu somatycznego związanego na przykład z przewlekłą chorobą powodującą ból. Jeżeli stres ten trwa zbyt długo, doprowadza do wyczerpania zdolności adaptacyjnych naszego mózgu. Można powiedzieć, że kończy się nasza odporność psychiczna, co skutkuje rozwojem zaburzeń nerwicowych. Wydarza się to często, bo u około 30% populacji ogólnej. Zaburzeń nerwicowych jest ponad 20 rodzajów, a jednym z nich jest właśnie reaktywna depresja.

Czytaj także: Zaburzenia psychiczne – objawy, rodzaje, definicja. Jak zadbać o zdrowie psychiczne?

Objawy depresji reaktywnej

Mimo że w reaktywnej depresji mogą się pojawiać wszystkie objawy depresji, jej obraz różni się nieco od epizodu depresji endogennej, czyli takiej, która występuje samoistnie. Oprócz smutku i przygnębienia w depresji reaktywnej pojawia się drażliwość, czyli skłonność do reagowania zdenerwowaniem i irytacją. W reaktywnej depresji częstym objawem jest też lęk. Objawy wyraźnie wiążą się z okolicznościami, które je powodują, inaczej niż w depresji samoistnej.

Objawy reaktywnej depresji są również związane czasowo z wystąpieniem stresu. Najpierw występuje stres, a po nim, najpóźniej w ciągu jednego miesiąca – objawy depresyjne. Okres reaktywnej depresji to w życiu człowieka kryzys psychiczny, załamanie nerwowe. Człowiek może zmagać się z trudną sytuacją czy przeciwnościami losu i pokonać je – wtedy objawy reaktywnej depresji ustępują.

Czas trwania objawów

Jeżeli depresja mija w ciągu miesiąca od jej rozpoczęcia, mówimy o krótkiej reakcji depresyjnej. Czasami objawy nie ustępują w ciągu miesiąca i przewlekają się. Jeżeli utrzymują się one do 2 lat, taką postać reaktywnej depresji nazywamy przedłużoną reakcją depresyjną. Może ona wystąpić na przykład u osób, które straciły ważną osobę i nie potrafią zakończyć okresu żałoby. Jeżeli reakcja depresyjna utrzymuje się dłużej niż 2 lata, określamy ją już jako dystymię. Dystymia to utrwalony smutek, który staje się drugą naturą człowieka.

Leczenie depresji reaktywnej

W leczeniu reaktywnej depresji można stosować leki, szczególnie z grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny. Większe znaczenie ma jednak pomoc psychoterapeutyczna. Nauczenie się technik relaksacyjnych, praca z myślami, uczenie się tolerowania sytuacji lękowych, zmiana sposobów reagowania i strategii radzenia sobie z trudną sytuacją z jednej strony pomaga zmniejszyć natężenie lęku, a z drugiej – prowadzi do pojawienia się u człowieka nowych umiejętności, które mogą przydać się w trudnych sytuacjach w przyszłości. Dlatego psychoterapia ma znaczenie również w zapobieganiu nawrotom depresji reaktywnej.