Dla kobiet, u których zdiagnozowano cukrzycę ciążową, kluczowe znaczenie mają normy cukru na czczo i po posiłkach, ponieważ są one inne niż w pozostałych typach cukrzycy. Inne są też ograniczenia dietetyczne, dzięki którym udaje się utrzymać glikemię w granicach normy.
Cukrzyca ciążowa – czasowe zaburzenie
Cukrzyca ciążowa to zaburzenie tolerancji glukozy po raz pierwszy zdiagnozowane w ciąży. W odróżnieniu od pozostałych typów cukrzycy nie jest to choroba przewlekła, ale czasowe zaburzenie metaboliczne. Poziom cukru we krwi normalizuje się zaraz po porodzie, a ma to związek ze zmianami hormonalnymi zachodzącymi w organizmie kobiety. Hormony umożliwiające rozwój płodu u części kobiet prowadzą do insulinooporności i rozwoju cukrzycy ciążowej, jednak w momencie kiedy przestają działać (poród), wszystko wraca do normy.
Cukrzyca ciążowa to sygnał, że kobieta ma predyspozycję do zaburzeń tolerancji glukozy. Ciężarne z cukrzycą ciążową są w grupie ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2. w przyszłości. Aby uniknąć choroby, powinny przede wszystkim dbać o prawidłową masę ciała, bo cukrzyca typu 2. rozwija się u osób z nadwagą i otyłością.
Inne normy dla krzywej cukrowej w ciąży
Test obciążenia glukozą (krzywa cukrowa) przeprowadzany w ciąży jest trzystopniowy. Cukier mierzy się na czczo, po godzinie i po dwóch godzinach od wypicia roztworu z 75 g glukozy. Kiedy test OGTT wykonuje się, aby potwierdzić lub wykluczyć cukrzycę typu 2., jest on dwustopniowy – badania wykonuje się na czczo i po 120. minutach od wypicia glukozy.
Normy cukru w teście OGTT dla ciężarnych są bardziej restrykcyjne:
- glikemia na czczo: <92 mg/gl (w pozostałych przypadkach poniżej 99 mg/dl);
- po 60 minutach od wypicia roztworu glukozy: <180 mg/dl;
- po 120 minutach od wypicia roztworu glukozy: <153 mg/dl (cukrzyca typu 2. jest rozpoznawania przy wartości ≥200 mg/dl).
Cukrzycę ciążową rozpoznaje się, gdy jedna z wymienionych wyżej norm dla ciężarnych jest przekroczona. Jeśli natomiast w teście OGTT ciężarna uzyskuje wynik na czczo ≥126 mg/dl, a w 120. minucie po obciążeniu glukozą (lub glikemii przygodnej) ≥200 mg/dl, diagnozuje się u niej cukrzycę w ciąży.
Inne normy cukru przy pomiarach glukometrem
Ważne różnice dotyczą też samodzielnie prowadzonej samokontroli, czyli badań cukru wykonywanych glukometrem. Kobiety z cukrzycą ciążową powinny kontrolować cukier:
- na czczo,
- przed posiłkami,
- godzinę po posiłkach (liczymy od momentu rozpoczęcia jedzenia),
- przed snem,
- między 2 a 4 w nocy.
Zmiana dotyczy badania cukru po posiłkach – pacjenci z cukrzycą typu 1. i 2., jeśli badają cukier po posiłku, to po dwóch godzinach od jego rozpoczęcia; kobiety z cukrzycą ciążową powinny kontrolować glikemię po godzinie od rozpoczęcia posiłku.
Rekomendowana wartość glikemii jest taka sama, cukier nie powinien przekraczać 140 mg/dl. Jednak osiągnięcie tego poziomu w ciągu godziny od posiłku jest znacznie trudniejsze niż w ciągu 2 godzin.
Glikemia poranna oraz glikemia w nocy w przypadku kobiet z cukrzycą ciążową powinna mieścić się w zakresie 70-90 mg/dl. To także mniej niż wynoszą normy dla osób zdrowych (na czczo poniżej 99 mg/dl) i dla diabetyków z cukrzycą typu 1. i 2., którym zaleca się, by cukier na czczo i przed posiłkami nie przekraczał 70-110 mg/dl. Jedynie u osób starszych z wieloletnią, powikłaną cukrzycą lub z chorobami towarzyszącymi zalecenia są mniej restrykcyjne, ustalane indywidualnie przez lekarza i często wyższe niż ogólne zalecenia.
Cukrzyca ciążowa – brak objawów
Cukrzyca ciążowa nie daje żadnych objawów. Diagnozuje się ją na podstawie obowiązkowych badań, a nie z powodu zgłaszanych dolegliwości.
Zupełnie inaczej jest w przypadku cukrzycy typu 1., w której symptomy choroby są bardzo nasilone, oraz cukrzycy typu 2. – przy której objawy też występują, choć ich nasilenie jest umiarkowane.
Z czego wynikają te różnice? Z nasilenia hiperglikemii. Hiperglikemia, czyli podwyższony poziom cukru we krwi, w przypadku cukrzycy ciążowej jest znikoma – cukry nie są prawidłowe, ale przy wyśrubowanych normach. Cukrzyca ciążowa może być rozpoznana przy glikemii na czczo na poziomie 95 mg/dl, podczas gdy dla kobiety niebędącej w ciąży taki wynik jest prawidłowy, oznacza, że jest zdrowa. Stąd nie ma mowy o tym, by zaburzenie to dawało jakiekolwiek objawy.
Co innego cukrzyca typu 1., w przypadku której hiperglikemia może być bardzo znacząca (cukrzyca typu 1. bywa rozpoznawania przy wartościach cukru nawet powyżej 300 mg/dl), czy cukrzyca typu 2., przy której cukry często przekraczają poziom 200 mg/dl.
Z objawami cukrzycy typu 1. pacjent często sam się zgłasza do lekarza (występują one zwykle w dość krótkim czasie). Niestety nie ma obowiązkowych badań w kierunku cukrzycy typu 2. Chorzy nierzadko mają podwyższone glikemie latami, a zgłaszają się do lekarza, dopiero gdy już pojawiają się powikłania choroby.
Czytaj też: Powikłania cukrzycy – wczesne i późne. Jak wygląda leczenie powikłań cukrzycy
W cukrzycy ciążowej dzięki obowiązkowym badaniom pacjentka z podwyższoną glikemią szybko zostaje objęta specjalistyczną opieką i leczeniem, dlatego większość dzieci przychodzi na świat zdrowa, bez większych powikłań okołoporodowych dla matki i dziecka.
Leczenie cukrzycy ciążowej
Cukrzyca typu 1. zawsze musi być leczona insuliną; cukrzyca typu 2. może być leczona lekami doustnymi lub/i insuliną, natomiast w zdecydowanej większości przypadków cukrzycy ciążowej lekarstwem na nadmiar glukozy jest odpowiednia dieta. Tylko u kilku procent kobiet nie udaje się ustabilizować cukrów za pomocą diety i koniecznie jest podawanie insuliny. Nie wynika to z błędów w diecie (kobiety w ciąży najczęściej są bardzo zdeterminowane, żeby osiągać dobre wyniki glikemii), co ze wspomnianych zaburzeń hormonalnych. U niektórych kobiet są one tak nasilone, że wymagają wprowadzenia insuliny. W leczeniu cukrzycy ciążowej nie zaleca się stosowania żadnych leków doustnych obniżających poziom cukru we krwi.
Znaczenie diety w cukrzycy ciążowej jest niezwykle duże, a sama dieta jest bardziej restrykcyjna niż dla diabetyków z cukrzycą typu 1. i 2. Wynika to z faktu, że w przypadku cukrzycy ciążowej dieta stanowi jedyne „lekarstwo” na podwyższone glikemie, natomiast diabetycy z cukrzycą typu 1. i 2. łączą dietę z lekami doustnymi i/lub insuliną.
Ograniczenia dotyczą przede wszystkim tych produktów, które mają największy wpływ na glikemie:
- produktów o wysokim IG, w tym owoców takich jak banan, arbuz, melon;
- soków owocowych;
- słodyczy;
- mleka;
- białego i słodkiego pieczywa;
- słodkich jogurtów i serków;
- owoców suszonych.
W przypadku pacjentów z cukrzycą typu 1. i 2. wymienione powyżej produkty są niewskazane, zaleca się duży umiar w ich spożyciu. Kobietom z cukrzycą ciążową zaleca się natomiast, aby unikać tych produktów w posiłkach.
